Αρχαίοι ναοί, νάρκες και λίγη Αντζελίνα Ζολί

Πόσοι ταξιδιωτικοί προορισμοί μπορούν να διεκδικήσουν ότι συνδυάζουν ένα από τα θαύματα του σύγχρονου κόσμου, σελίδες αιματηρής ιστορίας, εκατομμύρια θαμμένες νάρκες, τον καημό της πριγκίπισσας Νταϊάνας και τα δάκρυα της Αντζελίνα Ζολί; Μόνον η Σιέμ Ριπ, προσκήνιο στο θέατρο του εμφυλίου στην Καμπότζη, όπου οι διαβόητοι Ερυθροί Χμερ συνυπέγραψαν τις πλέον ερυθρές σελίδες σύγχρονης ασιατικής ιστορίας

Οταν το αεροπλάνο της Vietnam Airlines προσγειώθηκε στο αεροδρόμιο της Σιέμ Ριπ, εγκαινιάζοντας τη νεόκοπη γραμμή από την Ντα Νανγκ του πολέμου του Βιετνάμ (στην οποία ταξιδέψαμε από τις ίδιες αυτές σελίδες την περασμένη εβδομάδα) προς την επαρχιακή πόλη των 118.000 κατοίκων στη Βορειοδυτική Καμπότζη, δεν αποφύγαμε τη συν-αίσθηση ότι εδώ ο πόλεμος έχει μόλις ελάχιστα χρόνια που κόπασε. Κανείς δεν παίρνει όρκο δε ότι ο εμφύλιος σπαραγμός με τα 1,7 εκατ. θύματα τελείωσε στ’ αλήθεια, όσο κάποιοι από τους Ερυθρούς Χμερ εξακολουθούν να ονειρεύονται την εξουσία (που είχαν πάρει το 1975), κρυμμένοι στις νοτισμένες ζούγκλες.

Είναι οι ίδιοι που «υπερπήδησαν το χάσμα που χωρίζει την ατολμία από τους μαζικούς φόνους», όπως γράφει στο ογκώδες έργο του «Πολ Ποτ – Η ανατομία ενός εφιάλτη» ο Φίλιπ Σορτ (εκδ. Μοντέρνοι Καιροί, μτφ. Τιτίνα Σπερελάκη). Και η Σιέμ Ριπ υπήρξε κέντρο γι’ αυτή τους τη δραστηριότητα. Πρόσφατα, έξω από την πόλη αποκαλύφθηκε τεράστιος ομαδικός τάφος, όπως μαρτυρούν χιλιάδες κρανία. Και να φανταστεί κάποιος ότι λίγο πιο πέρα, μέσα στην πυκνή, υγρή ζούγκλα, το 1860, οι σκαπανείς της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής (ήταν και η γαλλική κυριαρχία στην Ινδοκίνα που τους έδωσε το ελεύθερο) αποκάλυψε τους εντυπωσιακούς ναούς της Ανγκορ, αρχαίας πρωτεύουσας των Χμερ. Οχι των Ερυθρών. Των διόλου πολεμοχαρών – όπως καταδεικνύουν εκατοντάδες εγχάρακτες παραστάσεις και επιγραφές στη γλώσσα καμίρ, που μιλιέται και σήμερα – προγόνων τους, οι οποίοι είχαν και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά: πλακουτσωτή μύτη, κατσαρά μαλλιά και μακριά (ναι, μακριά) αυτιά. Καταδυναστεύονταν δε από τους γείτονες του Σιάμ και του Βιετνάμ που επιβουλεύονταν, λέει, τη γη τους και λάτρευαν τον Βούδα όχι του πλούτου, όπως οι Κινέζοι, αλλά εκείνον που δείχνει τον δρόμο προς μια πιο ενάρετη ζωή – ενώνοντας τις δύο του παλάμες στο σχήμα του άνθους του λωτού. Κίνηση που ακόμη και σήμερα ακολουθεί το «ευχαριστώ» («οκούν») της Καμπότζης, με μια ελαφρά υπόκλιση του κεφαλιού.

Το σχήμα του άνθους του λωτού αναπαριστούν και οι παράξενοι, σχεδόν μυτεροί τρούλοι – συνήθως πέντε και με εγχάρακτα πρόσωπα του Βούδα με χαρακτηριστικά των Χμερ στις τέσσερις όψεις τους – στους ναούς της Ανγκορ. Το Ανγκορ Βατ, το Ανγκορ Τομ, το Μπαγιόν… Ολα μνημεία της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς για την UNESCO και ένα από τα σύγχρονα θαύματα του κόσμου, που προωθούνται ως βασικός τουριστικός προορισμός από την κυβέρνηση της Καμπότζης.

Εδώ, αντίθετα με τη Σοσιαλιστική Δημοκρατία του Βιετνάμ, μιλάμε για Βασίλειο. Βασιλείς άλλωστε έχτισαν γύρω στο 1100 τους επιβλητικούς ναούς, οι οποίοι κάποτε αντανακλώνται στα νερά που λιμνάζουν παντού – βρέχει συνεχώς τους περισσότερους μήνες του χρόνου, πλην του δικού τους πολύ ζεστού καλοκαιριού, από τον Νοέμβριο.

