Η Κρήτη του Νίκου Καζαντζάκη

Ομως όσο σπουδαιότερος ένας συγγραφέας τόσο περισσότερο γίνεται το ανεπίγνωστο φερέφωνο της εποχής του. Και η εποχή του Νίκου Καζαντζάκη χρειαζόταν το πρότυπο του ήρωα – ενώ η Κρήτη η πραγματική ή η πλασματική, δεν έχει σημασία, προσφερόταν αφειδώλευτα ως προς αυτό – όπως η σημερινή εποχή (που κρατάει και αυτή αρκετές δεκαετίες) ανασαίνει με ηδονή την απομυθοποίηση είτε πρόκειται για τον Χριστό είτε για τον Μαρξ. Ωστόσο, λόγος για την Κρήτη, σε σχέση μόνο με τον Καζαντζάκη, είναι ένας λόγος μάλλον λειψός – όπως θα τον κατήγγελλε άλλωστε και ο ίδιος. Ισότιμα – έστω και αν το έργο του Καζαντζάκη έχει γίνει απεράντως πιο γνωστό – αξιοποιεί το κρητικό «ιδίωμα» σε σχέση με τη γλώσσα, το ήθος και την ιστορία της Κρήτης ο Παντελής Πρεβελάκης με την αριστουργηματική του τριλογία «Ο Κρητικός» και το κλασικό πια «Χρονικό μιας πολιτείας», που αφορά το Ρέθεμνος.
Οσο κι αν ο Πρεβελάκης ενδέχεται να μην είχε υπάρξει χωρίς τον Καζαντζάκη, αφού άμεσα τον αναγνωρίζει ο ίδιος ως «διδάχο» του, πρόκειται για μια σχέση που αλληλοϋποστηρίζεται, όπως γίνεται αντιληπτό, από τη μνημειώδη έκδοση «Τετρακόσια γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη». Δεν θα ήταν σωστό από τη «μασονία» αυτών των δυο δημιουργών (με την έννοια της τήρησης ενός μυστικού που το πολιορκούν ποικιλότροπα με το έργο τους και έχει σχέση με την κρητική καταβολή, αλλά παραμένει πάντα μυστικό) να εξαιρέσει κανείς τον επίσης Κρητικό Αλέξη Μινωτή (το πραγματικό του όνομα ήταν Αλέξης Μινωτάκης) που υπήρξε φίλος στενός και του Καζαντζάκη και του Πρεβελάκη και έχει πει για τον πρώτο: «Εβαλε τον εαυτό του κάτω για εξήντα χρόνια, τον έστυψε και μας έδωσε την καλύτερη σταγόνα που έχουμε».