Οι εικόνες που έκτισαν έναν μύθο

Αυτές τις ημέρες, στην 50ή επέτειο από τη δολοφονία του Τζον Κένεντι, οι 35 μήνες της προεδρίας του βρέθηκαν περισσότερο από ποτέ στο μικροσκόπιο. Οι επικριτές του θεωρούν ότι δεν του άξιζαν εύσημα. «Ο Κένεντι ήταν ίσως ο χειρότερος αμερικανός πρόεδρος του 20ού αιώνα», έγραψε ο δημοσιογράφος Τόμας Ρικς. «Πέρασε τρία χρόνια στον Λευκό Οίκο παραπαίοντας από κρίση σε φιάσκο». Δεν είναι λίγοι εκείνοι που υποστηρίζουν ότι η φήμη του βασιζόταν στη δύναμη της εικόνας χωρίς καμία ουσία, ήταν ένας ρηχός πλεϊμπόι που έκανε σφάλματα στην εξωτερική πολιτική και είχε ισχνό νομοθετικό έργο. Η δολοφονία του μαζί με τη γοητεία του πιο ισχυρού άνδρα στον κόσμο και την προώθηση του μύθου του Κάμελοτ από την Τζάκι αρκούν, λένε, για να εξηγήσουν τη δημοφιλία του. Η κριτική δεν σταματά εκεί. Εκρυψε από τους ψηφοφόρους του τη σοβαρή πάθηση που είχε όπως και τον εθισμό του σε ουσίες. Δεν προώθησε όπως μπορούσε την εξάλειψη των φυλετικών διακρίσεων. Τα λάθη του στην Κούβα έφεραν τον κόσμο στο κατώφλι του πυρηνικού πολέμου και ήταν εκείνος που έθεσε τις βάσεις για τον πόλεμο του Βιετνάμ.

Αλλοι όμως θεωρούν ότι η προεδρία των 1.000 ημερών του Κένεντι είναι εντυπωσιακή. Εσωσε τον κόσμο, λένε, στη διάρκεια της σύγκρουσης με την ΕΣΣΔ το 1962 και έστειλε μόνο στρατιωτικούς συμβούλους στο Βιετνάμ και όχι στρατεύματα, όπως έκανε κατόπιν ο Τζόνσον. Ομως το μεγαλύτερο επίτευγμά του, γράφει ο Ρόμπερτ Ντάλεκ στους «Νιου Γιορκ Τάιμς», ήταν αυτό που πολλοί θεωρούν ελάττωμα: το χάρισμά του, η αίσθηση  πόσο σημαντικός είναι ένας ηγέτης που μπορεί να εμπνέει.

Η μεταμόρφωση όμως ενός προέδρου σε λαϊκό ήρωα και είδωλο της ποπ κουλτούρας ξεπερνά  τα γεγονότα. Ο αριθμός των βιβλίων και των ταινιών για τη ζωή και τη δολοφονία του αυξάνεται με το πέρασμα του χρόνου. Ο Ντέιβιντ Λούμπιν, καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης που έγραψε το βιβλίο «Ο JFK και η κουλτούρα των εικόνων», πιστεύει ότι η συμβολική σημασία των φωτογραφιών του προέδρου Κένεντι συνέβαλε στη διαμόρφωση του μύθου, εκεί που η λαϊκή κουλτούρα συνάντησε τη μεταπολεμική Ιστορία της Αμερικής. Η Τζάκι έγινε σύμβολο της γυναικείας ομορφιάς επειδή σταρ του Χόλιγουντ όπως η Ελίζαμπεθ Τέιλορ και η Μέριλιν Μονρόε δημιούργησαν εν μέρει την αντίληψη της κοινής γνώμης για την πρώτη κυρία. Τα καρέ του φιλμ της δολοφονίας του Κένεντι, στις 22 Νοεμβρίου 1963, που τράβηξε ο Εϊμπραμ Ζαπρούντερ στην Πλατεία Ντίλεϊ του Ντάλας, απέκτησαν αισθητική αξία και έγιναν καταναλωτικά αγαθά επειδή βρήκαν απήχηση στη σύγχρονη τέχνη και στην αβεβαιότητα της ανθρώπινης ύπαρξης μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η σχέση όμως ήταν αμφίδρομη. Ο Λούμπιν υποστηρίζει ότι βιβλία φανταστικών χαρακτήρων όπως ο Τζέιμς Μποντ ή ιστορικών φυσιογνωμιών όπως ο λόρδος Βύρων – ο Κένεντι δήλωνε θαυμαστής και των δύο – διαμόρφωσαν τις πολιτικές του φιλοδοξίες αλλά και τη στάση του απέναντι στις γυναίκες. Αντίστοιχα δημοφιλή φεμινιστικά βιβλία στα τέλη της δεκαετίας του ’50 διαμόρφωσαν τη στάση της Τζάκι μέσα στον γάμο της. Το ζευγάρι εξέφραζε με τον τρόπο του τη σεξουαλική επανάσταση του ’60.

Τα αρχέτυπα και οι συμβολισμοί στο συλλογικό ασυνείδητο βρήκαν την αντήχησή τους στην ιστορία των Κένεντι. Η ιστορία κατέληξε σε μια δολοφονία που θύμιζε ταινίες του Χίτσκοκ. Αποτυπώθηκε ως η τέλεια στιγμή μιας τραγωδίας στη φωτογραφία μέσα στο ανοικτό αυτοκίνητο. Και την ακολούθησε η δολοφονία του δολοφόνου Οσβαλντ από τον Τζακ Ρούμπιν, έναν μικρογκάνγκστερ του Ντάλας, μια καρικατούρα ιδιαίτερα συνηθισμένη στις ασπρόμαυρες αστυνομικές ταινίες. Ολα αυτά άφησαν πίσω τους ένα μεγάλο μυστήριο. Και κυρίως πολλές εικόνες. Μιας χαμένης αθωότητας που ίσως να μην υπήρξε ποτέ…

Ο πρόεδρος της τηλεόρασης
Αν ο Ρούζβελτ ήταν ο πρόεδρος του ραδιοφώνου, ο Κένεντι ήταν ο πρόεδρος των περιοδικών και της τηλεόρασης. Κληρονόμος μιας αριστοκρατικής δυναστείας, μεταμορφώθηκε μέσα από τη ματιά των ΜΜΕ σε άνθρωπο του λαού. Ηταν ο πρώτος που χρησιμοποίησε σε τέτοια έκταση στην εποχή του τη δύναμη της τηλεόρασης και των φωτογραφιών από την προσωπική του ζωή.