Η Ηπειρος του Βασίλη Γκουρογιάννη

Πολλοί συγγραφείς μας με αναγνωρίσιμο στο έργο τους τον τόπο της καταγωγής τους διεκδικούν και κερδίζουν μια πανελλήνια εμβέλεια. Αν μάλιστα σκεφτεί κανείς τον Νίκο Καζαντζάκη, και μια παγκόσμια αναγνωρισιμότητα. Αντίθετα με τους συγγραφείς που, φαινομενικά αντλημένα η θεματολογία τους και ο προβληματισμός τους από τη δεξαμενή μιας παγκόσμιας ανησυχίας κι ενός αντίστοιχου προβληματισμού, δεν λένε σε κανέναν τίποτε.

Δεν είναι παράταιρες οι σκέψεις αυτές αν μελετήσει κανείς τον ηπειρώτη πεζογράφο Βασίλη Γκουρογιάννη. Οσο κι αν τον πλαισιώνει μια μακρά κουστωδία πεζογράφων και ποιητών, ο ίδιος παραμένει ένας πολύ χαρακτηριστικός εκπρόσωπος του ηπειρώτικου τρόπου και ήθους ζωής, με ενδεικτικότερο το πεζογράφημά του «Το ασημόχαρτο ανθίζει». Αλλά όσο η σημερινή αναφορά στον ίδιο είναι μια επιβαλλόμενη τιμή, το ίδιο αδικαιολόγητος θα ήταν κανείς αν παρέλειπε να μνημονεύσει τους πεζογράφους και ποιητές Μιχάλη Γκανά, Σωτήρη Δημητρίου, Χριστόφορο Μηλιώνη, Γιάννη Δάλλα, Δημήτρη Χατζή, Γιοσέφ Ελιγιά, Γιώργο Κοτζιούλα, Κώστα Κρυστάλλη, Χρήστο Χρηστοβασίλη και μια πλειάδα ακόμη δημιουργών που η τραχύτητα και το αγέρωχο της ηπειρώτικης γης σάμπως και μεταβάλλονται μέσα στο έργο τους σ’ ένα μέτρο ακρίβειας και ζυγισμένης έκφρασης. Ολα αυτά όμως θα μας γίνουν ακόμη καλύτερα κατανοητά διαβάζοντας την προσωπική μαρτυρία του Βασίλη Γκουρογιάννη.

«Κατάγομαι από το χωριό Γρανίτσα του Νομού Ιωαννίνων και οι παιδικές και εφηβικές μου μνήμες έχουν ως πλάνο τα Γιάννενα. Για πρώτη φορά η πόλη των Ιωαννίνων αποτυπώθηκε σε ποίημά μου (η ποίηση είναι η πιο μαρτυριάρα από κάθε άλλη τέχνη) και το ποίημα έχει τίτλο ‘”Καημός” και περιέχεται στην πρώτη και μοναδική μου ποιητική συλλογή (“Από φωτογραφία βουνού”). Το ποίημα αυτό γεννήθηκε ως εξής: Νεαρός, άπειρος και αγχωμένος δικηγόρος, κατέβαινα από την Αθήνα στα δικαστήρια του Πειραιά για να δικάσω. Βγαίνοντας από τον ηλεκτρικό αντίκρισα στο λιμάνι μικρά και μεγάλα καράβια, όλα συναισθηματικά σύμβολα του ταξιδιού και της διαφυγής. Αστραψε τότε στο μυαλό μου ένας ουτοπικός τρόπος διαφυγής.

Τι γυρεύω εγώ σε τούτα τα ανοίκεια μέρη, ένας άνθρωπος της υπαίθρου, χωματολάγνος της Ηπείρου, πατριδολάγνος; Μακάρι, συλλογίστηκα, να μπορούσε να γίνει το απίθανο. Να έμπαινα σε ένα από τούτα τα καράβια και να πήγαινα διά στεριάς, περνώντας από Καλαμπάκα, Μέτσοβο, και το καράβι να πιάσει λιμάνι στη λίμνη των Ιωαννίνων. Θα ήθελα το καράβι αυτό να ονομάζονταν “Ρόβας”,  από το όνομα του παλιού ηπειρώτη καραβανιάρη που μετέφερε τους προγόνους μου μετανάστες στις παραδουνάβιες περιοχές».

«ΑΡΡΩΣΤΗ» ΑΓΑΠΗ. «Και άλλα σκόρπια εδώ κι εκεί λογοτεχνικά κείμενά μου αναφέρονται στην πόλη των Ιωαννίνων, στη λίμνη, στα τζαμιά, και ασφαλώς πίσω από αυτά κρύβεται (δεν γίνεται αλλιώς) η βαθιά και “άρρωστη” αγάπη για τον γενέθλιο τόπο μου. Δύο πολύ χαρακτηριστικά διηγήματά μου περιέχονται στη συλλογή διηγημάτων “Από την άλλη γωνία” και φωτογραφίζουν τα Γιάννενα με το υπόλευκο φως του ασπρόμαυρου φιλμ. Το πρώτο διήγημα έχει τίτλο “Ναζίφ ο Τουρκογιαννιώτης”. Αναφέρεται στην προ Εγνατίας Οδού χρονική περίοδο, όπου οι τούρκοι μετανάστες της Γερμανίας πηγαινοέρχονταν για διακοπές στην Τουρκία και αναγκαστικά περνούσαν από τον παλιό δρόμο που διασχίζει τις πλαγιές του όρους Μιτσικέλι, και κάτω και πέρα απλώνεται σε πανοραμική θέα η λίμνη, η πόλη, το νησάκι κ.λπ. Ενας απο τους μετανάστες αυτούς ονόματι Ναζίφ, εγγονός ανταλλαγέντος Τουρκογιαννιώτη κατά την αναταλλαγή των πληθυσμών το 1924, έχει μαζί του κιάλια, παλιούς χάρτες, παλιές φωτογραφίες των Ιωαννίνων και προσπαθεί μέσα σε έναν πυρετό φλογισμένης μνήμης και νοσταλγίας να ταυτοποιήσει τους τούρκικους μαχαλάδες, όπως άκουγε από τον παππού του. Βλέπει κάτω τη λίμνη, τα τζαμιά, θυμάται τις διηγήσεις των συγχωριανών του, παλιών Τουρκογιαννιωτών, που έλεγαν και έκλαιγαν τα Γιάννενα. Ηταν για αυτούς οι χαμένες πατρίδες. Ομως ο δυστυχής Ναζίφ δεν μπορεί πλέον να προσδιορίσει τίποτα από τα πατρογονικά τοπία και κραυγάζει μέσα στην απελπισία του “Αλλάχ! Ολα άλλαξαν! Ολα άλλαξαν εκτός από το νερό!”».

Το άλλο διήγημα με τον τίτλο «Ο τελευταίος στρατιώτης της 8ης Μεραρχίας» αναφέρεται στην πολεμική δράση της 8ης Μεραρχίας των Ηπειρωτών που απέκρουσε την ιταλική εισβολή το 1940 στο Καλπάκι. Βεβαίως αυτά δεν είναι ιστορικά κείμενα, είναι η συγκίνηση που δίνει ο γενέθλιος τόπος σε κάθε δημιουργό και βγαίνει στα κείμενά του με ποικίλους τρόπους, όπως συμβαίνει και με τα όνειρα. Και τότε τα κείμενα καταξιώνονται, όταν κατορθώσουν να κάνουν τους αναγνώστες να ονειρευτούν.