Το εμφανές έλλειμμα πολιτικής ηγεσίας

Οι τελευταίες σελίδες, που ως επίλογος κλείνουν το βιβλίο, δεν είναι αισιόδοξες. Αντίθετα, αυτό που επισημαίνεται είναι η σημερινή περιθωριοποίηση της ελληνικής κοινωνίας σε σχέση με τις ευρωπαϊκές αλλά και τις παγκόσμιες εξελίξεις, και κυρίως το εμφανές έλλειμμα πολιτικής ηγεσίας. Η Ελλάδα σε δύο τουλάχιστον κρίσιμες στιγμές της Ιστορίας της πλήρωσε με τραγικό τρόπο αυτό το έλλειμμα: αφενός με τη Μικρασιατική Καταστροφή το 1922 και αφετέρου με τον εμφύλιο πόλεμο το 1946-1949.

Η ιστορική ματιά, αλλά και η επιστημονική μεθοδολογία με την οποία ο Κρεμμυδάς φωτίζει τη νεοελληνική Ιστορία τον οδηγούν – και ορθώς – να πριμοδοτεί τους δομικούς παράγοντες της κοινωνικής αλλαγής και των ιστορικών εξελίξεων. Ωστόσο, με δεδομένη και γνωστή την αιχμηρότητα του λόγου του, θα ήταν ενδιαφέρον και σίγουρα απολαυστικό αν μας προσέφερε στο μέλλον και ένα νέο δοκίμιο, όπου θα σκιαγραφούσε ορισμένους σημαντικούς έλληνες πολιτικούς.