Ελλάδα – Ισραήλ: Από την αδιαφορία στη στρατηγική συμμαχία

Την ερχόμενη Τρίτη για πρώτη φορά στην Ιστορία σχεδόν 20 υπουργοί από την Ελλάδα και το Ισραήλ θα συνεδριάσουν από κοινού στην Ιερουσαλήμ, υπό την προεδρία του Αντώνη Σαμαρά και του Μπενιαμίν Νετανιάχου. Οι δύο Πρωθυπουργοί θα επισφραγίσουν τον ξαφνικό έρωτα των δύο χωρών που άρχισε το καλοκαίρι του 2010 με την πρώτη συνεδρίαση του Ανώτερου Συμβουλίου Συνεργασίας και με ένα κείμενο που θα ομνύει στη στρατηγική συμμαχία των δύο χωρών, χάριν της σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η ελληνοϊσραηλινή προσέγγιση δεν υπήρξε ούτε εύκολη ούτε αυτονόητη. Οι σχέσεις των δύο χωρών τις τελευταίες δεκαετίες χαρακτηρίστηκαν στην καλύτερη περίπτωση από καχυποψία και συγκεκαλυμμένη εχθρότητα. Αυτή στιγματίστηκε από τη φιλοαραβική πολιτική διαδοχικών ελληνικών κυβερνήσεων που διαμόρφωσε μια κοινή γνώμη αρνητική απέναντι στο Ισραήλ, καθώς και από τη φιλοτουρκική πολιτική των Ισραηλινών που έβλεπαν την Τουρκία ως ανάχωμα στον εξισλαμισμό της Μέσης Ανατολής. Η ιστορική επίσκεψη της ερχόμενης Τρίτης κλείνει έναν κύκλο πυκνών επαφών που άνοιξε το 2010, λίγο μετά την υπογραφή του πρώτου Μνημονίου. Οι ισραηλινοί διπλωμάτες μιλούν για «χρυσή εποχή» στις ελληνοϊσραηλινές σχέσεις. Και όχι τυχαία.

Ολα άρχισαν ένα βράδυ του Ιουλίου στην οικία του Μπενιαμίν Νετανιάχου στην Ιερουσαλήμ. Ο Γιώργος Παπανδρέου έχει ολοκληρώσει την επίσημη επίσκεψη στο Ισραήλ – την πρώτη έλληνα πρωθυπουργού 18 χρόνια μετά την de jure αναγνώριση του κράτους του Ισραήλ (1990) από την κυβέρνηση Μητσοτάκη και την επίσκεψη του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη που ακολούθησε (1992). Από τους στενούς συνεργάτες των δύο πρωθυπουργών που παρευρίσκονται στο δείπνο δεν περνά απαρατήρητη η χημεία των δύο ανδρών. Λίγες μόλις ημέρες μετά την επιστροφή της ελληνικής αποστολής στην Αθήνα, στο τέλος Ιουλίου του 2010, οι συνεργάτες του Παπανδρέου δέχονται τηλεφώνημα από το γραφείο του Νετανιάχου. Ο ισραηλινός πρωθυπουργός θέλει να επισκεφθεί την Αθήνα στις 16 Αυγούστου.

Οι ισραηλινοί διπλωμάτες απεργούν και οι άνθρωποι του πρώην πρωθυπουργού αναλαμβάνουν να οργανώσουν την επίσκεψη σε απευθείας επαφή με τους ανθρώπους του ισραηλινού πρωθυπουργού. Οι συνεννοήσεις εκείνων των ημερών θα δημιουργήσουν οικειότητα με τους ανθρώπους-κλειδιά του Νετανιάχου. Από την ελληνική πλευρά συντονιστικό ρόλο έχει ο μετέπειτα υφυπουργός Εξωτερικών Δημήτρης Δόλλης, άνθρωπος με διασυνδέσεις στο Ισραήλ, ο οποίος διατηρεί σχέσεις με το εβραϊκό λόμπι. Ο Δόλλης και ο Χάρης Παμπούκης θα αναλάβουν στη συνέχεια όλο το πακέτο της διμερούς συνεργασίας με συχνές επισκέψεις στο Ισραήλ.

Εχει προηγηθεί μια σειρά πυκνών γεγονότων που αλλάζουν τις ισορροπίες στην περιοχή και μαζί με αυτές τον προσανατολισμό των Ισραηλινών που κινδυνεύουν από στρατηγική ασφυξία, καθώς έχουν εγκλωβιστεί στις συμπληγάδες ενός Ιράν με πυρηνικές φιλοδοξίες και μιας Τουρκίας που χοντραίνει το παιχνίδι με εξτρεμιστικές δυνάμεις στην περιοχή. Την άνοιξη του 2010 τα γεγονότα του Μαβί Μαρμαρά θα σηματοδοτήσουν τη ρήξη στη στρατηγική συμμαχία Τελ Αβίβ – Αγκυρας. Την ίδια ώρα το σοκ του Μνημονίου, παραδέχονται ισραηλινοί διπλωμάτες, θα αλλάξει άρδην τη στάση της κοινής γνώμης απέναντι στο Ισραήλ, καθώς η κρίση αναγκάζει την κοινωνία να αναζητήσει σωτήρες.

