Το σκοτεινό μας πρόσωπο

«Ο εχθρός μου». Αυτοδικία: η αυθαίρετη ανταπόδοση αδικήματος από εμάς τους ίδιους και όχι από τον νόμο – τουλάχιστον έτσι αναγράφεται στο λεξικό. Δεν είναι και λίγες οι ταινίες επί του θέματος: τίποτα πιο ανθρώπινο από τη δίψα για εκδίκηση και τίποτα πιο αβανταδόρικο ως αφετηρία δραματουργική. Επίσης, ωραιότατο θέμα για συζήτηση, τουλάχιστον μέχρι τη στιγμή που ακούγεται το κλασικό ερώτημα: «Γιατί ρε, αν κάποιος έκανε κακό στο παιδί σου, τι θα έκανες;».
Πριν από πέντε χρόνια η πατρότητα δεν με αφορούσε και ίσως η απάντηση να ήταν διαφορετική από την τωρινή, που ξεκινά με τις λέξεις «δεν ξέρω». Στ’ αλήθεια δεν ξέρω. Αυτό όμως για το οποίο είμαι σίγουρος είναι πως από τη στιγμή που παίρνω τον νόμο στα χέρια μου, θέτω εαυτόν εκτός κοινωνίας. Αν μάλιστα φτάσω στο σημείο να αφαιρέσω μια – οποιαδήποτε – ζωή, θέτω εαυτόν εκτός ανθρωπιάς. Και από αυτό το σημείο δύσκολα επιστρέφεις.
Στην εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ταινία του Γιώργου Τσεμπερόπουλου, μια συμμορία εισβάλλει στο σπίτι ενός πενηντάρη προοδευτικού μικροαστού, σε μια σκηνή στημένη αγωνιωδώς ρεαλιστικά. Ακινητοποιούν όλη την οικογένεια (υπέροχοι οι Μανώλης Μαυροματάκης και Μαρία Ζορμπά). Κλέβουν ό,τι μπορούν. Και κακοποιούν την κόρη του. Κάθε συμπαντική λογική καταβαραθρώνεται.
Η Αστυνομία αναλαμβάνει την υπόθεσή του σχεδόν διεκπεραιωτικά (άλλωστε, είναι απλώς η δουλειά τους). Και οι μόνες εικόνες των δραστών που έχει, είναι αυτές που φιλμογράφησε ο ημιπαράφρων – ακροδεξιών αντιλήψεων όπως διαφαίνεται με αφηγηματική χάρη – γείτονάς του.
Αυτομάτως, «Ο εχθρός μου» δείχνει διατεθειμένος να κοιτάξει κατάματα ένα κοινωνικό πρόβλημα που οι περισσότερες ελληνικές ταινίες προσεγγίζουν εξ αντανακλάσεως: η πιο χαρακτηριστική περίπτωση σταδιακής μεταμόρφωσης ενός «ανθρωπάκου» – για να θυμηθούμε λίγο την ταινία του Μάριο Μονιτσέλι – συναντάται στην «Ψυχή στο στόμα» (και παλαιότερα στο βαρύ κι ασήκωτο «Θανάση, πάρε τ’ όπλο σου»), εδώ όμως ο Τσεμπερόπουλος «ανοίγει» το σύμπαν των ηρώων του, ταυτίζοντάς το με το δικό μας. Καθώς όμως ο (αντι)ήρωας οδεύει προς το ψυχολογικό του αδιέξοδο, το φιλμ οδηγείται, μαζί του, σε ένα φινάλε που είναι περισσότερο «ανοικτό» απ’ ό,τι ουσιαστικό.
Βαθμοί: 7

>> Οι άλλες ταινίες

Κατανοώντας το «άλλο»
«Στο κενό της». Οταν η μεγάλη αδελφή μιας δεκαοκτάχρονης Ισραηλίτισσας πεθαίνει στη γέννα, η ασφυκτικά «ορθόδοξη» χασιδική κοινότητα στην οποία ανήκει, επιτάσσει τον άμεσο γάμο της με τον πατέρα. Και μόνο που διαβάζεις αυτή την πρόταση, ασφυκτιάς. Διόλου παράξενο που μια ατμόσφαιρα άκρως κλειστοφοβική μοιάζει να είναι ο αληθινός πρωταγωνιστής αυτού του σοβαρού (και όχι σοβαροφανούς) κοινωνικού δράματος. Σοβαρού γιατί καταγράφει μια δυσκολοχώνευτη πραγματικότητα, όχι για να την καταγγείλει, αλλά για να την κατανοήσει. Αυτό χαρίζει στο φιλμ μια βαθιά πνευματικότητα, αποζημιώνοντας τον θεατή που είναι πρόθυμος να κάνει αυτή την παραχώρηση – και σ’ αυτούς κυρίως απευθύνεται το φιλμ της Ράμα Μπέρνσταϊν.
Βαθμοί: 6

