Στο ντιβάνι με τον Γούντι Αλεν

Ο Γούντι Αλεν έχει φάει μια περιουσία στους ψυχαναλυτές. Οι ταινίες του, όμως, φαίνεται πως είναι από μόνες τους ψυχαναλυτικά εργαλεία. Μία του ταινία, μάλιστα, η «Αλλη γυναίκα», άλλαξε τη ζωή ενός ψυχαναλυτή! Και τον οδήγησε να γράψει βιβλίο για την ψυχαναλυτική επίδραση των ταινιών του αμερικανού κινηματογραφιστή, με τίτλο «Πώς ο Γούντι Αλεν μπορεί να αλλάξει τη ζωή σας».

«Βγαίνοντας από τον κινηματογράφο, άρχισα να περιπλανιέμαι κυριευμένος από μια αλλόκοτη εντύπωση, μια εντύπωση που με έφερε αντιμέτωπο με προσωπικές δυσκολίες, που απαιτούσαν μια προσπάθεια εμβάθυνσης» γράφει ο Ερίκ Βαρτζμπέντ για την «Αλλη γυναίκα». Ταινία που, όπως λέει, τον συγκλόνισε και επέδρασε πάνω του σαν μεγεθυντικός φακός: «Εδωσε μορφή σε ένα χάος εντυπώσεων, μου επέτρεψε να πλάσω μια ιστορία για κάτι που με αφορούσε εν αγνοία μου. Μια αλήθεια αποκαλύφθηκε, διέκρινα τη δυσάρεστη τροπή που είχε πάρει η ζωή μου. Αφού πέρασε η πρώτη ταραχή, επακολούθησε έντονη ψυχική δραστηριότητα. Οπως η ηρωίδα της «Αλλης γυναίκας», παρασύρθηκα από έναν χείμαρρο αναμνήσεων, έναν καταρράκτη αναπολήσεων».

Δεν είναι ο μόνος θεατής που με κάποιο τρόπο ταυτίζεται με τον σκηνοθέτη και τους ήρωές του, αφού παρά τον ελιτισμό τους οι ταινίες του Αλεν έχουν μεγάλη απήχηση στο κοινό. Ο θεατής βλέπει στον ήρωα τον εαυτό του, «έναν ανθρωπάκο τσαλακωμένο, αδέξιο, ρημαγμένο από κόμπλεξ, ο οποίος, παρ’ όλα αυτά, προχωράει, επιμένει, γνωρίζει τον έρωτα, υπερνικά τα εμπόδια». Ο ελβετός συγγραφέας βέβαια δεν είναι ένας κοινός θεατής ή έστω ένας σινεφίλ, θαυμαστής του εκκεντρικού αμερικανού σκηνοθέτη. Δόκτωρ ψυχολογίας και ψυχαναλυτής στο επάγγελμα, βλέπει τις ταινίες του Γούντι Αλεν με μια ιδιαίτερη κριτική ματιά. Και χρησιμοποιεί αποσπάσματα συνεντεύξεων και ευφυείς αφορισμούς του για να γράψει ένα ανορθόδοξο εγχειρίδιο αυτοβοήθειας σχετικά με τα προβλήματα του σύγχρονου ανθρώπου, τον έρωτα, το άγχος του θανάτου, την ταυτότητα, το τυχαίο, τις ηθικές αξίες, τη θρησκεία και την πολιτική, στο οποίο φωτίζει τους σημαντικότερους χαρακτήρες του σκηνοθέτη αναλύοντάς τους ταυτόχρονα. Δεν είναι τυχαίο. Ο ίδιος ο Αλεν όπως αποκαλύπτει η βιογράφος του Μάριον Μιντ – στο βιβλίο της «The Unruly Life of Woody Allen», που κυκλοφόρησε το 2000, περιγράφει τα σκαμπανεβάσματα της ζωής του που του έφεραν μεν βραβεία αλλά και χλεύη – έκανε τριάντα έξι χρόνια ψυχανάλυση, στις ταινίες του άλλωστε η μεγάλη διάρκεια των θεραπειών αποτελεί αντικείμενο πνευματωδών σχολίων. Ασχολείται εκτενώς και με τους ψυχαναλυτές. Ο βραζιλιάνος ψυχίατρος Τζόελ Μπίρμαν, ο οποίος ανέλυσε τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται οι ψυχαναλυτές στον κινηματογράφο, παρατηρεί ότι στην πλειονότητά τους εμφανίζονται ως εγκληματίες ή διεστραμμένοι που «χρησιμοποιούν τα μυστικά και τη σχέση εξάρτησης του ασθενούς τους» για να διαπράξουν τα «ειδεχθή εγκλήματά τους». Αντίθετα, στον κινηματογράφο του Γούντι Αλεν «οι ψυχαναλυτές είναι συνήθως άτομα ειλικρινή, ηθικά, άμεμπτα, αλλά αδύναμα, ανίκανα να επιφέρουν την παραμικρή αλλαγή». Οι γουντιαλενικοί χαρακτήρες, όμως, «υποκινούμενοι τόσο από τη δυσθυμία όσο και από τη μόδα, την οδύνη και τον σνομπισμό, υιοθέτησαν την ψυχανάλυση ως τρόπο ζωής, ως δεύτερη φύση. Ανήκει στον κόσμο τους, αποτελεί μέρος του νεοϋορκέζικου τοπίου, όπως το Σέντραλ Παρκ, το Αγαλμα της Ελευθερίας, η Μαφία!».