Η έναρξη των γεωτρήσεων στο κυπριακό οικόπεδο «12» και η επικείμενη συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ ανάμεσα στην Κύπρο και στο Ισραήλ έχουν ήδη διαμορφώσει μια ισχυρή συμμαχία ανάμεσα στη Λευκωσία και στο Τελ Αβίβ. Το τρίγωνο μένει να συμπληρωθεί από την Αθήνα. Η Ουάσιγκτον το εγκρίνει και το ενισχύει. Επίσημα και ανεπίσημα. Εξάλλου, η αμερικανική εταιρεία Noble Energy, η οποία έχει αναλάβει τις γεωτρήσεις στο ισραηλινό κοίτασμα «Λεβιάθαν», αναλαμβάνει και το «οικόπεδο 12». Οι Ισραηλινοί έχουν παίξει και εκεί ρόλο. Οπως προκύπτει από τηλεγράφημα των Wikileaks, η αμερικανική εταιρεία δεν προτίθεται να καταθέσει προσφορά, αλλά το κάνει την τελευταία στιγμή με την παρότρυνση του Τελ Αβίβ, το οποίο επιχειρεί με αυτόν τον τρόπο να αποδομήσει το σκηνικό έντασης που στήνει η Αγκυρα στέλνοντας φρεγάτες στην περιοχή. Και τα καταφέρνει. Ο Νετανιάχου έρχεται στην Αθήνα τον Αύγουστο του 2010 και ήδη κάνει λόγο για τον υποθαλάσσιο αγωγό που θα συνδέει τα ισραηλινά και τα κυπριακά κοιτάσματα με την Ευρώπη μέσω Ελλάδας. Λίγους μήνες μετά, τον Ιανουάριο του 2011 θα ανακοινωθεί η συμφωνία ΑΟΖ με το Ισραήλ.

Πηγές με γνώση όσων εκτυλίχθηκαν στον άξονα Αθήνας – Τελ Αβίβ τα τελευταία τρία χρόνια θεωρούν ότι ο ξαφνικός έρωτας Ελλάδας και Ισραήλ μπορεί να μην είχε συμβεί αν το βασικό πρόσταγμα της ισραηλινής εξωτερικής πολιτικής δεν είχαν δύο πρόσωπα-κλειδιά: ο ένας ήταν ο υπουργός Εξωτερικών Αβιγκντόρ Λίμπερμαν. Ο συχνά ακραίος Λίμπερμαν ανήγαγε σε στρατηγική την αντιτουρκική ρητορική. Σε αυτό τον διευκόλυνε ο ίδιος ο Ταγίπ Ερντογάν. Η αρχή έγινε από την επίσκεψη της ηγεσίας της Χαμάς στην Αγκυρα, ακολουθήθηκε από το αντιισρηαλινό ξέσπασμα του Ερντογάν στο Νταβός ενώπιον του Πέρες και κορυφώθηκε με τα γεγονότα του Μαβί Μαρμαρά. Μπορεί έλληνες υπουργοί και διπλωμάτες να δηλώνουν επισήμως ότι η συμμαχία με το Ισραήλ δεν στρέφεται εναντίον καμιάς χώρας και κυρίως της Τουρκίας. Η πραγματικότητα όμως είναι ότι η κρίση στις τουρκοϊσραηλινές σχέσεις δημιούργησε μια μεγάλη ευκαιρία για την Ελλάδα.

Το δεύτερο πρόσωπο που έπαιξε βασικό ρόλο στην προσέγγιση με την Αθήνα ήταν ο Ντάνι Αγιαλόν. Φαινομενικά ο Αγιαλόν ήταν απλώς ο υφυπουργός Εξωτερικών. Πηγές που γνωρίζουν πρόσωπα και πράγματα, ωστόσο, θυμίζουν ότι το νούμερο 2 του Λίμπερμαν είχε διατελέσει πρεσβευτής του Ισραήλ στην Ουάσιγκτον. Ο Αγιαλόν ήταν ο άνθρωπος που χειριζόταν το εβραϊκό λόμπι στις Ηνωμένες Πολιτείες και ο άνθρωπος που έδωσε το έναυσμα για στενές επαφές με την ελληνική πλευρά. Δεν πρέπει να θεωρείται τυχαίο ότι μετά την επίσημη επίσκεψη του Μπενιαμίν Νετανιάχου στην Αθήνα, τον Φεβρουάριο του 2011, καταφθάνουν στην ελληνική πρωτεύουσα – λίγο πριν από το ετήσιο «προσκύνημά» τους στο Ισραήλ – εκπρόσωποι των μεγαλύτερων εβραϊκών οργανώσεων από όλο τον κόσμο (Διάσκεψη των Προέδρων των μειζόνων αμερικανοεβραϊκών οργανώσεων). Οι επαφές έχουν ήδη γίνει στενότερες, καθώς στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού το εβραϊκό και το ελληνικό λόμπι συνεργάζονται.