Πάνω από 5.000 άνθρωποι στη Μακρόνησο για την παράσταση «Μίκης Θεοδωράκης, ποιος τη ζωή μου…»

^«Αρμεγες με τα μάτια σου το φως της οικουμένης». Η φωνή του Γρηγόρη Μπιθικώτση από τον «Επιτάφιο» των Μίκη Θεοδωράκη – Γιάννη Ρίτσου απλωνόταν στο ξερονήσι την ώρα που το φως έπεφτε, την περίφημη «μπλε ώρα» των φωτογράφων.

Τα φώτα απέναντι στο Λαύριο άναβαν και ένα ποτάμι ανθρώπων με καρεκλάκια, νερά, καπέλα, σλίπινγκ μπαγκ, μπουφάν, φωτογραφικές μηχανές, σάντουιτς σε αλουμινόχαρτο, θερμός με καφέ ξεχυνόταν στο ξερό νησί με τα θυμάρια και τους σχίνους, το κολαστήριο που για δέκα χρόνια (1948-1958) υπήρξε τόπος εξορίας για παραπάνω από εκατό χιλιάδες μέλη του ΕΛΑΣ, του ΕΑΜ, της ΕΠΟΝ, του Δημοκρατικού Στρατού.

Αιτία για τη μαζική «απόβαση» παραπάνω από πέντε χιλιάδων ανθρώπων όλων των ηλικιών, το βράδυ του Σαββάτου, ήταν η αυλαία της παράστασης «Μίκης Θεοδωράκης, ποιος τη ζωή μου…» σε σκηνοθεσία του Θέμη Μουμουλίδη που είχε ως σεναριακό άξονα τη ζωή και τα τραγούδια του Μίκη.

Από το λιμανάκι της Μακρονήσου – την ώρα που οι τελευταίοι σκαφάτοι ντύνονταν από το απογευματικό μπάνιο τους και αναχωρούσαν σε μια αντίθετη πορεία – οι επισκέπτες ανέβαιναν την ξερή ράχη της Μακρονήσου, με πορεία προς το κτίριο των Αρτοκλιβάνων, στα γύρω χαλάσματα, στα υπολείμματα των κυκλικών σκοπιών, στον πελώριο ναό όπου οι κρατούμενοι «αναμορφώνονταν θρησκευτικά» στα πέτρινα χρόνια. Οι πρόσκοποι από το Λαύριο με τη γνωστή περιβολή τους και με αυστηρή πειθαρχία (αλλά και πολύ πείραγμα μεταξύ τους) εκφωνούσαν από τηλεβόες οδηγίες για την παράσταση που άρχισε στις 21.30, ενώ οι καρέκλες είχαν ήδη στηθεί μπροστά σε μια σκηνή που είχε πλάτη το Λαύριο και μέτωπο τους Αρτοκλιβάνους.

«Είμαι Μακρόνησο», απάντησε από το κινητό δίπλα μου καθώς περπατούσαμε πάνω στα βράχια του ξερού τοπίου η εικοσάχρονη φοιτήτρια την ίδια ώρα που θα μπορούσε να βρίσκεται σε κάποιο μπαράκι της Αβραμιώτου ή της Αγίας Ειρήνης. Κι όμως εκείνη, αλλά και χιλιάδες νέοι, επέλεξαν το βράδυ του Σαββάτου να επιβιβαστούν σε ένα από τα δύο καράβια («Δημήτρης», «Μαρμάρι») και να «προσκυνήσουν» τον φορτισμένο ιστορικά τόπο για μια παράσταση που ολοκλήρωσε τη θερινή περιοδεία της εδώ, σε μια στιγμή υψηλού συμβολισμού. «Οπως βλέπετε είναι ένα δύσκολο εγχείρημα. Αλλά η συγκίνηση είναι μεγάλη», μου είπε ο σκηνοθέτης της παράστασης Θέμης Μουμουλίδης, που στην είσοδο της διαμορφωμένης σκηνής παρατηρούσε τις καραβιές των ανθρώπων που κατέφθαναν και πλημμύριζαν τον τόπο. Ο ίδιος, και μετά τις παραστάσεις που θα επαναληφθούν τον χειμώνα στο θέατρο Μπάντμπιντον, έχει στα σκαριά και το έργο «Μαουτχάουζεν»  του Καμπανέλλη σε μουσική Μίκη, όπως μας δήλωσε.

