Κίνδυνοι και ευκαιρίες από το ψηφιακό βιβλίο

«Η ώρα του ψηφιακού βιβλίου έφτασε», διακήρυξε ο Χόλγκερ Βόλαντ, αντιπρόεδρος της Διεθνούς Εκθεσης Βιβλίου της Φρανκφούρτης που ολοκληρώθηκε την Κυριακή. Η έκθεση έδωσε πολύ χώρο στις νέες τεχνολογίες διοργανώνοντας δεκάδες συζητήσεις – μόνο οι συζητήσεις για τις αυτοεκδόσεις έφτασαν τις πενήντα, ενώ υπήρχε και ειδικό περίπτερο γι’ αυτές.

Οι αριθμοί βέβαια δεν επιβεβαιώνουν εντελώς τον Βόλαντ. Οι ψηφιακές εκδόσεις έχουν πάρει αξιόλογο μερίδιο της αγοράς μόνο σε ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο. Βέβαια, την ώρα που οι εκδότες στην ηπειρωτική Ευρώπη έχουν συντηρητικά αντανακλαστικά, το κοινό εξοπλίζεται προμηθευόμενο σε όλο και μεγαλύτερους αριθμούς smartphones και ταμπλέτες. Κάτι που σημαίνει ότι δημιουργούνται νέες ανάγκες περιεχομένου. Αυτό λοιπόν είναι το νέο στοίχημα του κόσμου των εκδόσεων. Να προσφέρει περιεχόμενο ποιότητας προσαρμοσμένο στις ανάγκες των νέων μέσων και με νέα επιχειρηματικά μοντέλα.

Το νέο τοπίο έχει κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά: αγοράζω ψηφιακό περιεχόμενο σημαίνει, πριν από όλα, «ψάχνω» και περνάω από την Google, την Amazon ή κάποιο ιντερνετικό βιβλιοπωλείο με μερικά κλικ. Οπότε τα θεμελιώδες ερωτήματα που τίθενται για τον εκδότη είναι: «Πώς ο αναγνώστης μου θα βρει το βιβλίο μου στο Google;», «Ποια είναι τα δεδομένα που πρέπει να χρησιμοποιήσω, να δημιουργήσω, να κωδικοποιήσω προκειμένου να οδηγήσω τον αναγνώστη στο βιβλίο μου;». Κάποιοι μιλούν ήδη για ένα παιχνίδι «μεταδεδομένων», όπου ο εκδότης προσπαθεί να επηρεάσει τον χρήστη του Ιντερνετ και να τον οδηγήσει στη σελίδα που παρουσιάζει το βιβλίο.

Φέτος οι ψηφιακές εκδόσεις αποτελούσαν κεντρικό θέμα στην έκθεση επιβεβαιώνοντας τις προβλέψεις ότι δεν αποτελούν περαστικό φαινόμενο. Υπάρχει μάλιστα ένα ενδιαφέρον στοιχείο: την ώρα που στις μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες υπάρχει ολοένα και μεγαλύτερη συγκέντρωση στον χώρο των εκδόσεων με εξαγορές και συγχωνεύσεις, στον χώρο των ψηφιακών εκδόσεων υπάρχει αντίθετα μεγάλη διασπορά, με πληθώρα start-ups και επιχειρήσεων νέων τεχνολογιών που ξεπηδούν συνεχώς και που διεκδίκησαν τον χώρο τους στην έκθεση, με τα πολύ περισσότερα από άλλοτε περίπτερά τους.

ΕΚΔΙΔΟΝΤΑΙ ΜΟΝΟΙ ΤΟΥΣ. Δυσπιστία από τον παραδοσιακό κόσμο των εκδόσεων συναντούν οι αυτοεκδιδόμενοι συγγραφείς. Συχνά όχι άδικα αφού το να παρακάμψει ένας συγγραφέας τον εκδότη και να βγάλει μόνος του, ψηφιακά ή σε χαρτί το βιβλίο του, είναι βέβαια εφικτό χάρη στις εξελισσόμενες νέες τεχνολογίες, συχνά όμως δίνει μέτρια αποτελέσματα στο επίπεδο της εκδοτικής και γλωσσικής επιμέλειας ή του εξωφύλλου που μοιάζει ερασιτεχνικό.

