Προτιμούσε το σκοτάδι από το φως

Ο ιρλανδός πεζογράφος και κριτικός Κολμ Τόιμπιν, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, κάλεσε πριν από δύο χρόνια τον Σέιμους Χίνι στο ιρλανδικό Φεστιβάλ Τεχνών του Κιλκένι. Στο τέλος της εκδήλωσης του πρότεινε να μη μείνει να υπογράψει βιβλία αλλά να πάνε μαζί να πιουν ένα ποτήρι με τον Πίτερ Μπρουκ, που τύχαινε να είναι στην πόλη. Πράγματι, έτσι έγινε. Περπατώντας προς τον προορισμό τους, εκείνο το καλοκαιρινό βράδυ, ο Χίνι έβγαλε έναν αναστεναγμό και είπε ότι σε όλη του τη ζωή, μετά τις αναγνώσεις, όταν όλοι οι άλλοι ήταν ελεύθεροι να φύγουν, εκείνος έμενε περισσότερο από μία ώρα να υπογράφει βιβλία και να μιλάει με τον κόσμο. «Στην αρχή αισθάνθηκε ένοχος που δεν έμεινε να υπογράψει βιβλία και να ικανοποιήσει τις ανάγκες του κοινού του, μετά όμως χαμογέλασε και με άνετες δρασκελιές έδειξε να διασκεδάζει το φθίνον καλοκαιρινό φως, την ελευθερία, την προοπτική μιας καλής παρέας», έγραψε ο Τόιμπιν στην «Γκάρντιαν».

«Παρέμεινε ένας Βόρειος στον Νότο της Ιρλανδίας», συνέχισε. «Οσα συνέβησαν στον Βορρά βάραιναν πάνω του. Σε μια εποχή εμπρησμών και βομβαρδισμών χρησιμοποίησε την ποίηση για να προσφέρει έναν εναλλακτικό κόσμο. Εδωσε το παράδειγμα με τη σοβαρότητα, την τιμιότητά του, τη λεπτότητα των εκφράσεων, τη φροντίδα της γλώσσας, τη στοχαστικότητα και την ακρίβεια που τον διέκριναν. Τη φήμη του την κουβαλούσε ελαφρά, εύκολα. Προτιμούσε το σκοτάδι από το φως. Τη μισοειπωμένη, προσεκτική, αμφίσημη παρατήρηση από τη βαριά δήλωση. Του άρεσε περισσότερο το μειδίαμα από το εύκολο γέλιο. Διασκέδαζε με την παρέα αλλά αισθανόμουν πάντα ότι είχε ένα μάτι στην πόρτα, και ήταν ευτυχής όταν η βραδιά τελείωνε και μπορούσε να επιστρέψει στο σπίτι. Κοίταζε κάθε λέξη από απόσταση, ζύγιζε τη στιγμή. Στις δημόσιες αναγνώσεις είχε τον απόλυτο έλεγχο. Στην ιδιωτική του ζωή ήταν σχεδόν ντροπαλός, στοχαστικός πάντα. Για εμάς τους αναγνώστες του, τα βιβλία του ήταν γεγονότα στις ζωές μας, μνημεία. Δεν ήταν απλώς μια κεντρική φιγούρα της λογοτεχνικής ζωής της Ιρλανδίας, αλλά και της συναισθηματικής της ζωής, της ζωής των ονείρων της, της πραγματικής της ζωής».

Ο θεατρικός συγγραφέας Φρανκ ΜακΓκίνες το διατύπωσε αλλιώς: «Στις πιο σκοτεινές ημέρες της βορειοϊρλανδικής σύγκρουσης υπήρξε η συνείδησή μας. Μια συνείδηση που άρθρωνε με ακρίβεια όσα συνέβαιναν».

Ο Σέιμους Χίνι, που πήρε Νομπέλ Λογοτεχνίας το 1995 και που πέθανε στις 30 Αυγούστου, στα 74 του, έπειτα από σύντομη ασθένεια, υπήρξε και σπουδαίος φίλος της Ελλάδας. Τακτικός επισκέπτης της Πύλου – όπου έμαθε και το νέο της βράβευσής του από τη Σουηδική Ακαδημία -, ήταν βαθύς γνώστης της αρχαίας ελληνικής γραμματείας ενώ παρακολουθούσε στενά και τη νεότερη ελληνική ποίηση. Είναι χαρακτηριστικό ότι τον Γιώργο Σεφέρη τον αναφέρει σε όλα του σχεδόν τα δοκιμιακά κείμενα. Ενώ ο Σοφοκλής τον βοήθησε, έχει πει, να κατανοήσει βαθύτερα τα δικά του ηθικά -και τραγικά – διλήμματα στη διάρκεια των συγκρούσεων στην Ιρλανδία…