Ο άγνωστος πολύχρωμος Ρόμπερτ Κάπα

Ο θρύλος της ασπρόμαυρης ειδησεογραφικής φωτογραφίας ξαφνιάζει το κοινό με σπάνιο υλικό που αποκαλύπτει την τέχνη του να βάζει χρώμα στον φακό του

Ο Ρόμπερτ Κάπα, συνιδρυτής του φωτογραφικού πρακτορείου Μάγκνουμ και μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες του φωτορεπορτάζ για τον 20ό αιώνα, αποκαλύπτει μια πολύχρωμη πτυχή της δουλειάς του, λιγότερο γνωστή από το κατεξοχήν σώμα των ασπρόμαυρων φωτογραφιών του.

Σε αντίθεση με τις επικές, φορτισμένες δραματικά συναισθήματα κι ένταση φωτογραφίες σε άσπρο – μαύρο, υπάρχουν και εικόνες που ο διάσημος φωτογράφος τράβηξε με έγχρωμο φιλμ. Και θα παρουσιαστούν για πρώτη φορά στο κοινό στην έκθεση για τα εκατό χρόνια από τη γέννησή του που επιμελήθηκε το Διεθνές Κέντρο Φωτογραφίας της Νέας Υόρκης.

Πρόκειται για φωτογραφίες που ανήκουν στον κύκλο των επαγγελματικών συνεργασιών με αμερικανικά περιοδικά κατά το διάστημα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και έως τις αρχές της δεκαετίας του ’50. Και μαρτυρούν ότι ο μετρ του ασπρόμαυρου στιγμιότυπου χρησιμοποιούσε το νέο έγχρωμο φιλμ, παρά το γεγονός ότι οι σύγχρονοί του καλλιτέχνες φωτογράφοι είχαν αρνητική γνώμη επειδή θεωρούσαν ότι παραποιεί την πραγματικότητα και καταλόγιζαν στο νέο μέσο εμπορικό χαρακτήρα.

Οι φωτογραφίες αυτές είναι μια επιλογή μέσα από χιλιάδες έγχρωμες φωτογραφίες που ο Κάπα είχε τραβήξει από το 1938. Τότε δηλαδή που βρισκόταν ανταποκριτής στην Κίνα για να καλύψει φωτογραφικά τον Σινοϊαπωνικό Πόλεμο. Και συνεχίζει να τραβάει με το έγχρωμο Κόντακρομ φιλμ έως και το 1954, δηλαδή έως τη στιγμή που σκοτώθηκε από νάρκη στον πόλεμο του Βιετνάμ.

Η πιο διάσημη φωτογραφία του Ρόμπερτ Κάπα είναι το καρέ εκείνο που απαθανατίζει έναν στρατιώτη του Δημοκρατικού Στρατού της Κόρδοβας τη στιγμή που τον χτυπούν οι σφαίρες των εθνικιστικών δυνάμεων του Φράνκο, τον Σεπτέμβριο του 1936, κατά τη διάρκεια του ισπανικού Εμφυλίου. Οπως επίσης και η σειρά των ντοκουμέντων του από την ιστορική ημέρα της απόβασης των συμμαχικών στρατευμάτων στη Νορμανδία στις 6 Ιουνίου 1944. Ο ούγγρος πολεμικός φωτογράφος ήταν ο μοναδικός που βρέθηκε τόσο κοντά στο μέτωπο, έβγαλε καλές φωτογραφίες και επέζησε από τα γεγονότα που συνέβησαν στην παραλία της Ομαχα, στη Νορμανδία, μεταξύ των 160.000 στρατιωτών των συμμαχικών δυνάμεων, των 24.000 αλεξιπτωτιστών και των γερμανών στρατιωτών. Ηδη όμως από εκείνη την εποχή ο φωτογράφος πολέμου δούλευε τα έγχρωμα φιλμ στο σύνολο της καριέρας του.

Η εταιρεία Κόντακ έβγαλε το πρώτο της έγχρωμο φιλμ το 1936 και η ελίτ των φωτοειδησεογράφων, φανατικών του ασπρόμαυρου φιλμ, διχάστηκε. Μάλιστα ο στενός φίλος του Ρόμπερτ Κάπα και συνιδρυτής του Μάγκνουμ, Ανρί Καρτιέ – Μπρεσόν, δήλωνε σχετικά: «Φωτογραφία με χρώμα; Είναι κάτι αχώνευτο, είναι η άρνηση όλων των αξιών της τρισδιάστατης εικόνας που αποδίδει το ασπρόμαυρο φιλμ».

