61.000.000 ψήφοι για το μέλλον της Ευρώπης

Πριν από μερικά χρόνια ο ηγέτης των Πρασίνων και υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας Γιόσκα Φίσερ είχε εκφωνήσει μια βαρυσήμαντη ομιλία για το μέλλον της Ευρώπης, υπό τον τίτλο «Quo vadis Europa?». Αύριο το βράδυ ένας μεγάλος αριθμός ευρωπαίων πολιτών θα αναζητήσει την απάντηση του ερωτήματος στα αποτελέσματα των γερμανικών εκλογών, έχοντας πλήρη συναίσθηση ότι το μέλλον της Ευρώπης διακυβεύεται σε αυτές πολύ περισσότερο απ’ ό,τι για παράδειγμα στις ευρωεκλογές του ερχόμενου Μαΐου. Η Γερμανία των 61 εκατ. ψηφοφόρων και της οικονομικής ευμάρειας επηρεάζει πλέον τη ζωή των υπολοίπων Ευρωπαίων περισσότερο παρά ποτέ.

Το παράδοξο ωστόσο είναι ότι ενώ οι γερμανικές εκλογές ουδέποτε είχαν συγκεντρώσει σε τόσο μεγάλο βαθμό το ενδιαφέρον της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης, η Ευρώπη ήταν εντελώς απούσα από τον γερμανικό προεκλογικό διάλογο. Η Ανγκελα Μέρκελ δεν θέλησε να προβληματιστεί ο γερμανικός λαός επί του θέματος της διαχείρισης της ευρωπαϊκής οικονομικής κρίσης και στο μέτρο του δυνατού απέφυγε τις σχετικές συζητήσεις όπως ο διάβολος το λιβάνι. Επικέντρωσε την προσοχή των Γερμανών στο γεγονός ότι οι ίδιοι ελάχιστα αισθάνθηκαν την κρίση και ότι επί των ημερών της η ανεργία στη Γερμανία είναι στο ναδίρ.

ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΕΙΣ. Από την άλλη πλευρά, ο αντίπαλός της στη διεκδίκηση της Καγκελαρίας Πέερ Στάινμπρουκ προσπάθησε να πείσει τους γερμανούς ψηφοφόρους ότι οι αντιλήψεις της Μέρκελ περί «ευημερούσας Γερμανίας» σε μια «δυστυχισμένη Ευρώπη», όχι μόνο δεν ευσταθούν αλλά στο μέλλον θα κοστίσουν ακριβά.

Μάταια απ’ ό,τι φαίνεται, αφού οι δημοσκοπήσεις δεν αφήνουν καμία αμφιβολία ότι οι Χριστιανοδημοκράτες της Μέρκελ τείνουν προς το 40% και οι Σοσιαλδημοκράτες του Στάινμπρουκ προς το 30%.

Ετσι το μείζον ερώτημα, για τη Γερμανία και την Ευρώπη, είναι με ποιους θα υποχρεωθεί να συνεργασθεί η Ανγκελα Μέρκελ για να έχει τη δεδηλωμένη. Με τους Φιλελεύθερους με τους οποίους συνεργάστηκε την προηγούμενη τετραετία ή με τους Σοσιαλδημοκράτες με τους οποίους συνεργάστηκε την προπροηγούμενη τετραετία; Ενα άλλο, καθοριστικής σημασίας, ερώτημα είναι αν θα καταφέρει (και με τι ποσοστό) να εισέλθει στη Βουλή το AFD, το αρτισύστατο κόμμα που τάσσεται κατά του ευρώ και υπέρ της επιστροφής στο μάρκο;

Με βάση τις προγραμματικές θέσεις των κομμάτων και με δεδομένη την αποστροφή των Γερμανών (ανεξαρτήτως κομμάτων) προς τις «εντυπωσιακές ρήξεις», δεν είναι λίγοι αυτοί που πιστεύουν ότι το καλύτερο σενάριο για την οικονομική σταθεροποίηση στην Ευρώπη θα ήταν η δημιουργία ενός μεγάλου συνασπισμού Χριστιανοδημοκρατών – Σοσιαλδημοκρατών. Ενός συνασπισμού που θα μπορούσε να οδηγήσει τη Γερμανία προς την κατεύθυνση της εξεύρεσης οριστικών λύσεων στην κρίση της ευρωζώνης.

