Πώς ενώνεις τη διαφάνεια με τη φιλανθρωπία

Σε έναν κόσμο που η ανθρωπιστική κρίση γιγαντώνεται και η προσφορά στον συνάνθρωπο είναι επιβεβλημένη, στην Ελλάδα είμαστε ακόμα αναγκασμένοι να προσπαθούμε να απενοχοποιήσουμε την έννοια της φιλανθρωπίας και να την ενδυναμώσουμε με διαφάνεια.

Για τον Επαμεινώνδα Φαρμάκη, πρόεδρο και διευθύνοντα σύμβουλο της εταιρείας συμβούλων φιλανθρωπίας elpis και διευθυντή του Προγράμματος χρηματοδότησης μη κυβερνητικών οργανώσεων Είμαστε Ολοι Πολίτες, που θα υλοποιήσει την ερχόμενη τριετία το Ιδρυμα Μποδοσάκη στην Ελλάδα, αυτό είναι το προσωπικό του στοίχημα.

Γεννημένος στην Αθήνα, με σπουδές στη διοίκηση επιχειρήσεων, τις πολιτικές επιστήμες και τις διεθνείς σχέσεις στο Washington and Lee University και το Georgetown University και μια επαγγελματική πορεία που είχε την αφετηρία της στη Γουόλ Στριτ, ο πρόεδρος της elpis από μια σύμπτωση έκανε στροφή στην επαγγελματική πορεία του και από διαχειριστής επιχειρηματικών κεφαλαίων είναι σήμερα διαχειριστής κεφαλαίων φιλανθρωπίας, με κέρδος την προσφoρά στον συνάνθρωπο.

Η παραμονή του στις Φέρες του Νομού Εβρου για να υπηρετήσει τη στρατιωτική του θητεία ήταν, όπως λέει, καθοριστική για τις μετέπειτα επιλογές του. «Βρέθηκα στις Φέρες και είδα από κοντά τα προβλήματα, τις ανάγκες αλλά και τις κοινωνικές συνθήκες διαβίωσης των Ρομά και παράλληλα την απουσία των κοινωνικών δομών. Αυτό ήταν που με έκανε να δω με άλλο μάτι το μέλλον και να καταλάβω πόσο αναγκαία είναι η προσφορά στον συνάνθρωπο», θυμάται ο κ. Φαρμάκης.

ΜΟΝΙΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Με το τέλος της θητείας του και έχοντας επιλέξει να μείνει μόνιμα στην Ελλάδα, άρχισε επαφές για να βρει εργασία έχοντας όμως πάντα στο μυαλό του να ασχοληθεί έστω και παράλληλα με τις κοινωνικές δράσεις που αναπτύσσουν οι εταιρείες. Ετσι τον Φεβρουάριο του 1998, όπως λέει, είχε την τύχη να αναλάβει καθήκοντα ως διευθυντής του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος στην Ελλάδα, θέση στην οποία παρέμεινε έως τον Σεπτέμβριο του 2012.

Εχοντας αποκτήσει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση δωρεών, δυο μήνες αργότερα, τον Νοέμβριο του 2012 μαζί με τέσσερις συνεργάτες του δημιούργησε την elpis, την πρώτη εταιρεία συμβούλων φιλανθρωπίας στην Ελλάδα, η οποία συνεργάζεται με ιδρύματα, εταιρείες και ιδιώτες για τη διαμόρφωση και υλοποίηση στοχευμένων φιλανθρωπικών δράσεων.

«Δημιουργήσαμε την elpis για να καλύψουμε ένα κενό που υπήρχε σε θέματα επενδύσεων κεφαλαίων προς κοινωφελείς σκοπούς στην Ελλάδα και σε άλλα σημεία του πλανήτη. Εχουμε δει πολλές περιπτώσεις κακοδιαχείρισης χρημάτων που προορίζονται για κοινωφελείς σκοπούς στη χώρα μας. Με την elpis διασφαλίζουμε ότι όλες οι δωρεές βρίσκουν τον στόχο τους παράγοντας σημαντικά οφέλη για την κοινωνία. Απώτερος σκοπός μας είναι να βελτιώσουμε τις ζωές εκείνων που έχουν περισσότερο ανάγκη μέσα από διαφανείς διαδικασίες».

Η φιλανθρωπία σημαίνει «η αγάπη στον άνθρωπο» και είναι συνυφασμένη με την έννοια της φροντίδας για τη θρέψη, την ανάπτυξη και την ενίσχυση των αδυνάτων συνανθρώπων. Στον πιο σύγχρονο ορισμό της σημαίνει τις «ιδιωτικές πρωτοβουλίες, για το κοινό καλό, με έμφαση στην ποιότητα της ζωής των ανθρώπων». Αλλωστε διαχρονικά η φιλανθρωπία αποτέλεσε τη δύναμη για να ξεπεράσει η κοινωνία την ανθρώπινη δυστυχία μετά από πολέμους και φυσικές καταστροφές, να πολεμήσει ασθένειες αλλά και να προχωρήσει η επιστήμη.