Δυστοπία και ελπίδα
«Σ’ αγαπώ». Σε μια απροσδιόριστη, πλην σύγχρονη εποχή, ξεσπά ένας νέος παγκόσμιος πόλεμος και μια ομάδα παιδιών χωρίζεται βίαια από τις στρατιωτικές δυνάμεις, όπου η βία της καταστολής έρχεται σε αντιπαράθεση με την ομορφιά της βρετανικής επαρχίας. Πιστό στη μακρά παράδοση του αγγλικού δυστοπικού δράματος, το φιλμ μπλέκει τον ρεαλισμό με τον ποιητικό λυρισμό, κι αν το κάνει απλοποιώντας τις σημάνσεις του, παραμένει ουμανιστικό μέχρι τέλους. Ξεχωρίζει η Σίρσε Ρόναν. Και, να σας πω την αλήθεια, αγνοώ γιατί το «How I live now» έπρεπε να μεταφραστεί έτσι στα ελληνικά.
Βαθμοί: 6

Ο οίκτος του νικητή
«Ο αυτοκράτορας». Μετά τη σαρωτική ήττα της Ιαπωνίας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις αναλαμβάνουν να βρουν στοιχεία υπέρ ή κατά του αυτοκράτορα Χιροχίτο που, φυσικά, κατηγορείται για εγκλήματα πολέμου. Ο Τόμι Λι Τζόουνς, ως στρατηγός, κάνει τη δουλειά του, με μια ερμηνεία πειστική, αλλά το μεγάλο πρόβλημα είναι πως πίσω απ’ αυτό το μελόδραμα (γιατί για μελόδραμα πρόκειται) διαφαίνεται ο οίκτος του νικητή απέναντι στον ηττημένο, μια συμπλεγματική και άκρως πατριωτική ματιά που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε παρά την ανθρωπιά της.
Βαθμοί: 5

«Απαιχτος» Πολάνσκι
«Η Αφροδίτη με τη γούνα». Σκηνοθέτης – συγγραφέας του θεάτρου αναζητά πρωταγωνίστρια μέχρι που συναντά τη Βάντα, μια μυστηριώδη και ταλαντούχα ηθοποιό. Τότε ξεκινάει μια μακρά συνάντηση, κατά την οποία η Βάντα προσπαθεί να πείσει τον Τόμας ότι είναι η μόνη κατάλληλη για τον ρόλο. Ο Ρόμαν Πολάνσκι μεταφέρει ένα θεατρικό στη μεγάλη οθόνη, με πρωταγωνίστρια την Εμανουέλ Σενιέ – διφορούμενες οι κριτικές. Δυστυχώς δεν διοργανώθηκε δημοσιογραφική προβολή για τους κριτικούς που κάλυπταν το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης – ο γράφων έμεινε… απέξω στη μία ανοιχτή προβολή στο Ολύμπιον, μαζί με αρκετούς άλλους που αναζητούσαν θέση.

Προβάλλονται επίσης
Αν η καλοστημένη και φροντισμένη στα πλαίσια του χαμηλού προϋπολογισμού της επική περιπέτεια φαντασίας του Θάνου Κερμίτση «Τα χρονικά του Δρακοφοίνικα: ο αδάμαστος» ανέτρεχε βαθύτερα στην ουσία των επιρροών της, τότε ίσως και να προέκυπτε κάτι πιο ξεχωριστό από αυτή τη μίμηση εικόνων που έχουμε δει σε σαφώς πιο βελτιωμένες εκδοχές (βαθμοί: 4). Απλά συμπαθές και το animation «Free birds», όπου δύο γαλοπούλες ταξιδεύουν στον χρόνο για να αφαιρέσουν το πιάτο γαλοπούλας από το εορταστικό μενού (βαθμοί: 4). Δεν είδαμε, τέλος, το «Στη μάχη του χορού 3D», όπου ομάδα break dancers πάει στον παγκόσμιο διαγωνισμό break dance για να κερδίσει το πρώτο βραβείο.