Στα ψηλά απ’ τα χαμηλά

Αν και φέτος, στην παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου την παράσταση έκλεψε η γυμνάστρια με τα ξανθά μαλλιά, το κολάν και το στράπλες μπούστο, το υπαινικτικό «τς, τς, τς»,  κράμα έκδηλης αποδοκιμασίας και κακοκρυμένου θαυμασμού, ήταν για άλλη μια χρονιά ο σχολιαστικός υπότιτλος στην εμφάνιση των μαθητριών. Συγκεκριμένα, στο μήκος της φούστας τους

Tα τελευταία χρόνια, την 28η Οκτωβρίου και την 25η Μαρτίου, δύο είναι τα θέματα που πλαισιώνουν την παρέλαση: αν θα κάνει αντιπαρέλαση ο ΣΥΡΙΖΑ και μέχρι πού θα φτάσει η φούστα. Αντε, κι αν οι μαθητές θα κάνουν… άκομψες χειρονομίες προς τους επισήμους.

Σήμερα, ο ενδυματολογικός κώδικας της μαθητιώσας νεολαίας στις παρελάσεις είναι μια καλή ευκαιρία για να αποδοκιμάσουν οι παλαιότεροι και να χλευάσουν οι νεότεροι. Για να θυμηθούν οι μεν και να ξαναχλευάσουν οι δε. Στους οποίους «οι ιστορίες της μπλε ποδιάς» ακούγονται σαν ιστορίες από το υπερπέραν μιας εποχής στεγνού συντηρητισμού και υποκριτικής σοβαροφάνειας. Η ονειροπαγίδα της νοσταλγίας εδώ μόνο διακοσμητικό ρόλο έχει να παίξει. Μην ξεχνάμε πως στην εποχή μας το σορτς έχει γίνει καθημερινό ένδυμα και ενώ στη Βουλή έγινε σάλος για το τισέρτ της βουλευτού Ραχήλ Μακρή με τον παπαγάλο, ουδέποτε δημιουργήθηκε θέμα για τα μίνι των κυριών του Κοινοβουλίου. Ετσι, ούτε καν ο συμβολισμός της σεμνότητας που πρέπει να υπηρετήσουμε στις εθνικές επετείους δεν απειλείται από μια φούστα που λίγο πριν αρχίσει ο παιανισμός της παρέλασης διπλώνεται βιαστικά στη μέση για να φτάσει ο ποδόγυρος λίγο πιο κάτω από το εφηβαίο.

Ναι, διπλώνεται στη μέση! Και ξεκουμπώνονται βιαστικά τα κουμπιά του πουκαμίσου. Γιατί οι εντολές του λυκειάρχη είναι σαφείς! Μπλε φούστα, άσπρο πουκάμισο, μαύρα παπούτσια. Και όλα αυτά σεμνά και ταπεινά… «Είναι όμως σαν μυστική συμφωνία ανάμεσα στα σχολεία όλης της χώρας», μου λέει μαθήτρια της Γ’ λυκείου που παρήλασε φέτος. «Ρωτάω φίλες μου μεγαλύτερες, από άλλες πόλεις, και ομολογούν ότι τα ίδια ακριβώς έκαναν. Και τα ίδια ακριβώς τους έλεγε ο λυκειάρχης. Πριν ξεκινήσουμε για την παρέλαση, οι φούστες είναι λίγο πιο πάνω από το γόνατο και τα κουμπιά του πουκαμίσου κλειστά. Μας ελέγχει, μένει ικανοποιημένος και με το που αρχίζει ο βηματισμός, σαν ταχυδακτυλουργοί ανεβάζουμε φούστες και ξεκουμπώνουμε πουκάμισα. Φέτος εγώ άλλαξα και τα μοκασίνια με γόβες. Το κανόνισα με μια φίλη μου που δεν θα έκανε παρέλαση και αλλάξαμε παπούτσια στα μουλωχτά ενώ ήδη είχαμε ξεκινήσει… Υπάρχουν κορίτσια που ενώ γενικά δεν πολυγουστάρουν το μίνι και προτιμούν τα παντελόνια, στις παρελάσεις έχουν μια λύσσα να φτάσουν τη φούστα μέχρι τον αφαλό».

Το γιακαδάκι της επανάστασης

Τι είναι όμως αυτή η φρενίτιδα που καταλαμβάνει τις μαθήτριες για να επιδείξουν τα κάλλη τους την ημέρα της παρέλασης; Ελάτε ντε που δεν ξέρετε! Από θρανία περάσαμε όλες και όλοι. Η επανάσταση ενάντια στους καταπιεστικούς κανονισμούς και μηχανισμούς του σχολείου αρχίζει από τη δολιοφθορά στη σχολική στολή. Πριν από το 1982 μάλιστα που ο τότε υπουργός Παιδείας Λευτέρης Βερυβάκης κατήργησε την ποδιά, η επανάσταση ήταν καθημερινή.

Για να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή, η ποδιά αρχίζει να καθιερώνεται ατύπως στα σχολεία της χώρας από τη δεκαετία του 1930. Πριν, οι μαθήτριες έβαζαν «εμπροσθέλες», ένα είδος πραγματικής ποδιάς που φοριόταν πάνω από τα ρούχα, έδενε πίσω και έκανε τα κορίτσια να μοιάζουν με καμαριέρες.

