Λου Ριντ: Ενας ποιητής από την «άγρια πλευρά» της ροκ

«Διανύουμε τρομακτικά σκληρούς καιρούς και θα πρέπει στ’ αλήθεια να προσπαθήσουμε να είμαστε όσο το δυνατόν πιο καλοί ο ένας προς τον άλλο». Η ατάκα του Λου Ριντ, σε μία από τις – εν γένει ελάχιστες – τελευταίες συνεντεύξεις του, φαντάζει και λίγο σαν κληρονομιά που μας άφησε ύστερα από δεκαετίες στη «σκοτεινή πλευρά» (που κάποτε ακουγόταν και σαν φωτεινή) του ροκ, βουτηγμένος εγνωσμένα σε καταθλιπτικά τραγούδια, σε ιστορίες για πόρνες και ναρκωτικά και σε μια ζωή απομόνωσης, παρέα – από το 1995 – με την επίσης μουσικό Λόρι Αντερσον.

Ενα αγόρι που από νωρίς δεν έκρυψε τις «ομοφυλοφιλικές τάσεις του», αλλά αντίθετα προς τους μετέπειτα φίλους του, εξαναγκάστηκε από τους εβραίους γονείς του να υποβληθεί σε σκληρά ηλεκτροσόκ, τρεις φορές την εβδομάδα επί μήνες με παράλληλη λήψη ισχυρών ψυχοφαρμάκων, «για να τις ξεπεράσει», δεν είχε άλλη διέξοδο από τα τραγούδια του για να λέει όσα τον σημάδεψαν. Αυτή ήταν η «άλλη» ζωή του Λούις Αλεν Ριντ ή Ραμπίνοβιτς ή Φέρμπανκ – όπως του άρεσε να συστήνεται – από το Μπρούκλιν. Τα ηλεκτροσόκ και τη στάση των γονιών του τα έκανε τραγούδι: το «Kill Your Sons» («Σκότωσε τους γιους σου»).

Οπως αργότερα, όταν βούτηξε στον υπόκοσμο της Νέας Υόρκης μεταποίησε στο πιο εμβληματικό, πιο παράξενο και πιο συμβολικό τραγούδι του τη φράση που φώναζαν οι πόρνες τραβεστί στους πελάτες τους: «Take a Walk On The Wild Side» [«Πήγαινε μια βόλτα στην άγρια πλευρά (σου;)]. Πάνω σε ένα σχεδόν μονότονο μπάσο και με φωνή χαλαρή, σχεδόν τρυφερή, ο Λου Ριντ μίλησε για τη σεξουαλική απελευθέρωση, για τα καταπιεσμένα σεξουαλικά πάθη και για την καταπίεση των παθών που ερχόταν. Ολα αυτά μαζί!

Τι κι αν γλυκά τραγουδούσε, μία δεκαετία και πλέον μετά, για μια τέλεια ημέρα («Perfect Day»), την οποία υποβίβασε σε μία σειρά από υποκοριστικά («σπιτάκι» κ.λπ.) στην ελληνική εκδοχή ο Διονύσης Σαββόπουλος. Ο Ριντ εννοούσε τη ζοφερή ημέρα που έβλεπε στον ορίζοντα – της έκπτωσης σε κάτι λίγο και μικρό. Κάτι που ο ίδιος ποτέ δεν είχε επιλέξει. Ηταν εμφανώς πάντα του πολύ και του μεγάλου. Από τις νύχτες που λατρευόταν στα ιν κλαμπ του Μανχάταν, παρέα με τους διάσημους φίλους του, τον Μικ Τζάγκερ, τον Ντέιβιντ Μπάουι και τον Αντι Γουόρχολ.

Ο τελευταίος πολύ τον ζήλευε τα χρόνια που ο Λου Ριντ – και λόγω ανάδειξής του σε καλτ φιγούρα με τους Velvet Underground – ήταν διάσημος και περιζήτητος στα πάρτι και στα στέκια της Νέας Υόρκης (και ως «διόλου αγία τριάδα», μαζί με τον Ντέιβιντ Μπάουι και τον Ιγκι Ποπ, στις αρχές της δεκαετίας του ’70) και εκείνος απλώς περνούσε απαρατήρητος. Ομως ο Ριντ, πιστός στην αντεργκράουντ ρότα που είχε αποφασίσει να δώσει στη ζωή και στη μουσική του, αποφάσισε να απαθανατίσει και σε τραγούδια τους αντιήρωες (ως αντιήρωας κι εκείνος) των ταινιών του Γουόρχολ, τον οποίο θεωρούσε πάντοτε μέντορά του στη ζωή και στην τέχνη: το «Little Joe» είναι ευθεία αναφορά στον πρωταγωνιστή του Αντι, Τζο Νταλεσάντρο. Το «Sugar Plum Fairy» είναι αναφορά στον επίσης πρωταγωνιστή στο Factory, το ατελιέ του Γουόρχολ, και στις ταινίες του Τζο Κάμπελ. Οι Χόλι, Κάντι και Τζάκι στα τραγούδια του ήταν οι αγαπημένες ντραγκ-κουίνς του Factory, που μεταμφιέζονταν σε Γκρέτα Γκάρμπο και Μάρλεν Ντίτριχ.

