50 χρόνια National Theatre: Προσκλητήριο αστέρων με μία απουσία

H Μάγκι Σμιθ θα είναι παρούσα – θα αναβιώσει τον ρόλο της κυρίας Σάλεν από το «The Beaux’ Stratagem» του Τζορτζ Φάρκουχαρ. Η Τζούντι Ντεντς επίσης θα υποδυθεί ξανά την Κλεοπάτρα από εκείνη την παραγωγή με τον Αντονι Χόπκινς στον ρόλο του Αντώνιου. Ο Σάιμον Ράσελ Μπιλ ίσως αποδώσει το «Ο Ρόζενκρατς και ο Γκίλντενστερν πέθαναν» του Στόπαρντ.

Θα συμμετάσχουν φυσικά και άλλοι, 100 συνολικά ηθοποιοί, στο γκαλά για τα πενηντάχρονα του Εθνικού Θεάτρου της Αγγλίας στις 2 Νοεμβρίου που θα μεταδοθεί από το BBC και κάμποσους κινηματογράφους. Τα ονόματά τους όμως μένει να ανακοινωθούν. Πιο σίγουρο είναι το ποιος θα απουσιάζει: ο πρώτος «Αμλετ» του θεάτρου – και ο πρώτος πρωταγωνιστής του στην εναρκτήρια πρεμιέρα του θεσμού στις 22 Οκτωβρίου του 1963 -, ο ξακουστός Πίτερ Ο’Τουλ.
Εκείνα τα χρόνια το Βασιλικό Εθνικό Θέατρο ή σκέτο Εθνικό στεγαζόταν προσωρινά στο Old Vic. Οι συζητήσεις για την ανέγερση της στέγης του είχαν ξεκινήσει ήδη από το 1847, όταν ένα φυλλάδιο, ριγμένο στους δρόμους του Λονδίνου με την υπογραφή «Dramaticus», σχολίαζε την απουσία ενός εθνικού οργανισμού με ποιοτικά αντί για εμπορικά κριτήρια. Προσωρινά συστήθηκε το Shakespeare Memorial Theatre κατευνάζοντας τα πνεύματα για αρκετές δεκαετίες, οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι όμως ανέβαλαν εκ νέου κάθε συζήτηση. Εξαιτίας της κυβερνητικής απροθυμίας για χορηγίες, οι θεατρόφιλοι ανακουφίστηκαν μόλις το ’63, με τον Αμλετ που λέγαμε. Το κτίριο θα αργούσε λίγο ακόμα.

Πρώτος καλλιτεχνικός διευθυντής, ο Λόρενς Ολίβιε. Εκείνος σκηνοθέτησε στο ντεμπούτο του θεάτρου τον Ο’Τουλ έναν χρόνο μετά την επιτυχία τού δεύτερου ως «Λόρενς της Αραβίας». Στην πρεμιέρα είχε εμφανιστεί πλήθος διασημοτήτων, οι κριτικοί όμως την υποδέχτηκαν μάλλον χλιαρά: Ο θεατρικός συντάκτης της «Ντέιλι Μέιλ» σχολίασε πικρόχολα ότι «ύστερα από αναμονή ενός αιώνα [η παράσταση] φτάνει για αρχή». Λίγο πρέπει να ενοχλήθηκε ο Ο’Τουλ, που συνέχισε με ταινίες σαν το «What’s new pussycat». Ο Ολίβιε στο μεταξύ σκηνοθετούσε ή πρωταγωνιστούσε στο «Ταξίδι μιας μεγάλης ημέρας μέσα στη νύχτα» του Ο’Νιλ ή στον «Εμπορο της Βενετίας», δίνοντας τον τόνο σε όσα θα ακολουθούσαν.

