Αγκαλιά με τον «Μεγάλο Σατανά»

Η συμφωνία της Δύσης με το Ιράν για το πυρηνικό του πρόγραμμα που επετεύχθη την περασμένη Κυριακή, αλλάζει σημαντικά το τοπίο της Μέσης Ανατολής και τις γεωστρατηγικές ισορροπίες. Για να φτάσουμε όμως μέχρι εδώ χρειάστηκε να ξεπεραστούν πολλά εμπόδια, να πραγματοποιηθούν πολλές μυστικές συναντήσεις και να γίνουν πολλές αναπάντεχες διπλωματικές κινήσεις. Κάποιες από αυτές έρχονται τώρα στο φως της δημοσιότητας.

Φανταστείτε τη σκηνή. Τέλη του περασμένου Σεπτέμβρη. Στο Οβάλ Γραφείο του Λευκού Οίκου. Στη μια πολυθρόνα ο Μπαράκ Ομπάμα και στην άλλη ο ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου. O αμερικανός πρόεδρος πριν αρχίσει η συζήτηση προσέφερε το ορεκτικό: αποκάλυψε ότι οι ΗΠΑ βρίσκονται σε μυστικές διαπραγματεύσεις με το Ιράν, στο πλαίσιο των οποίων είχαν γίνει ήδη δυο συναντήσεις αξιωματούχων.  

Ο Νετανιάχου έκανε ότι εξεπλάγη, παρότι γνώριζε τα πάντα για τις μυστικές συναντήσεις εδώ και πολλούς μήνες. Οι ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες είχαν ανακαλύψει το παρασκήνιο των διαπραγματεύσεων και παρακολουθούσαν κάθε βήμα τους, προφανώς με κεραίες και ανθρώπους. Αλλωστε οι συνομιλίες διεξάγονταν σε μέρη αρκετά προσιτά για τη Μοσάντ: τη Σουηδία, την Ελβετία και το Ομάν. Στην Ιερουσαλήμ ανέμεναν. Οι Ισραηλινοί γνώριζαν ότι το Ιράν και οι ΗΠΑ μιλούσαν συγκρατημένα από την αρχή. Η κατάληψη της αμερικανικής πρεσβείας στην Τεχεράνη στην αρχή της ισλαμικής επανάστασης είχε κλείσει όλα τα διπλωματικά κανάλια. Με την εκλογή Ομπάμα έγιναν προσπάθειες να βρεθούν καινούργιοι τρόποι επικοινωνίας.

Ο αμερικανός πρόεδρος μιλούσε από την αρχή για επίτευξη λύσης στην αντιπαράθεση με το Ιράν για το πυρηνικό του πρόγραμμα και σε αυτό επένδυσε πολλούς πόρους και αξιοποίησε πολλούς ανθρώπους. Σήμερα όλοι συμφωνούν ότι ένα μεγάλο κομμάτι της επιτυχίας που αποτέλεσε η συμφωνία της Γενεύης οφείλεται σε αυτήν τη σταθερή επιλογή του Ομπάμα.

Βασικός πρωταγωνιστής από την πλευρά των ΗΠΑ ήταν ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Γουίλιαμ Μπερνς, πρεσβευτής στη Μόσχα από το 2005 έως το 2008, που γνωρίζει άριστα τη Μέση Ανατολή και συμμετείχε και στις πρώτες διαπραγματεύσεις με το Ιράν την περίοδο 2008-2011. Ο Μπερνς είχε δημιουργήσει μια σχέση εμπιστοσύνης με τα στελέχη που έφτασαν από την Τεχεράνη σε μια εποχή που στην προεδρία του Ιράν βρισκόταν ακόμα ο σκληρός Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ, ο οποίος δημόσια εκτόξευε διαρκώς αναθέματα και απειλές, όμως σε ιδιωτικές συζητήσεις δεν απέκλειε τον διάλογο με τον «Μεγάλο Σατανά».

Η κατάσταση άλλαξε φέτος τον Ιούλιο με την εκλογική νίκη του Χασάν Ροχανί που προωθήθηκε στην ηγεσία προκειμένου να δημιουργήσει μια νέα σχέση με τις ΗΠΑ. Αμέσως μετά την εκλογή του, ο Ομπάμα τού έστειλε μια επιστολή η οποία παραδόθηκε τον Αύγουστο από έναν σημαντικό αγγελιαφόρο, τον σουλτάνο Καμπούς του Ομάν. Ακολούθησε η ανταλλαγή και άλλων επιστολών καθώς και συναντήσεις αξιωματούχων από τις δύο πλευρές στη Σουηδία και το Ομάν. Μαζί με τον Μπερνς ήταν ο Τζέικ Σάλιβαν, σύμβουλος ασφαλείας του αντιπροέδρου Μπάιντεν και ο Πουνίτ Ταλβάρ, υπεύθυνος για το Ιράν. Απέναντί τους είχαν τους ιρανούς εκπροσώπους, τους υφυπουργούς Εξωτερικών Αμπάς Αράγκτσι και Ματζίντ Ραβάντσι. Επί εβδομάδες προσπάθησαν όλοι να κινούνται ως σκιές για να αποφύγουν τη δημοσιοποίηση των συνομιλιών ακόμα και από το Κογκρέσο. Παρά την προστασία, δεν έλειψαν οι δημοσιογράφοι που κατάλαβαν τι γίνεται και μετά το καλοκαίρι άρχισαν να εμφανίζονται σχετικά ρεπορτάζ.

Τον Σεπτέμβριο πραγματοποιήθηκε συνάντηση του Κέρι με τον ιρανό ομόλογό του Μοχάμεντ Ζαρίφ στη Νέα Υόρκη και στη συνέχεια μια σύντομη τηλεφωνική συνομιλία Ομπάμα – Ροχανί: συμβολική αλλά αρκετή για να άρει ένα μεγάλο κομμάτι της αμοιβαίας δυσπιστίας. Ακολούθησε και μια άλλη κίνηση: η επιστροφή στο Ιράν μιας πολύτιμης περσικής κούπας σε σχήμα γρύπα που είχε κατασχεθεί από τις αμερικανικές τελωνειακές υπηρεσίες. Ηταν ένας τρόπος να ειπωθεί ότι δεν υπάρχει μόνο εχθρότητα.

Η μεγάλη αυτή διαδρομή οδήγησε στις διαπραγματεύσεις του Νοεμβρίου στη Γενεύη με τους Αμερικανούς να έχουν αναπτύξει πολλές πτυχές της πιθανής συμφωνίας χωρίς όμως να τις μοιραστούν με τους εταίρους τους, γεγονός που προκάλεσε την μήνιν της Γαλλίας. Και κατέληξε σε μια συμφωνία που μπορεί να αλλάξει όσο λίγες την κατάσταση στη Μέση Ανατολή.

Παζάρι από την εποχή Αχμαντινετζάντ
Από τον Μάρτιο του 2013, δηλαδή μήνες προτού εκλεγεί στην προεδρία του Ιράν ο Χασάν Ροχανί, άρχισαν οι έντονες διπλωματικές επαφές, όμως στην ουσία η προετοιμασία έγινε αργά και σταδιακά τα τελευταία πέντε χρόνια με σκαμπανεβάσματα, συγκρούσεις, στραβοπατήματα και απειλές