Ο Γουόρχολ που είχε «ανακαλύψει» τον Ριντ και τους Velvet Underground το 1966 είχε διοργανώσει με τους ίδιους μία σειρά συναυλιών υπό τον τίτλο «Αναπόφευκτα εκρηκτικό πλαστικό», κατά τις οποίες στους τοίχους και πάνω στα μέλη των Velvet Underground, των οποίων τα μαύρα ρούχα λειτουργούσαν σαν οθόνη, προβάλλονταν ταινίες του βασιλιά της ποπ αρτ, ενώ «σαδομαζοχιστικούς χορούς» απέδιδε στη σκηνή ο Τζέραρντ Μάλαγκα.

Το 1990, μετά το θάνατο του μέντορά του, ο Λου ένωσε τη φωνή του με εκείνη του άλλου μεγάλου φίλου του, Τζον Κέιλ (ο οποίος δήλωνε παντού ότι λάτρεψε τη μουσική του ρόκερ από… αποστροφή στη «γλυκερή φολκ» της Τζόαν Μπαέζ και του Μπομπ Ντίλαν!), για το άλμπουμ «Songs for Drella» (Ντρέλα ήταν το παρατσούκλι του Γουόρχολ). Ενα άλμπουμ στο οποίο τόλμησε ακόμη και να απευθύνεται τραγουδιστικά στον Κέιλ, με το «Hello, It’s Me». Ηταν η εποχή που οι U2 εμπνέονταν από το «Satellite Of Love» του Ριντ…

Ηδη στα μέσα του ’70 είχε βουτήξει βαθιά στον υπόκοσμο, στις νύχτες του… απύθμενου αλκοόλ και στα σκληρά ναρκωτικά, στα οποία οι Βρετανοί και τότε, αλλά και σήμερα, μετά τον θάνατό του (!), θεωρούν ότι ανέδειξε σε «γκλαμουράτη κακή συνήθεια, την ίδια που τον οδήγησε τελικά στο τέλος του».

Αφού είχε αφήσει δίχως φιλικούς εναγκαλισμούς τους Velvet Underground και είχε πάρει μαζί του, στις συναυλιακές αποσκευές του, τραγούδια όπως το εμβληματικό «Sweet Jane» και το «Rock & Roll» από την τελευταία κοινή τους δουλειά «Loaded» που έμεινε ημιτελής, αφού δούλεψε για λίγο στο χρηματιστηριακό γραφείο του πατέρα του, το 1975 βούτηξε στα βαθιά και έφτασε στα άκρα με το πιο παράξενο και πιο θορυβώδες προσωπικό άλμπουμ του, «Metal Machine Music». Σκεφτόταν – και πίστευε – τη μουσική Κάθαρση μέσω βασανιστηρίων. Ομως οι κριτικοί, οι οποίοι τον είχαν επαινέσει αρκούντως το 1972 για το πρώτο του προσωπικό άλμπουμ «Transformer», το οποίο χάρισε στην Ιστορία του Ροκ το «Walk On The Wild Side» (με παραγωγό τον Ντέιβιντ Μπάουι και ανάθεση τριών τραγουδιών από τον Γουόρχολ για ένα μιούζικαλ που δεν ανέβηκε τελικά ποτέ στο Μπρόντγουεϊ), δεν συμφώνησαν. Εξαπέλυσαν μύδρους εναντίον του για τον «θόρυβο με διαστάσεις εφιάλτη» και τις παραμορφωμένες κιθάρες, μιλώντας για «κατάφωρη προσβολή προς το κοινό του».

