Αφιέρωμα: 4 σταθμοί στην Ιστορία – χρονιές που σφράγισαν την τύχη της Ελλάδας

Εύκολη, αντιθέτως, είναι η αναζήτηση ενόχων. Εύκολη είναι η κατασκευή ενός παρελθόντος που επιστρατεύεται για να υπηρετήσει πολιτικές σκοπιμότητες του σήμερα. Αυτό το μεταποιημένο παρελθόν είναι τα τελευταία τέσσερα χρόνια εκκωφαντικά παρόν στη δημόσια ζωή. Οι «χούντες» και οι «κατοχές», οι φωτιές και τα τσεκούρια, οι Μελιγαλάδες και τα γουναράδικα. Πληγές, που φαινόταν ότι έχουν επουλωθεί, σαν να ανοίγουν πάλι. Ανοίγει προπαντός αυτή η νέα πληγή, οι νεοναζί.

Πώς μπορεί κανείς να διαβάσει νηφάλια την Ιστορία, όταν η Ιστορία έχει γίνει σύνθημα; Με συμβατική αφορμή την έλευση του 2014, «ΤΑ ΝΕΑ» ζήτησαν από έγκριτους καθηγητές να αναψηλαφήσουν τέσσερις ιστορικούς σταθμούς, τέσσερις εμβληματικές στιγμές που σφράγισαν την πορεία του έθνους που τώρα δοκιμάζεται: Το 1914, το ξέσπασμα του Πρώτου Μεγάλου Πολέμου και το ρήγμα Βενιζέλου – Κωνσταντίνου που προκάλεσε τον Διχασμό. Το 1944, το τέλος του
Β’ Παγκοσμίου Πολέμου που έμελλε να σηματοδοτήσει την έναρξη μιας πιο οδυνηρής εθνικής περιπέτειας – του Εμφυλίου. Το 1974,  η – συκοφαντημένη πλέον – Μεταπολίτευση, το ορόσημο για την πιο μακρά περίοδο πολιτικής ομαλότητας και οικονομικής ανάπτυξης που γνώρισε ποτέ η σύγχρονη Ελλάδα. Και το 2004, η κορύφωση της μεταπολιτευτικής ευημερίας, η γιορτή των παγκόσμιων Αγώνων, όπου ήδη είχαν εκδηλωθεί τα πρώιμα σημάδια της επερχόμενης χρεοκοπίας.

Επιστρέφοντας σε αυτούς τους ιστορικούς σταθμούς, συναντά κανείς τα ίδια υπαρξιακά διλήμματα: Η Ελλάδα να ψάχνει τη θέση της στον κόσμο. Να ψάχνει τους φυσικούς της συμμάχους. Η Ελλάδα να σπαράσσεται από αυτά τα διλήμματα. Να παλινδρομεί από την εξωστρέφεια και τη δημιουργία στην ομφαλοσκόπηση και τη διαίρεση.

τα τέσσερα δοκίμια που δημοσιεύουν «ΤΑ ΝΕΑ» από σήμερα μέχρι την Παρασκευή θα μπορούσαν να διαβαστούν και από το τέλος προς την αρχή. Από σήμερα προς τα πίσω. Εκατό χρόνια μετά το 1914, δέκα χρόνια μετά τη λάμψη των Ολυμπιακών Αγώνων, σαράντα χρόνια μετά την εγκαθίδρυση της σύγχρονης Ελληνικής Δημοκρατίας, εβδομήντα χρόνια μετά τον Εμφύλιο, η ανάγνωση της ελληνικής Ιστορίας σε συνθήκες κρίσης μπορεί και να μην είναι γραμμική. Μπορεί να μην υπακούει σε αυτό που έχουμε μάθει να αντιλαμβανόμαστε ως συνέχεια.

Η ανάγνωση μπορεί ίσως να γίνει με τον τρόπο που περιγράφει ο Βάλτερ Μπένγιαμιν παρατηρώντας έναν πίνακα του Πάουλ Κλέε. Ο πίνακας παριστάνει έναν άγγελο με το στόμα, τα μάτια και τα φτερά διάπλατα ανοιχτά. Ο άγγελος μοιάζει σαν να απομακρύνεται από κάτι στο οποίο κρατάει προσηλωμένο το βλέμμα του. Είναι ο άγγελος της Ιστορίας που, σπρωγμένος από μια ακαταμάχητη θύελλα, δεν μπορεί να κλείσει τα φτερά του και κινείται συνεχώς με την πλάτη προς το μέλλον και το βλέμμα καρφωμένο στα ερείπια του παρελθόντος. Η θύελλα που τον σπρώχνει, λέει ο Μπένγιαμιν, είναι αυτό που αποκαλούμε πρόοδο.

Παρασυρμένη από τη θύελλα της κρίσης, η ελληνική κοινωνία μοιάζει να κινείται με την πλάτη προς το μέλλον. Μπροστά στα μάτια της απλώνεται η Ιστορία της. Μένει να τη διακρίνει πίσω από τα νέφη του θυμού και του φανατισμού. Να δει «πώς φτάσαμε ώς εδώ».