Πιο κάτω στο λιμανάκι, η καντίνα είχε ανάψει τα φώτα της, ουρές είχαν σχηματιστεί για μια μπίρα, ένα κρασί, ένα χοτ ντογκ λίγο πριν η φωνή του Μίκη – από ηχογραφημένο μήνυμα ειδικά για τη βραδιά – γεμίσει τη Μακρόνησο. Με αργή εκφορά επανέλαβε τη φιλοσοφική του θέση πως «Η ζωή είναι αρμονία. Ο θάνατος Χάος», ενώ σημείωσε πως νοερά μεταφερμένος ο ίδιος εκεί, στον τόπο όπου εξορίστηκε και συνέλαβε την Πρώτη του Συμφωνία, «η μουσική μου θα ηχήσει νικητήρια. Αν και κατάδικοι, πιστεύαμε στον τελικό μας θρίαμβο».

Δεν θα αργούσε το στόρι να αρχίσει, μια κινηματογραφική αφήγηση με γρήγορους ρυθμούς, με εικόνες και με περισσότερα από 70 τραγούδια (αν και εδώ στη Μακρόνησο είχε υπάρξει μια μικρή σύντμηση της χειμερινής παράστασης). Η ζωή του Μίκη – και στον καμβά η νεότερη Ιστορία της Ελλάδας – έτρεχε μέσα από τις αφηγήσεις και τη δραματοποιημένη δομή που ο Μουμουλίδης σκάρωσε, ενώ τον μεγάλο δημιουργό υποδυόταν ο Αρης Λεμπεσόπουλος.

Μια γεύση: είναι η εικόνα που ο Μίκης, μισή ώρα μετά την έναρξη, μεταφέρεται από το νοσοκομείο στο Μεταγωγών και από την Αγίου Κωνσταντίνου – βρισκόμαστε στο 1948 –  στη Μακρόνησο στο Δ’ Τάγμα Πολιτικών Κρατουμένων. Στο απέναντι πεζοδρόμιο – της Αγίου Κωσταντίνου – ο Μίκης βλέπει την αγαπημένη του Μυρτώ και στα αυτιά του φτάνει το «Χωρίσαμε ένα Δειλινό» του Τσιτσάνη που γίνεται το τραγούδι του. Στην οθόνη άρχισε να διαγράφεται ένα συρματόπλεγμα και η στιγμή ήταν παράξενη, με  τα φώτα του Λαυρίου απέναντι και τα υπολείμματα συρματοπλεγμάτων γύρω μας στο κολαστήριο με τα φωταγωγημένα κτίσματα.

«Πλησιάζουμε τη Μακρόνησο, από το καράβι βλέπουμε φωτιές. Αναρωτιέμαι αν είναι η Πύλη της Κολάσεως», λέει ο Μίκης και συμπληρώνει μέσα σε χειροκροτήματα και ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα: «Οι νύχτες στη Μακρόνησο είναι μια Μουσική».

Οι εικόνες έρεαν, η Ελλάδα και οι τόποι της. Μακρόνησος, Παρίσι, Λονδίνο, Αθήνα. Οι ποιητές που ο Μίκης μελοποίησε. Ρίτσος, Ελύτης, Σεφέρης, Αναγνωστάκης, Κατσαρός κ.ά. Τα τραγούδια που πέρασαν από χείλη σε χείλη (αλήθεια στο «Σαββατόβραδο» δεν περικλείεται όλη η προ ψηφιακή και μεταπολεμική Ελλάδα με τον ασβέστη και τον βασιλικό;). Και τα δραματικά γεγονότα που ο μεγάλος συνθέτης μετουσίωσε σε έργο. Εμφύλιος. Διώξεις. Ιουλιανά. Λαμπράκης. Πέτρουλας. Χούντα. Οι κυρίες δίπλα μου, τυλιγμένες σε λεπτές κουβέρτες – πάγωνε όσο νύχτωνε – σιγοτραγουδούσαν το «Στα Περβόλια». Είχε μόλις προηγηθεί ένας δραματικός μονόλογος της Γιώτας Νέγκα που για λίγο υποδύθηκε την μάνα του δολοφονημένου (το 1965) Σωτήρη Πέτρουλα. «Δεν ήταν σταγόνα ο Σωτήρης…ήταν γιος μου! Κι ήτανε βράχος παλικάρι…».

Ηταν περασμένες 12. Ο θίασος επί σκηνής έλεγε το «Ποιος τη ζωή μου», ο κόσμος ήταν όρθιος, τα φλας έπαιρναν φωτιά, τα κτίσματα της Μακρονήσου παρέμεναν φωτισμένα, το καράβι δεμένο στο λιμάνι του νησιού περίμενε να γεμίσει στο πρώτο του δρομολόγιο (συνολικά είχαμε τριπλά δρομολόγια από δύο πλοία και εδώ προσθέστε τα ιδιωτικά σκάφη που έφεραν κι άλλον κόσμο) σε ένα τοπίο που «είναι σκληρό σαν τη σιωπή», αλλά το περασμένο Σάββατο δονήθηκε από μνήμη και συγκίνηση.