Ο Πίτερ Χολ τον διαδέχθηκε το 1973 και παρέμεινε στο τιμόνι για 15 χρόνια, στα οποία σημειώθηκαν καινοτομίες, όπως το πρώτο μιούζικαλ του θεσμού. Στη δική του θητεία επίσης, εν έτει 1976, το θέατρο βρήκε τη στέγη του σε ένα κτίριο στη Νότια Οχθη του Τάμεση, κατασκευασμένο από βαρύ μπετόν. Οπως γίνεται σε τέτοιες περιπτώσεις, οι απόψεις χωρίστηκαν στα δυο: ο πρίγκιπας Κάρολος το χαρακτήρισε «έναν έξυπνο τρόπο για να χτίσεις πυρηνικό αντιδραστήρα στο κέντρο του Λονδίνου χωρίς να διαμαρτυρηθεί κανείς», ενώ ο ποιητής Τζον Μπέτιεμαν «υπέροχο έργο από πολλές απόψεις, με την αναπόφευκτη και ολοκληρωμένη αίσθηση που έχουν τα μεγάλα έργα».

Σειρά είχαν ο Ρίτσαρντ Εϊρ και ο Τρέβορ Ναν. Ο πρώτος ξεχώρισε το 1989 για την παράσταση του «Αμλετ» με τον Ιαν Τσάρλσον έναν χρόνο πριν από τον θάνατο του ηθοποιού από AIDS. Ο Ναν ανέλαβε το 1997, σε μια περίοδο που ο θεσμός ελεγχόταν για κάθε πένα της κρατικής χορηγίας και μάλλον γι’ αυτό οδήγησε το ρεπερτόριο σε πιο ποικιλόμορφα μονοπάτια.

Αν τα παρακολουθούσε όλα αυτά, ο Πίτερ Ο’Τουλ το έκανε έχοντας ήδη επτά από τις οκτώ υποψηφιότητες για Οσκαρ ή έχοντας ξεπεράσει προ πολλού τα προβλήματά του με το αλκοόλ. Η τελευταία του σπουδαία επιτυχία ήταν ίσως ο ρόλος του Πάπα Παύλου Γ’ το 2008 στη σειρά «Οι Τιδόρ». Το Εθνικό της Αγγλίας στο μεταξύ, υπό την καθοδήγηση του Νίκολας Χάιτνερ, τον οποίο θα διαδεχθεί το 2015 ο Ρούφους Νόρις, μοιάζει να σκάει από υγεία. Επειτα από περίπου 800 παραγωγές περηφανεύεται για τέσσερις πλέον σκηνές, με ονόματα όπως «Ολιβιέ» (η κεντρική, χωρητικότητας 1.160 ψυχών), «Λίτελτον», «Κότεσλοου» ή «Σεντ».

Το 2009, με την Ελεν Μίρεν ως «Φαίδρα» εγκαινίασε και το πρόγραμμα αναμεταδόσεων «NT Live», στο οποίο φέτος συμμετέχει και το Μέγαρο Μουσικής: παρουσιάστηκε ήδη ο Κένεθ Μπράνα ως «Μάκβεθ», ενώ αναμένεται ο «Κοριολανός». Φέτος ξεκίνησε και το πρότζεκτ «NT Future», που προβλέπει βελτίωση των εγκαταστάσεων ή ψηφιακές καινοτομίες.

Πριν από το γκαλά στις 2 Νοεμβρίου θα πραγματοποιηθούν προεπίδειξη, με εισιτήρια που φτάνουν τις 500 λίρες, και άλλοι εορτασμοί. Οι ηθοποιοί που συμμετέχουν ακούγονται ενθουσιασμένοι – ίσως τηρήσουν και μια παράδοση, σύμφωνα με την οποία πριν από κάθε πρεμιέρα βγαίνουν στα παράθυρα των καμαρινιών που βλέπουν σε έναν κεντρικό φωταγωγό και χτυπούν τις παλάμες τους στο τζάμι σε ένδειξη αλληλεγγύης. Ο Πίτερ Ο’Τουλ – που για να λέμε την αλήθεια, τελικά αλλού έχτισε την καριέρα του – απλώς αρνήθηκε ευγενικά την πρόσκληση. Ισως γιατί, όπως δήλωνε πρόσωπο του κύκλου του στα βρετανικά μέσα, «έχει ολότελα συνταξιοδοτηθεί».