Με το πέρασμα του χρόνου ο Λου Ριντ προτιμούσε να απαγγέλλει σχεδόν τους στίχους του στα τραγούδια και να μιλάει με αυτούς παρά με λόγια, ακόμη και σε πολύ δικούς του ανθρώπους, αποφεύγοντας συστηματικά τη δημοσιότητα και τους δημοσιογράφους. Πολλές φορές, μάλιστα, σε κάποιες από τις ελάχιστες συνεντεύξεις που δεχόταν να κάνει έστελνε στη θέση του κάποιον θαυμαστή του ή τεχνικό των περιοδειών του, που του έμοιαζε έστω και λίγο και συνήθως οι δημοσιογράφοι δεν καταλάβαιναν τη διαφορά!
Αφού πρώτα έβαψε τα μαλλιά του κίτρινα και τα νύχια του μαύρα και σκανδάλισε τον κόσμο του ροκ – και όχι μόνο – φιλώντας προκλητικά στο στόμα τον παραγωγό και φίλο του Ντέιβιντ Μπάουι, έφτασε να τα «σπάσει» με τον τελευταίο οριστικά μια νύχτα σε ένα νεοϋορκέζικο εστιατόριο, όταν εκείνος του ζήτησε να αποτοξινωθεί επιτέλους. «Μην μου το ξαναπείς αυτό! Μην τολμήσεις να μου το ξαναπείς, γ…το, αυτό!» ακούστηκε να κραυγάζει ο Λου.
Βέβαια, τον άκουσε μερικά χρόνια μετά, αν και μέχρι τότε δεν έκρυβε τον εθισμό του στα σκληρά ναρκωτικά και στο πιοτό (από την εποχή των Velvet Underground ακόμη με το «Heroine»). Αρχισε να κάνει υγιεινή ζωή, να τρώει ωμούς σπόρους, να πίνει μόνο νερό και λάιτ αναψυκτικά και να αφιερώνει ένα μεγάλο μέρος της ημέρας του και της δημιουργικότητάς του στο τάι τσι. Ακόμη και ολόκληρο δίσκο αφιέρωσε το 2007 στη φιλοσοφία ανύψωσης που θυμίζει γιόγκα με το άλμπουμ «Inner Spaces».

Το τάι τσι («μεγάλη μοναδική γροθιά», όπως μεταφράζεται από τα κινεζικά) τον βοήθησε καταλυτικά, όπως υποστήριξε στις αρχές Ιουνίου, όταν υποβλήθηκε άρον άρον σε μεταμόσχευση ήπατος, καθώς βρισκόταν στα πρώτα στάδια της κίρρωσης από τις καταχρήσεις πιοτού και ναρκωτικών τόσων ετών. «Είμαι ο θρίαμβος της σύγχρονης ιατρικής, της φυσικής και της χημείας και είμαι πιο δυνατός από ποτέ», δήλωνε περήφανος όταν κατάφερε να αναστρέψει τα προγνωστικά, τα οποία δεν του έδιναν παρά λίγες ημέρες ζωής.
Και να φανταστεί κάποιος ότι από το 2001 κάποια αμερικανικά ραδιόφωνα μετέδωσαν την είδηση του θανάτου του, βασισμένα σε ένα ηλεκτρονικό μήνυμα που υποτίθεται ότι προερχόταν από το διεθνές ειδησεογραφικό πρακτορείο Reuters και ανέφερε ότι πέθανε λόγω υπερβολικής χρήσης αναλγητικών. Τελικά, πάντως, η ζωή τού έδωσε άλλα 12 χρόνια και η μεταμόσχευση μερικούς ακόμη μήνες…

Η κιθάρα του
Η κιθάρα του Ριντ είχε ενσωματωμένο ένα έμβολο για τρέμολο, το οποίο χρησιμοποιούσε κουρδίζοντας όλες τις χορδές σε Ρε. Και εγένετο η «Κιθάρα Στρουθοκάμηλος» (Ostrich Guitar)! Το όνομα του μεγάλου πτηνού είχε και το πρώτο του σινγκλ παρωδία, προ-Velvet Underground, όταν σπούδαζε δημιουργική γραφή και κινηματογράφο στο Πανεπιστήμιο Σιρακιούς, το 1964, για τη δισκογραφική εταιρεία Pickwick Records. 

Η λογοκρισία
Το 1972 με το «Take a Walk On The Wild Side» ο Λου Ριντ κατάφερε να περάσει από τη βρετανική λογοκρισία – κυρίως του BBC – εκείνα τα χρόνια τη φράση «getting head» (που στην αμερικανική αργκό υπονοεί το στοματικό σεξ), αλλά δεν κατάφερε να ξεπεράσει τον ίδιο σκόπελο στην πατρίδα του: η δισκογραφική του εταιρεία RCA θεώρησε σκόπιμο να προμηθεύσει τους ραδιοφωνικούς σταθμούς με μια «καθαρισμένη» στο στούντιο (ή πολιτικώς ορθή) εκδοχή του τραγουδιού, στην οποία η φράση «and the coloured girls say» (και τα έγχρωμα κορίτσια λένε) είχε αντικατασταθεί με τη φράση «and the girls say».

Οι δύο γάμοι
Ανήμερα του Αγίου Βαλεντίνου το 1980 ο ρόκερ από το Μπρούκλιν φρόντισε να κλείσει πολλά στόματα – και εκείνο του ιδρυτή της Ork Records, Τέρι Ορκ, που υποστήριξε σε κάποιους δημοσιογράφους ότι είχε γευθεί το κορμί του Ριντ – με τον γάμο του με τη σχεδιάστρια μόδας Σίλβια Μοράλες. Γάμο που δεν κράτησε πολύ και το 1995 έδωσε τη σκυτάλη στη σχέση του αρχικά και στον γάμο του αργότερα με την Λόρι Αντερσον, που έμεινε κοντά του ώς το τέλος.