Οι συνθήκες για την εξεύρεση των οριστικών λύσεων επί της ουσίας υπάρχουν. Το Βερολίνο έχει πλέον επιτύχει τη δημιουργία ενός θεσμικού πλαισίου που διασφαλίζει ότι στο μέλλον καμιά χώρα της ευρωζώνης δεν θα έχει τη δυνατότητα να βρεθεί σε δημοσιονομικές καταστάσεις όπως αυτές που βρέθηκαν χώρες όπως η Ελλάδα, η Ιρλανδία και η Πορτογαλία.

Η επιτήρηση και οι δυνατότητες παρεμβάσεων των Βρυξελλών είναι πλέον τόσο σημαντικές ώστε «μεγάλες χώρες», όπως η Ιταλία και η Ισπανία, βρίσκονται υπό καθεστώς Μνημονίων χωρίς καν να τα υπογράψουν.

Με άλλα λόγια, η Γερμανία έχει πλέον τις εγγυήσεις που χρειάζεται για να επιτρέψει τη δημιουργία ενός πλαισίου που θα «ηρεμήσει» τις αγορές και που θα επιτρέψει εκ νέου στις χώρες της ευρωζώνης να δανείζονται (ενδεχομένως από κοινού) με βιώσιμα επιτόκια.

Για να συμβεί αυτό θα πρέπει βεβαίως να συναινέσει η Γερμανία στη λεγόμενη τραπεζική ένωση. Θα πρέπει δηλαδή να επιτρέψει τον έλεγχο και των γερμανικών τραπεζών από την ΕΕ και να συμβάλει στη δημιουργία ενός αποθεματικού που θα χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση χρηματοπιστωτικών κρίσεων. Οι Σοσιαλδημοκράτες δεν διαφωνούν με τις ρυθμίσεις αυτές. Θα πρέπει επίσης να υλοποιηθούν οι συμφωνίες που έχει ήδη υπογράψει η Γερμανία με τη Γαλλία και οι οποίες προβλέπουν έναν πρόεδρο μόνιμης απασχόλησης στο Eurogroup (δηλαδή έναν υπουργό Οικονομικών της ευρωζώνης) και ένα μίνι Ευρωκοινοβούλιο της ευρωζώνης για να τον ελέγχει.

ΠΡΟϋΠΟΘΕΣΕΙΣ. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές των Βρυξελλών όλα αυτά θα μπορούσαν να υλοποιηθούν έως τις ευρωεκλογές του ερχόμενου Μαΐου, υπό τον όρο βεβαίως ότι θα υπάρξει η αναγκαία πολιτική βούληση στο Βερολίνο. Εκ παράλληλου βεβαίως θα πρέπει να επιλυθούν τα προβλήματα της Ελλάδας και της Πορτογαλίας, οι οποίες με τα σημερινά δεδομένα αφενός μεν δύσκολα θα μπορέσουν να δανειστούν, έστω και στοιχειωδώς, από τις αγορές εντός του 2014, αφετέρου δε δύσκολα θα καταφέρουν να δανειστούν με ευνοϊκά επιτόκια τουλάχιστον ώς το 2020.

Τούτων δοθέντων, το κρίσιμο ερώτημα είναι υπό ποιους όρους και κάτω από ποιες προϋποθέσεις θα μπορούσε ο «μεγάλος συνασπισμός» που θα δημιουργηθεί μετά τις εκλογές στη Γερμανία να συμφωνήσει στη δημιουργία ενός πολιτικού και οικονομικού πλαισίου που θα επιτρέψει στο σύνολο των χωρών της ευρωζώνης να ανακτήσουν τη χαμένη στα μάτια των αγορών αξιοπιστία τους και να επιστρέψουν στην οδό της οικονομικής ανάκαμψης. Στο θέμα αυτό οι τάσεις δεν είναι σαφείς και ουδείς μπορεί να αποκλείσει «ηγεμονικές συμπεριφορές» από την πλευρά των Γερμανών. Ηγεμονικές συμπεριφορές που σίγουρα θα ενταθούν αν τελικώς οι γερμανοί δημοσκόποι πέσουν έξω και το ευρωσκεπτικιστικό AFD εισέλθει στη γερμανική Βουλή και μάλιστα με υψηλό ποσοστό. Σε αυτή την περίπτωση το μήνυμα προς τα πολιτικά κόμματα του «ευρωπαϊκού τόξου» θα είναι ότι οι Γερμανοί αρχίζουν να αντιδρούν στην περαιτέρω βοήθεια προς τις χώρες της ευρωζώνης και αρκετοί εξ αυτών πιστεύουν πως είναι προτιμότερο να τη διαλύσουν παρά να την πληρώνουν.