Οι πρώτες ποδιές έφταναν λίγο πιο πάνω από τον αστράγαλο, κούμπωναν πίσω, είχαν επιπρόσθετο λευκό γιακαδάκι και ήταν μαύρες κι άραχλες, ασορτί με τα ήθη των καιρών. Η νέα εποχή που σηματοδότησε το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου άλλαξε και το σχέδιο της μαθητικής ενδυμασίας. Τα κουμπιά ήρθαν μπροστά και το χρώμα ξάνοιξε σε σκούρο μπλε. Επίσημο ακριβές σχέδιο δεν υπήρχε αλλά το επέβαλαν στο περίπου οι βιοτεχνίες που άρχισαν να τις παράγουν μαζικά. Τότε ξεκίνησαν και οι δολιοφθορές. Τα κουμπιά στο μπούστο άρχισαν να ανοίγουν δειλά αλλά αποφασιστικά. Οπως και τα κουμπιά της φούστας. Η δε ζώνη που προστέθηκε έδινε τη δυνατότητα να ανεβοκατεβαίνει κατά βούληση το τελικό μήκος.

Η Αλίκη, ο Τσεκλένης και ο Παπανδρέου

Τότε η ποδιά αρχίζει να βρίσκει τον δρόμο της προς αυτό που θα γίνει αργότερα. Ερωτικό φετίχ, κάτι παρόμοιο με τη στολή της νοσοκόμας ή της καμαριέρας. Οχι τόσο ως σχέδιο αλλά ως προς τον συμβολισμό που περιβάλλει. Οτι δηλαδή η φέρουσα είναι διατεθειμένη να υποταχθεί για να μάθει. Εξάλλου όχι μόνο βρίσκει τον ρόλο της στον ελληνικό κινηματογράφο, αλλά γίνεται σούπερ σταρ χάρη στη μαθήτρια Λίζα Παπασταύρου, την Αλίκη Βουγιουκλάκη, που το 1959 παρασύρει τον γοητευτικό καθηγητή φορώντας μόνο την ποδιά της. Τέσσερα χρόνια αργότερα στο «Χτυποκάρδια στο θρανίο», η Αλίκη ομολογεί ότι θα αντάλλαζε όλες τις τουαλέτες και τις γούνες του κόσμου με τη μαθητική ποδιά. Την ίδια εποχή, η ποδιά της Μίρκας Καλατζοπούλου στον «Κατήφορο», πυροδοτεί τον εφηβικό ερωτισμό όταν αφήνει να φανεί από μέσα το «μπαλκονέ» σουτιέν.

Το 1965 η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του Γεωργίου Παπανδρέου αλλάζει και τις ποδιές. Κονταίνουν αισθητά (το μίνι έχει πλέον αναδυθεί στη μόδα) και το χρώμα τους ανοίγει σε μπλε σαξ. Το στάιλινγκ,ακόμη χωρίς ταυτότητα, αρχίζει να ορίζει το ντύσιμο των Ελληνίδων και ένα σύστημα με λάστιχο και παραμάνα μπορεί να μετατρέψει στη στιγμή μια ποδιά που φτάνει κάτω από το γόνατο σε σούπερ μίνι. Ο σηκωμένος γιακάς, τα ανεβασμένα μανίκια, οι σφιχτοδεμένες ζώνες και, σε συνδυασμό, τα κοσμήματα, τα κατεβασμένα σοσόνια που αναδείκνυαν τις γάμπες, οι πρώτες γόβες ή τα εναλλακτικά για την εποχή All Star μετατρέπουν την ποδιά σε αυτό που σήμερα λέμε fashion item.

Στη δεκαετία του 1970 παίρνει επίσημα τη θέση της στη Βίβλο της ελληνικής μόδας, αφού σχολικές ποδιές σχεδιάζει και ο Γιάννης Τσεκλένης. Παρά την τσουχτερή τιμή τους γίνονται ανάρπαστες σε μια εποχή που οι κοινωνικές και οικονομικές τάξεις διεκδικούν τον διαχωρισμό τους έστω και μέσα από την ισοπεδωτική ομοιομορφία της στολής.

Το 1982 η ποδιά καταργείται προς μεγάλη χαρά των κοριτσιών και προς μεγάλη λύπη του Τσεκλένη που του έμειναν 350.000 μέτρα ύφασμα. Οι μαθήτριες ξεσαλώνουν ενδυματολογικά στα σχολεία και αποδομούν τη σχολική στολή στις παρελάσεις.

Εκτός και αν ισχύει αυτό που μουρμούριζε ένας φίλος βλέποντας την παρέλαση: «Δεν κόντυναν οι φούστες, μάκρυναν τα μπούτια των κοριτσιών».     

Χρονολόγια
Προπολεμικά
Τότε, υπήρχαν οι εμπροσθέλες δηλαδή κανονικές ποδιές εξού και «ποδιά» ενώ, ως ρούχο, πρόκειται περί ρόμπας. Εκείνη την εποχή, ακόμη και όταν έκαναν γυμναστική με βαράκια, φορούσαν ποδήρεις φούστες

50s-60s
«Ντύνει» την εφηβική χειραφέτηση, έστω και ως απόπειρα, αφήνοντας περιθώριο και για υπαινιγμό ερωτισμού, αφού το σινεμά κατοχυρώνει το δικαίωμα των μαθητριών να χορεύουν και να ασχημονούν φορώντας τις ποδιές τους

70s-80s
Το χρώμα της γίνεται το μπλε της Σαξονίας, διαφημίζεται στην τηλεόραση και τα περιοδικά, αποκτά το δικό της τμήμα στο ΜΙΝΙΟΝ, σχεδιάζεται διά χειρός Τσεκλένη. Και πάνω που πάει να αποκτήσει τη στυλιστική τιμή της, καταργείται το 1982

90s
Η ποδιά γίνεται πλέον συνώνυμο της μαθητικής νοσταλγίας, ενώ για τις επίσημες εμφανίσεις, όπως οι παρελάσεις, καθιερώνεται μία άτυπη στολή: μπλε φούστα, άσπρο πουκάμισο και μαύρα μοκασίνια