Πέρδικες στήνουνε χορό κάτω από την Ακρόπολη

Το τραγούδι δεν είναι παρά η ίδια η ζωή και οι όψεις της, αλλά και τα συναισθήματα, τα βιώματα και οι μικρές ιστορίες στον κάθε φορά τόπο που επιλέγουμε να ζούμε. Ετσι, αν το λαϊκό ή το ρεμπέτικο – για παράδειγμα – είναι το δημοτικό των πόλεων, το δημοτικό τραγούδι είναι το γέννημα των κλειστών αγροτικών κοινωνιών και πολλές φορές εδώ αποτυπώθηκε η πρόσδεση ή ο σεβασμός για τη φύση και τα ζώα (γενικά τα όντα χωρίς έναρθρο λόγο) όπως αηδόνια, πέρδικες, λαγούς, λαφίνες και άλλα.

Ετσι, ο αετός, η πέρδικα, ο κορυδαλλός, αλλά ακόμη και ο λαγός ή το γαϊδούρι συχνά μπήκαν στους στίχους (η πιο συχνή τεχνική ήταν ο ιαμβικός δεκαπεντασύλλαβος χωρίς ομοιοκαταληξία) του ανώνυμου δημιουργού και πρωταγωνίστησαν στα ακριτικά, στις παραλογές, στα κλέφτικα, στα ιστορικά, στα λατρευτικά, στα μοιρολόγια και γενικά σε όλες τις κατηγορίες της προφορικής μας μουσικής παράδοσης όπως διασώθηκε μέχρι σήμερα και μας είναι οικεία ή όπως ακόμη αποκωδικοποιείται και καταγράφεται. Και εδώ αρχίζει η σημειολογία, αφού τα ζώα ή τα πουλιά συχνά δεν είχαν απλά τη θέση… ζώων και πουλιών στον δημοτικό μας πλούτο.

Τα ζώα ή τα πουλιά συχνά γίνονται σύμβουλοι, μεσάζοντες, μεσολαβητές, σε μια αποθέωση της μεταφοράς και της ποιητικής.

Για παράδειγμα, στο «Τραγούδι του νεκρού αδελφού» πουλιά με ανθρώπινη φωνή προειδοποιούν την Αρετή πως ο αγαπημένος της αδελφός που την πηγαίνει στο σπίτι τους είναι νεκραναστημένος.

«Και παραμπρός που πήγαιναν κι άλλα πουλιά τους λένε: /Θεέ Μεγαλοδύναμε, μεγάλο θάμα κάνεις. /Τέτοια πανώρια λυγερή να σέρν’ αποθαμένος. /Τα άκουσε πάλ’ η λυγερή και ράγισ’ η καρδιά της».

Ενα άλλο παράδειγμα που μας είναι οικείο είναι από «Της Αρτας το γεφύρι», όπου το αηδόνι έχει τη θέση του μεσάζοντα (αλλά με δραματικό τρόπο): «”Αργά ντυθεί, αργά αλλαχτεί, αργά να πάει στο γιόμα, αργά να πάει και να διαβεί στης Αρτας το γιοφύρι”. Και το πουλί παράκουσε κι αλλιώς επήγε κι είπε…».

Από την άλλη, η πέρδικα συχνά γίνεται υπόδειγμα στοργής, αγάπης για το μεγάλωμα των παιδιών (είναι η μάνα), ενώ ο αετός συμβολίζει τον ανδρειωμένο.

Αυτός ο μυθικός κόσμος της μεταφοράς, ο κόσμος όπου τα ζώα ή τα πουλιά γίνονται έμφορτα σύμβολα από εποχές που ο λαός μας δεν μπορούσε ή δεν επιτρεπόταν να τα πει με ευθύ τρόπο, θα ζωντανέψει μέσα από τραγούδια και χορούς όλης της Ελλάδας αύριο στο Ηρώδειο και μάλιστα από το Λύκειο των Ελληνίδων.

Μια ιδιαίτερη και παράξενη παράσταση με τον τίτλο «Πέρδικες στήνουνε χορό κι αηδόνια τραγουδούνε» με 145 χορευτές και μουσικούς (όλο το δυναμικό του Λυκείου των Ελληνίδων) και μάλιστα, εκτός της ρυθμικής ποικιλίας, και μιας μεγάλης ποικιλίας ενδυμάτων από όλη την Ελλάδα.

«Μας μπήκε το ερώτημα τι λέει και με ποιον τρόπο δείχνει τον σεβασμό του και την αγάπη του ο ανώνυμος δημιουργός του δημοτικού τραγουδιού σε σχέση με τα πουλιά και τα ζώα. Ετσι, έπειτα από έρευνα, διαπιστώσαμε πως όλα τα μέρη του ελλαδικού χώρου έχουν ένα ευρύ και εν πολλοίς άγνωστο μουσικοποιητικό ρεπερτόριο τέτοιο», δηλώνει στα «ΝΕΑ» ο ερευνητής και καλλιτεχνικός διευθυντής του Λυκείου των Ελληνίδων Λευτέρης Δρανδάκης, που έχει επιμεληθεί το σενάριο και τη σκηνοθεσία του δρώμενου πάνω σε μια έρευνα που είχε αρχίσει μαζί με τον προσφάτως χαμένο μουσικολόγο Γιώργο Ε. Παπαδάκη. «Συνέθεσα ένα σενάριο με τραγούδια για ζώα και πουλιά, προσαρμοσμένο στη νέα θεατρική συνθήκη. Ενα στόρι χαρούμενο, αισιόδοξο, οικείο, που φέρνει κοντά τους ανθρώπους με ένα βασίλειο που ήταν αναγκαίο, αυτό των ζώων. Κι αυτό κάποτε ο άνθρωπος το σεβόταν και το αγαπούσε, ενώ συχνά αποτύπωνε και ιστορικές συγκυρίες, Η λαφίνα, ας πούμε, που την κυνηγάνε, συμβολίζει τη γυναίκα που πρέπει να παντρευτεί κάποια στιγμή έναν Τούρκο και εκείνη δεν το δέχεται».

Πώς βλέπουν όμως τα ζώα μέσα από το δημοτικό τραγούδι, οι διάφορες περιοχές της Ελλάδας; «Σε όλες τις περιοχές βλέπουν με αγάπη τα ζώα. Το γαϊδούρι ή τον λαγό δεν τα βρίσκεις παντού. Χρησιμοποιούνται ακόμη και για σάτιρα, όπως το τραγούδι για τον κορυδαλλό της Θράκης που υποδύεται τον πλούσιο», συμπληρώνει ο κ. Δρανδάκης που μετρά χρόνια έρευνας σε εκλογές δημοτικών τραγουδιών (εκτός από το εμβληματικό έργο του Νικολάου Γ. Πολίτη, του γάλλου λογίου Glaude Fauriel και σε δεκάδες συλλογές από τοπικούς μελετητές). Επίσης, η παράσταση αύριο, εκτός από αντιπροσωπευτική επιλογή, ρυθμική και μελωδική (συγκαθιστός Γρεβενών, ζωναράδικος, συρτός Κρήτης, πολυφωνικά Ηπείρου κ.ά.) και από όλους τους νομούς, περιλαμβάνει και κάποια ξεχασμένα ή άγνωστα δημοτικά όπως τον «Αετό» από το Μακροχώρι Βέροιας ή την «Πέρδικα» της Κέρκυρας. Και η μικρή γιορτή της λατρείας της φύσης θα έχει μια παραπάνω αξία σήμερα, που η τάση για επιστροφή στην ύπάιθρο όλο και πυκνώνει.