Πότε πιάνει ταβάνι ένας ζωγράφος;

Η ηλικία στην οποία οι μεγαλύτεροι καλλιτέχνες του 19ου και του 20ού αιώνα δημιούργησαν τα αριστουργήματά τους είναι το αντικείμενο μαθηματικής έρευνας με ενδιαφέροντα αποτελέσματα

Αντικείµενα του πόθου για τους συλλέκτες σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Για να τα αποκτήσουν συνήθως δίνουν σκληρές µάχες στις δηµοπρασίες και πληρώνουν ολόκληρες περιουσίες.

Ποιο είναι όμως εκείνο το αόρατο νήμα που συνδέει τα αριστουργήματα της τέχνης, ασχέτως αν πρόκειται για κυβιστικές ή ιμπρεσιονιστικές δημιουργίες ή αν γεννήθηκαν στον 19ο ή τον 20ό αιώνα; Βγήκαν όλα – ή σχεδόν όλα – από το χέρι του καλλιτέχνη που τα εμπνεύστηκε όταν εκείνος ήταν 42 ετών. Τουλάχιστον αυτό υποστηρίζει μια νέα έρευνα που υπογράφει ένας μαθηματικός της Οικονομικής Σχολής Ερασμος στην Ολλανδία.

Πώς κατέληξε όμως στο συμπέρασμα πως η καλύτερη ηλικία για έναν εικαστικό καλλιτέχνη είναι τα 42 του χρόνια; Στο δείγμα του συμπεριέλαβε 200 πολύ γνωστούς ζωγράφους, ξεκινώντας από τον 18ο αιώνα και τον Φρανθίσκο Γκόγια και μελέτησε πότε φιλοτέχνησαν τα πιο ακριβοπληρωμένα έργα τους βάσει των αρχείων των οίκων δημοπρασιών.

Και το αποτέλεσμα; Τα ακριβότερα έργα που έχουν πωληθεί σε δημοπρασίες των Εντγκάρ Ντεγκά, Σαλβαδόρ Νταλί, Εντβαρντ Μουνκ και Ρόι Λίχτενσταϊν «γεννήθηκαν» από το χέρι των δημιουργών τους όταν εκείνοι βρίσκονταν σε ηλικία 42 ετών.

Ο αντίλογος έρχεται εύκολα αν σκεφτεί κάποιος πως ο Πάμπλο Πικάσο το 1937 που έφτιαχνε το εμβληματικότερο έργο του 20ού αιώνα, την «Γκερνίκα», ήταν 56 ετών. Και ο Κλοντ Μονέ είχε συμπληρώσει τα 60 χρόνια ζωής όταν το 1900 ζωγράφιζε τo έργο του «Η γιαπωνέζικη γέφυρα, λίμνη με νούφαρα», που άλλαξε χέρια το 1998 για 24 εκατ. ευρώ.Και εδώ όμως η έρευνα που δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση «Creativity Research Journal» έχει έτοιμη την απάντηση. «Ο μέσος όρος ηλικίας μπορεί να είναι τα 42 έτη, αλλά το σημαντικότερο στοιχείο είναι η σχετική ηλικία που προκύπτει από τη διάρκεια ζωής του καλλιτέχνη», εξηγεί ο μαθηματικός Φίλιπ Χανς Φρανσές που υπογράφει τη μελέτη. Και προσθέτει πως ακόμη και αν δεν είχαν όλοι οι ζωγράφοι φτιάξει το αριστούργημά τους σε ηλικία 42 ετών – διότι υπάρχουν περιπτώσεις καλλιτεχνών που πέθαναν πολύ νέοι, όπως ο Ζορζ Σερά στα 31 του, ή σε βαθιά γεράματα, όπως η Τζόρτζια Ο’Κίφι στα 98 της – σχεδόν όλοι το είχαν δημιουργήσει λίγο πριν να συμπληρώσουν τα δύο τρίτα του βίου τους και για την ακρίβεια το 0,6198 της ζωής τους. «Από μαθηματικής πλευράς ήταν εκπληκτικό όταν ανακάλυψα ότι ο αριθμός που προέκυπτε από την έρευνα ήταν σχεδόν ταυτόσημος με τη χρυσή τομή και την ακολουθία Φιμπονάτσι», συνεχίζει ο επιστήμονας, δεδομένου ότι συνδέονται με τις «τέλειες» αναλογίες τόσο στην επιστήμη όσο και την τέχνη.

«Είναι λογικό να έρχεται μια στιγμή στη ζωή του ανθρώπου κατά την οποία εκείνος να αποδίδει τα μέγιστα. Για τους επιστήμονες μπορεί να είναι κάπου μεταξύ 25 και 30, αμέσως μετά την ολοκλήρωση της διδακτορικής τους διατριβής. Για τους ζωγράφους μπορεί να είναι μια στιγμή που να σχετίζεται με τη συνολική διάρκεια του βίου τους», λέει ο Φίλιπ Χανς Φρανσές που εκτιμά ότι η θεωρία του θα μπορούσε να εφαρμοστεί και σε ηθοποιούς και τραγουδιστές.

Οι αντιρρήσεις, ωστόσο, δεν λείπουν. «Ο Μιχάηλ Αγγελος, που προηγήθηκε του Γκόγια, έκανε εξαιρετικά έργα στα 70 του και ο Τιτσιάνο ζωγράφιζε σωστά ώς το τέλος της ζωής του, στα 91 του», απαντά ο βετεράνος κριτικός τέχνης Μπράιαν Σεγουέλ, ο οποίος υποστηρίζει πως σήμερα η πιο παραγωγική περίοδος είναι η δεκαετία των είκοσι και των τριάντα και φέρει ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τον Ντέμιαν Χερστ.

«Πρόκειται για μια μελέτη που προσπαθεί να δώσει μαθηματική διάσταση σε όσα εκτιμάμε στην τέχνη. Αυτά όμως είναι υποκειμενικά και υπόκεινται σε πολιτιστικά και κοινωνικά κριτήρια και όχι σε μαθηματικούς κανόνες», προσθέτει η κοινωνιολόγος και συγγραφέας Τίφανι Τζέκινς.