Η έκθεση «Ο έγχρωμος Κάπα» θα δείξει τον διαφορετικό φωτογράφο. Με 125 φωτογραφίες, αρκετές από αυτές άγνωστες και κάποιες που είχαν ξεχαστεί μετά τη δημοσίευσή τους πριν από εβδομήντα χρόνια. Το Διεθνές Κέντρο Φωτογραφίας έχει στην κατοχή του περισσότερες από 4.200 έγχρωμες φωτογραφίες του. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι δουλειές του για τα περιοδικά «Life», «Collier’s», «Holiday», «Ladie’s Home Journal», εκείνες του πρακτορείου Μάγκνουμ. Αλλά και πορτρέτα του φίλου του Πάμπλο Πικάσο που τον φωτογράφισε να παίζει στη θάλασσα με τον μικρό του γιο Κλοντ το καλοκαίρι του 1948 στον γαλλικό Νότο. Ή η σταρ του Χόλιγουντ Αβα Γκάρντνερ στα παρασκήνια των γυρισμάτων της ταινίας της «Ξυπόλητη κόμισσα» το 1954.

Ο Ρόμπερτ Κάπα ήταν αυτόπτης μάρτυρας ιστορικών στιγμών και τις κατέγραφε με τον φακό του. Για την ταραγμένη εποχή τού τέλους της δεκαετίας του ’40 ο ουγγρικής καταγωγής φωτογράφος επέλεξε έγχρωμο φιλμ, εναλλάξ με το ασπρόμαυρο, για να αποτυπώσει τα στιγμιότυπα από την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ και την άφιξη των νέων μεταναστών που κατέβαιναν στο λιμάνι της Χάιφα.

Η δουλειά του στο ταξιδιωτικό ρεπορτάζ ήταν εξίσου συναρπαστική και το δείχνει μια αδημοσίευτη φωτογραφία μιας οικογένειας Λαπώνων στα βόρεια της Νορβηγίας, στις αρχές του 1950.

«Η έκθεση στοχεύει να φέρει το χρώμα μέσα στο έργο του και να αναδείξει τη σημασία που έχει στο σύνολο της δουλειάς του. Οταν δεν βρισκόταν στα πεδία των μαχών και σε σημεία πολιτικών συγκρούσεων, ο Κάπα τραβούσε έγχρωμες φωτογραφίες γιατί ήθελε να επαναπροσδιορίσει τον εαυτό του ως φωτοειδησεογράφος. Το έγχρωμο φιλμ ήταν μια πρόκληση γι’ αυτόν» εξηγεί η επιμελήτρια της έκθεσης Σίνθια Γιανγκ. «Στα μισά της καριέρας του άρχισε να χρησιμοποιεί το έγχρωμο φιλμ γιατί ήθελε να ανακαλύψει τις δυνατότητες του νέου μέσου. Υπήρχε όμως ακόμη ένας λόγος: προσπαθούσε να κρατά το Μάγκνουμ τεχνικά πάντα στην πρωτοπορία, καθώς τα περιοδικά μετά τον πόλεμο ζητούσαν περισσότερες έγχρωμες εικόνες».

Από το 1947 ο Ρόμπερτ Κάπα τραβούσε τις φωτογραφίες του σε έγχρωμο και ασπρόμαυρο φιλμ. Οταν σκοτώθηκε στο Βιετνάμ, είχε πάνω του δύο κάμερες. Η μία με έγχρωμο φιλμ και η άλλη με ασπρόμαυρο. «Ενας από τους λόγους που δεν έχουμε δει στο παρελθόν την έγχρωμη δουλειά του σχετίζεται με το ότι σε αυτές τις φωτογραφίες απουσιάζει το επικό ύφος των ηρωικών γεγονότων που συνέλαβε ο φακός του. Και μετά τον θάνατό του φαινόταν παράδοξο το έγχρωμο υλικό συγκριτικά με τα ασπρόμαυρα καρέ που τον ανέδειξαν σε θρύλο της φωτογραφίας του 20ού αιώνα» επισημαίνει η επιμελήτρια του «Εγχρωμου Κάπα».

Info
Η έκθεση «Capa in Color» εγκαινιάστηκε χθες στο Διεθνές Κέντρο Φωτογραφίας στη Νέα Υόρκη