ΣΕ ΣΤΑΥΡΟΔΡΟΜΙ. Ομως σήμερα, όπως τονίζει ο πρόεδρος της elpis, η φιλανθρωπική κοινότητα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. «Σε μια χρονική στιγμή όπου η οικονομική κρίση και η συνεπακόλουθη φτώχεια έχουν εντείνει την ανάγκη για φιλανθρωπικές δράσεις, η εμπιστοσύνη στις μη κυβερνητικές οργανώσεις βρίσκεται στα χαμηλότερα επίπεδα όλων των εποχών», λέει ο κ. Φαρμάκης.

Το παράδοξο είναι – επισημαίνει – ότι χώρες που θα μπορούσαν να επωφεληθούν περισσότερο από τη φιλανθρωπική δραστηριότητα, όπως η Ελλάδα, δεν διαθέτουν τις δομές εκείνες που θα εξασφάλιζαν τη διαφάνεια των φιλανθρωπικών δράσεων και την πλήρη και αποτελεσματική απορρόφηση των σχετικών κονδυλίων.

Τον ρόλο αυτό καλούνται σήμερα να παίξουν σύμβουλοι που βοηθούν δωρητές ανά τον κόσμο να επενδύσουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα κεφάλαια των δωρεών τους. Η τάση αυτή ξεκίνησε από την Αμερική και τη Μεγάλη Βρετανία, όπου δεκάδες ιδρύματα και ιδιώτες δωρητές δαπανούν κάθε χρόνο εκατομμύρια για να βοηθήσουν τους συνανθρώπους τους.

Με περίπου εικοσαετή εμπειρία στη διάθεση δωρεών και τη διαχείριση φιλανθρωπικών προγραμμάτων, έχοντας διαχειριστεί δωρεές που αγγίζουν το 1,1 δισ. ευρώ, ο Επαμεινώνδας Φαρμάκης πιστεύει, και όχι άδικα, ότι σήμερα σε ολόκληρη τη Νότια Ευρώπη και την Ελλάδα, οι ευπαθείς ομάδες (όπως τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι, οι χρήστες ναρκωτικών, φορείς του HIV κ.ά.) βρίσκονται αντιμέτωπες με τις τραγικές συνέπειες της οικονομικής κρίσης.

«Μπροστά στα τεράστια κοινωνικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η Ελλάδα, ο μη κυβερνητικός τομέας αδυνατεί να παράσχει τα δέοντα. Υποφέροντας τόσο από τη μείωση της κρατικής όσο και της ιδιωτικής χρηματοδότησης, αλλά και από την ανυπαρξία δομών που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για τις ΜΚΟ να προσελκύσουν δωρεές και να τις διαχειριστούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο προς όφελος όσων τις χρειάζονται», τονίζει.

ΣΤΟΧΕΥΜΕΝΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ. Παρόλο όμως που τα προβλήματα είναι βαθιά όπως εξηγεί, με στοχευμένες παρεμβάσεις θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά το τοπίο της φιλανθρωπίας στην Ελλάδα.

«Η προώθηση ενός καθεστώτος διαφάνειας, ελέγχου και λογοδοσίας είναι σήμερα πιο επιτακτική από ποτέ. Μόνο μέσα από διαφανείς διαδικασίες διαχείρισης δωρεών και προγραμμάτων θα μπορέσει να επανακτηθεί η εμπιστοσύνη τόσο των δωρητών όσο και του μέσου πολίτη ώστε να μη χάνονται χρήματα που τόσο ανάγκη έχει η χώρα μας», αναφέρει ο κ. Φαρμάκης. Επισημαίνει μάλιστα τη σημασία της υιοθέτησης από τις ΜΚΟ της Χάρτας Αυτοδέσμευσης, Κοινωνικής Ευθύνης και Λογοδοσίας.

Σήμερα τη Χάρτα αυτή έχουν υπογράψει στην Ελλάδα 17 οργανώσεις, ενώ για το πρόγραμμα Είμαστε Ολοι Πολίτες που θα τρέξει από το Ιδρυμα Μποδοσάκη την ερχόμενη τριετία, ύψους 6,34 εκατ. ευρώ, η υιοθέτησή της θα αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για χρηματοδότηση.

Οπως υπογραμμίζει ο ιδρυτής της elpis, οι δωρητές θέλουν να δίνουν τα λεφτά τους με σύνεση, όντας καλά πληροφορημένοι για την επένδυση που κάνουν.

«Με την αξιολόγηση, την ορθή διακυβέρνηση και τη διασφάλιση ότι τα διοικητικά όργανα των ΜΚΟ λειτουργούν στο πλαίσιο προκαθορισμένων διαδικασιών λήψης αποφάσεων και υπακούν σε κανόνες δεοντολογίας, η εμπιστοσύνη μπορεί να ανακτηθεί», συμπληρώνει o κ. Φαρμάκης. Προσθέτει μάλιστα ότι ένα τέτοιο σύστημα ελέγχου και αξιολόγησης επαναπροσδιορίζεται και εισάγεται στην Ελλάδα με τη βοήθεια του Ιδρύματος Μποδοσάκη μέσω του προγράμματος Είμαστε Ολοι Πολίτες, το οποίο προέρχεται από τον Χρηματοδοτικό Μηχανισμό του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και απευθύνεται σε ελληνικές ΜΚΟ.