Οι τουρίστες ρέουν ασταμάτητα, ανάμεσα σε βουδιστές μοναχούς με τους πορτοκαλί χιτώνες που λατρεύονται παντού με ύμνους ακατάληπτους και ρυθμικούς, στους δρόμους των περίφημων ναών, δρόμους που από τον 15ο αιώνα κάλυπτε πυκνή βλάστηση, όταν η Αυτοκρατορία υποτάχθηκε στους εχθρούς της και μαράζωσε.

Η Καμπότζη έχει καταφέρει, με άξονα τη Σιέμ Ριπ και την Ανγκορ, να αυξήσει τους τουρίστες της σε δύο εκατομμύρια τον χρόνο, από το 1993 που επισήμως έληξε ο εμφύλιος και το 1998 που μετά τον θάνατο του Πολ Ποτ γύρισε σελίδα, υιοθετώντας πιο δυτικές συνήθειες στο πλαίσιο ενός επενδυτικού αναπτυξιακού μέλλοντος με τον τουρισμό ως βαριά βιομηχανία – όπως λέμε και στην Ελλάδα.

Οπως στο Βιετνάμ, δεν μιλάμε για τουρίστες με σακίδια, αλλά για εκείνους των υψηλών βαλαντίων. Εξού και έχουν ξεφυτρώσει στους πλημμυρισμένους συνήθως δρόμους της Σιέμ Ριπ εκατοντάδες πεντάστερα, πολυτελή ξενοδοχεία. Αναρωτιέται βέβαια κάποιος: αν σήμερα με τους 2 εκατ. τουρίστες σχεδόν πατιέσαι για να φθάσεις στους ναούς της Ανγκορ, τι θα συμβαίνει με 7 εκατ. τουρίστες ετησίως, που είναι ο στόχος των ιθυνόντων; Τι κι αν τα εισιτήρια για τους ναούς εισπράττει μεγάλη πετρελαϊκή εταιρεία και τα νεότευκτα αεροδρόμια εκμεταλλεύονται εταιρείες γαλλικών συμφερόντων…

Πάντως, εκείνοι παρείχαν γην και ύδωρ στο χολιγουντιανό συνεργείο το οποίο στον ναό Ανγκορ Τομ (ακόμη τον αγκαλιάζουν σφιχτά ρίζες των πανύψηλων δέντρων που τον είχαν κάποτε «καταλάβει») γύρισε το 2001 την πρώτη «Λάρα Κροφτ» με την Αντζελίνα Ζολί. Και το διαφήμισαν αρκούντως το γεγονός εκείνοι που πριν από το 2000 κατάφεραν να οργανώσουν τη μαζική εκπαίδευση ντόπιων ξεναγών, σε πολλές γλώσσες. Πού να φανταστείς ότι έως το 1993 τιμωρούνταν με θάνατο όποιος τολμούσε να μάθει αγγλικά!

Η Ζολί, που δήλωνε συγκινημένη από τον τόπο, στο παιδιατρικό νοσοκομείο της Σιέμ Ριπ υιοθέτησε ενώπιον των διεθνών μέσων ενημέρωσης το πρώτο της παιδί, τον Μάντοξ.

Οπως η πριγκίπισσα Νταϊάνα εκεί λανσάρισε τα περίφημα μοκασίνια της, όταν ξεκίνησε τη μάχη για να αφαιρεθούν οι 10 εκατ. (σε μια χώρα με πληθυσμό τότε 8 εκατ.!) νάρκες, που είναι θαμμένες από την περίοδο του πολέμου στην ύπαιθρο. Χάρη στην Νταϊάνα και τη συμβολή τής Ζολί οι νάρκες εκτιμώνται πλέον σε 4 εκατ., αλλά έχουμε ακόμη δρόμο.

Η Σιέμ Ριπ πάντως δεν έχει μόνο πεντάστερα ξενοδοχεία και ναούς. Εχει και μια – μικρή έστω αλλά θορυβώδη και πολυπολιτισμική – pub street, με λάιβ και ηχογραφημένα ντεσιμπέλ, φώτα και τα περίφημα foot massage, διάρκειας έως και μίας ώρας και κόστους μόλις 5 δολαρίων (μιλάμε για εξαιρετικό μασάζ!). Και πολλά μεταξωτά. Και εξαιρετική – αν και ακριβή για τα ελληνικά δεδομένα – αργυροχοΐα. Και πολύ καλή και διόλου καυτερή κουζίνα. Και νυχτερινή αγορά με πολύ φθηνά καλούδια.

Κυρίως όμως έχει τους πιο χαμογελαστούς ανθρώπους που συνάντησε ο γράφων σε ταξίδια. Με το «οκούν» («ευχαριστώ») στο στόμα. Αλλο αν η τουριστική ανάπτυξη και η καλπάζουσα κατανάλωση, που τους επαγγέλλονται, θα αλλοιώσει και το χαμόγελο και το φιλότιμο. Κάτι ανάλογο δεν έγινε και στα μέρη μας;      n