Γιάννης Τσαρούχης: Η ζωή του όλη μια έκθεση

O ουρανός του Πειραιά. Μια επιθεώρηση που παρακολούθησε στην αγκαλιά της μητέρας του στο θέατρο του Φαλήρου. Ο Καραγκιόζης που έμαθε δίπλα στον Σωτήρη και τον Ευγένιο Σπαθάρη. Η φωτογραφία τής μητέρας του κρεμασμένη στο παιδικό του δωμάτιο. Και ο μικρός του αδελφός, δεμένος στην καρέκλα για να μην πάει να παίξει βόλους, αλλά να καθήσει εκεί, ως μοναδικός θεατής, να παρακολουθήσει την παράσταση που είχε στήσει.

Ενας κόσμος μικρός που απλώνεται από τα στενά της Πειραϊκής ώς την Αθήνα και το Παρίσι των αρχών του 20ού αιώνα και που εξελίσσεται στο σύμπαν μέσα στο οποίο κινήθηκε ένας από τους σημαντικότερους αλλά και δημοφιλέστερους έλληνες ζωγράφους: ο Γιάννης Τσαρούχης. Σύμπαν που ξετυλίγεται για πρώτη φορά μέσα από 220 έργα, προσωπικά αντικείμενα και κείμενά του στην έκθεση – αυτοβιογραφία που εγκαινιάστηκε χθες στο Μουσείο Μπενάκη σε συνεργασία με το προσωρινά κλειστό Ιδρυμα Γιάννη Τσαρούχη.

«Κοιτούσα πάρα πολύ τον ουρανό όταν ήμουν μικρό παιδί στον Πειραιά. Αυτόν τον ουρανό δεν τον ξαναείδα σε κανένα μέρος της Γης, έχω αρκετή ευαισθησία για να βλέπω τις διαφορές. Οι πρώτες μου εντυπώσεις από τον ουρανό υπήρξαν το θεμέλιο της αισθητικής μου και των κριτηρίων μου. Μ’ αυτά τα κριτήρια κρίνω ό,τι υπάρχει στην τέχνη», έλεγε ο Γιάννης Τσαρούχης που μας υποδέχεται στον κόσμο του μέσα από μια καρτ ποστάλ του Πειραιά του 1910, τη χρονιά της γέννησής του, και φωτογραφίες τόσο από το πατρικό του επί των οδών Λουκά Ράλλη και Βασιλέως Γεωργίου όσο και από το σπίτι της θείας του Δέσποινας Μεταξά στην οδό Πραξιτέλους, όπου έζησε για αρκετά χρόνια.

Είναι μόλις εξίμισι ετών όταν οι γονείς του δεν έχουν πού να τον αφήσουν και τον παίρνουν μαζί τους να δει την επιθεώρηση «Ξιφίρ Φαλέρ». Κι ενώ εμείς βλέπουμε μακέτες από τα σκηνικά και το πρόγραμμα, ο μικρός Γιάννης δεν κοιμήθηκε ως αναμενόταν, αλλά ερωτεύθηκε το θέατρο.

Στο μεταξύ, αντί να διαβάζει τα μαθήματά του, ζωγραφίζει. Είναι δύσκολο να πιστέψει κάποιος ότι ένα παιδί επτά ετών έχει φτιάξει τα «Καράβια στο ηλιοβασίλεμα» και δυο χρόνια αργότερα αντιγράφει τα ψηφιδωτά της Μονής Δαφνίου. Και όταν ξεφεύγει από την επιτήρηση της θείας – όπως δείχνει και η μικρή ακουαρέλα της «Αΐντα» – μαζεύει τα παιδιά της γειτονιάς, τα μεταμορφώνει σε ακολούθους του κι εκείνος τσιρίζει όπως είχε δει στην παράσταση της «Αΐντα» στο Στάδιο. «Το μπουγέλο από τους γείτονες ήταν αναπόφευκτο», όπως λέει χαρακτηριστικά η πρόεδρος του Ιδρύματος Τσαρούχη και επιμελήτρια της έκθεσης Νίκη Γρυπάρη (τον σχεδιασμό υπογράφει η Λιλή Πεζανού).

Στα 14 μετακομίζει στο Μοναστηράκι, στην οδό Ερμού 70. Και την ώρα που οι συμμαθητές του παίζουν ποδόσφαιρο, εκείνος τους ζωγραφίζει.