Και αν κάποιοι συγγραφείς θέλουν να παρακάμψουν τους εκδότες, η Amazon και άλλα αποκλειστικά εμπορικά σάιτ προκαλούν τους βιβλιόφιλους να παρακάμψουν τους παραδοσιακούς βιβλιοπώλες. Πράγματι, τα τελευταία χρόνια τα παραδοσιακά βιβλιοπωλεία της Γερμανίας έχουν χάσει το 48,3% του παλιού τους τζίρου, με απώλειες 4,6 δισ. ευρώ. Την περσινή χρονιά, πάνω από 21 εκατ. Γερμανοί δέκα ετών και άνω αγόρασαν βιβλία μέσω Διαδικτύου. Πρόκειται για 25% αύξηση του αντίστοιχου προ πενταετίας αριθμού καταναλωτών. Ο πρόεδρος της Ενωσης Εκδοτών Βιβλιοπωλών Γερμανίας, Γκότφριντ Χονεφέλντερ, λέει ότι αυτή η τάση θα συνεχιστεί και τα επόμενα χρόνια, ωστόσο η συρρίκνωση του παραδοσιακού εμπορίου βιβλίου θα γίνεται με μικρότερους ρυθμούς. Κατ’ αυτόν, παρατηρείται ανάκτηση της εμπιστοσύνης στους παραδοσιακούς βιβλιοπώλες γιατί οι προσωποποιημένες παροχές συμβουλών δεν αντικαθίστανται εύκολα. Επιπλέον, το προσωπικό των παραδοσιακών βιβλιοπωλείων εξοικειώνεται όλο και περισσότερο με τα νέα δεδομένα και τα βιβλιοπωλεία αυτά γίνονται περισσότερο ανταγωνιστικά, με αποτέλεσμα οι προβλέψεις τώρα να μιλούν για μεικτή αγορά, όπου το 80% των παραδοσιακών βιβλιοπωλείων θα προσφέρουν και πωλήσεις στο Διαδίκτυο ανταγωνιζόμενα την Amazon και τα άλλα αμιγώς ιντερνετικά βιβλιοπωλεία.

ΜΙΑ ΑΠΟΥΣΙΑ, ΕΝΑ ΝΤΕΜΠΟΥΤΟ. Χαρακτηριστικό του ευρωπαϊκού κλίματος περικοπών στον χώρο του πολιτισμού είναι ότι πρώτη φορά το Λουξεμβούργο δεν εκπροσωπήθηκε με εθνικό περίπτερο επειδή δεν δόθηκε από το αρμόδιο υπουργείο το απαιτούμενο κονδύλι των 20.000 ευρώ. Αντίθετα, την πρώτη του εμφάνιση στην Εκθεση της Φρανκφούρτης έκανε το Αφγανιστάν, χώρα που επί τριάντα χρόνια ζει σε εμπόλεμες συνθήκες. Ο ιδιοκτήτης ενός από τους μεγάλους εκδοτικούς οίκους του Αφγανιστάν, ο Μοχάμαντ Ιμπραχίμ Σαρίτι, εκπροσώπησε – όπως είπε – και τους άλλους εξήντα εκδότες της χώρας παρουσιάζοντας στο περίπτερό του μεγάλη ποικιλία βιβλίων για την Ιστορία του Αφγανιστάν, τη γλώσσα, αλλά και μυθιστορήματα ή και περιοδικά. Οπως τόνισε, οι συνθήκες στις εκδόσεις βελτιώθηκαν γιατί πλέον περισσότερα παιδιά πηγαίνουν στο σχολείο και τα τελευταία χρόνια οι άνθρωποι άρχισαν να αγοράζουν και να διαβάζουν περισσότερα βιβλία. Και αυτό σε μια χώρα όπου το ένα τρίτο του πληθυσμού δεν γνωρίζει γραφή και ανάγνωση και όπου η τυπογραφία αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα. «Υπάρχει ανάγκη να καλυφθεί το χαμένο έδαφος», τόνισε.

Ο… ΦΑΚΙΡΗΣ. Οσο για τους Γάλλους, πανηγυρίζουν για την επιτυχία του πρώτου μυθιστορήματος ενός 38χρονου, του Ρομέν Πουερτολά που εργάζεται ως αναλυτής στην αστυνομική διεύθυνση Συνοριακών Φρουρών! Το μυθιστόρημά του λέγεται «Το εκπληκτικό ταξίδι του φακίρη που κλείστηκε σε μια ντουλάπα ΙΚΕΑ», και πουλήθηκε σε τριάντα χώρες, συμπεριλαμβανομένων των «δύσκολων» αγγλόφωνων. Πρωταγωνιστής είναι ένας απατεώνας φακίρης που πήγε να αγοράσει ένα κρεβάτι ΙΚΕΑ με πλαστό χαρτονόμισμα των 100 ευρώ. Και οι γάλλοι εκδότες μιλούν ήδη για… φακιρομανία.

Βραβείο στην Αλεξίεβιτς
Η Σβετλάνα Αλεξίεβιτς έλαβε το Βραβείο Ειρήνης των Γερμανών Εκδοτών σε ειδική εκδήλωση στην Εκθεση της Φρανκφούρτης. Η λευκορωσίδα συγγραφέας ήταν στον κατάλογο των μπουκμέικερ την προηγούμενη εβδομάδα τρίτη κατά σειράν υποψήφια για το Βραβείο Νομπέλ Λογοτεχνίας, που τελικά απονεμήθηκε στην Καναδέζα Αλις Μονρό.