Η «τοξική» πενταετία του ΤΤ: Από τη μηδενική επισφάλεια στο επιθετικό άνοιγμα το 2004

Στα μέσα της δεκαετίας του 2000, το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο ήταν η πολύφερνη νύφη του ελληνικού τραπεζικού συστήματος. Με εξαιρετική καταθετική βάση που έφτανε τα 11 δισ. ευρώ – και μάλιστα με χαμηλά επιτόκια – αλλά και σχεδόν μηδενικές επισφάλειες, καθώς έδινε αποκλειστικά στεγαστικά δάνεια, η τράπεζα ήταν το μήλον της Εριδος για το εγχώριο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Μειονέκτημά της τότε ήταν η «παραδοσιακή» δομή της, καθώς, παρά την τραπεζική άνθηση που έφερε η απελευθέρωση της καταναλωτικής και στεγαστικής πίστης, το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο δεν είχε εμπλακεί στον πόλεμο προσφορών των υπολοίπων τραπεζών στις κάρτες και τα δάνεια.

Τα δεδομένα άλλαξαν για το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο το 2004. Τότε, τη θέση του επικεφαλής της τράπεζας ανέλαβε ο Παναγιώτης Τσουπίδης, προσωπική επιλογή και έμπιστος του τότε υπουργού Οικονομικών Γιώργου Αλογοσκούφη. Ο κ. Τσουπίδης επιδίωξε να δώσει άλλον χαρακτήρα στην τράπεζα, κάνοντας ριζική αναδιοργάνωση ενόψει και της εισαγωγής της στο Χρηματιστήριο, η οποία πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2006 και το Δημόσιο διέθεσε ποσοστό 31,24%.

Οι αλλαγές Τσουπίδη, στο πνεύμα της εποχής, αφορούσαν την εντονότερη δραστηριοποίηση στην αγορά των στεγαστικών δανείων αλλά και το άνοιγμα στην καταναλωτική πίστη, κυρίως στις πιστωτικές κάρτες. Ετσι, το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο πραγματοποίησε εξαιρετικά επιθετική τιμολογιακή πολιτική, τόσο στα στεγαστικά όσο και κυρίως στο πλαστικό χρήμα, διαθέτοντας πιστωτικές με μονοψήφιο επιτόκιο όταν η υπόλοιπη αγορά κινούνταν ανάμεσα στο 15% και το 17%.

Την ίδια στιγμή όμως, και χωρίς αυτό να γίνει ευρέως γνωστό, η διοίκηση αποφάσισε να επενδύσει σημαντικό μέρος των διαθεσίμων της τράπεζας σε ομόλογα και άλλα περίπλοκα και δαιδαλώδη επενδυτικά προϊόντα, που ήταν ιδιαίτερα δημοφιλή εκείνη την εποχή. Ετσι, το 2007, το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο έφτασε να έχει τοποθετήσει περισσότερα από 550 εκατ. ευρώ σε εναλλακτικές επενδύσεις, στις οποίες περιλαμβάνονταν και τα διαβόητα δομημένα ομόλογα που απασχόλησαν την κοινή γνώμη με το ομώνυμο σκάνδαλο.

Ζημιές πάνω από 60%. Το σκάσιμο της φούσκας των ενυπόθηκων δανείων μειωμένης εξασφάλισης (subprimes) στις Ηνωμένες Πολιτείες και η οικονομική κρίση που ακολούθησε, έφεραν στο φως τις τοποθετήσεις αυτές, αλλά και τις απώλειες που «έγραφε» τη δεδομένη στιγμή το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο. Υπήρχαν μάλιστα δομημένα προϊόντα χωρίς εγγύηση κεφαλαίου, στα οποία η τράπεζα κατέγραφε ζημιές άνω του 60% μεσούσης της κρίσης.

Η δημοσιοποίηση των επενδύσεων αυτών, που συνέπεσαν και σχετίζονταν άμεσα ή έμμεσα με το ευρύτερο σκάνδαλο των ομολόγων, οδήγησαν στην παραίτηση Τσουπίδη μετά τις εκλογές του 2007.

Στη θέση του, ανέλαβε στο τέλος του 2007 ο Αγγελος Φιλιππίδης. Προσωπική επιλογή του τότε πρωθυπουργού, ο κ. Φιλιππίδης είχε πολυετή εμπειρία σε εταιρείες του χρηματοοικονομικού κλάδου. Αμέσως μετά την ανάληψη της νέας θέσης «άδειασε» ουσιαστικά τον προκάτοχό του, κλείνοντας τις θέσεις στα περίπλοκα επενδυτικά προϊόντα και επιρρίπτοντας ευθύνες στην προηγούμενη διοίκηση για την κατακόρυφη πτώση των κερδών της τράπεζας το 2007.

Αντίθετα, η στρατηγική Φιλιππίδη αφορούσε εκ νέου το άνοιγμα στη λιανική τραπεζική, αλλά και τη σύναψη μεγάλων επιχειρηματικών δανείων, κυρίως ομολογιακών. Παράλληλα, προκειμένου να δραστηριοποιηθεί και στην επιχειρηματική πίστη, το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο προχώρησε στη σύναψη ομολογιακών επιχειρηματικών δανείων με μεγάλες και μικρότερες επιχειρήσεις. Στο χαρτοφυλάκιο αυτό περιλαμβάνονται και τα κόκκινα δάνεια που περιγράφονται στο εισαγγελικό πόρισμα, τα οποία – όπως αναφέρεται – δίνονταν με ανεπαρκείς ή και καθόλου εξασφαλίσεις, ενώ η τράπεζα δεν ασκούσε ουσιαστικό έλεγχο στην πορεία και την κατάληξη των χρημάτων. Σύμφωνα με τραπεζικές πηγές, μπορεί οι συνολικές επισφάλειες του Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου εκείνη την περίοδο να ήταν όντως πολύ χαμηλές, όμως ειδικά στην επιχειρηματική πίστη ξεπερνούσαν το 30%.

Τέλος, η διοίκηση Φιλιππίδη δέχθηκε και έντονες επικρίσεις για την απόφασή της να αγοράσει τίτλους ασφάλισης ενάντια στον κίνδυνο χρεοκοπίας του ελληνικού Δημοσίου, τα γνωστά CDS. Το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο αγόρασε ελληνικά CDS το καλοκαίρι του 2009, μεσούσης της προεκλογικής περιόδου που έφερε την αλλαγή της κυβέρνησης…