[ψυχή & σώμα] Οι ηλικίες της χαράς και της λύπης

Αν φέτος γίνεστε 23 ή 69 ετών αναθαρρήστε: μια νέα μελέτη υποδηλώνει ότι είναι απίθανο να ξανανιώσετε τόσο ευτυχισμένοι όσο τώρα, διότι αυτές είναι οι ηλικίες στις οποίες κορυφώνεται το αίσθημα της προσωπικής ευτυχίας.

Σύμφωνα με τα ευρήματά της, στα 23 μας χρόνια είμαστε υπεραισιόδοξοι και τρισευτυχισμένοι καθώς πιστεύουμε ότι τίποτα δεν μπορεί να μας εμποδίσει να πραγματοποιήσουμε όσα θέλουμε.

Ακολουθούν μερικές δεκαετίες ανεκπλήρωτων προσδοκιών και απογοητεύσεων που κορυφώνουν το αίσθημα της δυστυχίας εκεί γύρω στα 55 χρόνια – την τελευταία χρονιά που οι περισσότεροι νιώθουν να λυγίζουν υπό το βάρος των απραγματοποίητων ονείρων της νιότης τους.

Από εκεί και πέρα αρχίζει σταδιακά η αποδοχή και η εκτίμηση όσων ήδη υπάρχουν στη ζωή – η ικανοποίηση σταδιακά αυξάνεται, για να φθάσει εκ νέου στο μέγιστο σημείο της στα 69 χρόνια.

«Οι πενηντάρηδες μπορούν να μάθουν κάτι από τους ηλικιωμένους, οι οποίοι γενικώς αισθάνονται λιγότερη λύπη και δεν αναλώνονται σκεπτόμενοι τις απραγματοποίητες προσδοκίες της ύπαρξής τους», είπε στην εφημερίδα «Σάντεϊ Τάιμς» ο δρ Χέινς Σουάντ, ερευνητής στο Κέντρο Υγείας και Ευεξίας του Πανεπιστημίου Princeton και στο Κέντρο Οικονομικών Επιδόσεων της Σχολής Οικονομικών του Λονδίνου (LSE), ο οποίος πραγματοποίησε τη σχετική μελέτη.

Σύμφωνα με πολλές έρευνες, η ικανοποίηση που νιώθει κάθε άνθρωπος από τη ζωή του δεν είναι σταθερή σε όλη τη διάρκειά της αλλά ακολουθεί κατανομή σχήματος U (U-shape distribution), καθώς είναι υψηλή στις ηλικίες 20-29 ετών, φθάνει στο χαμηλότερο σημείο της στη μέση ηλικία και αρχίζει να αυξάνεται πάλι κατά τη συνταξιοδότηση.

Το σχήμα αυτό έχει καταγραφεί σε μελέτες που διενεργήθηκαν σε περισσότερες από 50 χώρες και σε όλες τις κοινωνικοοικονομικές ομάδες. Εχει επίσης παρατηρηθεί σε μεγαλόσωμους πιθήκους: περυσινή μελέτη της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι χιμπαντζήδες και οι ουραγκοτάγκοι περνούν κρίση μέσης ηλικίας, όπως οι άνθρωποι.

Ο δρ Σουάντ πραγματοποίησε τη νέα μελέτη για να δει πώς συγκρίνονται οι προσδοκίες με την πραγματικότητα σε διάφορα στάδια της ζωής. Ετσι, ανέλυσε στοιχεία για την ευτυχία 23.161 Γερμανών, ηλικίας 17-85 ετών.

Οπως διαπίστωσε, στις ηλικίες των 23 και 69 ετών το επίπεδο της ικανοποίησης από τη ζωή ήταν το υψηλότερο, στα 55 το χαμηλότερο, ενώ από τα 75 χρόνια και μετά μειωνόταν ξανά σημαντικά.

Ο δρ Σουάντ ανακάλυψε ακόμη ότι οι εικοσάρηδες είχαν την τάση να πιστεύουν πως στο μέλλον θα είναι πολύ πιο ευτυχισμένοι απ’ όσο στα αλήθεια έγιναν, με τη διαφορά να φθάνει σχεδόν το 10%. Αντίστοιχα, οι 68χρονοι είχαν την τάση να πιστεύουν πως θα είναι στο μέλλον λιγότερο ευτυχισμένοι απ’ όσο πραγματικά ήταν, με τη διαφορά να είναι σχεδόν η μισή (4,5%).

Η ανάλυση έδειξε ακόμη ότι μετά την ηλικία των 30 ετών οι προσδοκίες για προσωπική ευτυχία μειώνονται σταθερά ώσπου να εξισωθούν με την πραγματικότητα γύρω στα 55 χρόνια. Στη συνέχεια, εξακολουθούν να μειώνονται οι προσδοκίες, αρχίζει όμως να αυξάνεται η ευτυχία που νιώθουμε για τις πραγματικές συνθήκες της ζωής μας – και αυτό υποδηλώνει ότι επιτέλους αρχίζουμε να εκτιμάμε ό,τι έχουμε.

Γιατί όμως συμβαίνει αυτό; «Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι οι αυξομειώσεις στην ικανοποίηση από τη ζωή άγονται από τις ανεκπλήρωτες προσδοκίες, τις οποίες νιώθουμε στο πετσί μας στη μέση ηλικία, αλλά στην πορεία της ζωής τις αφήνουμε πίσω μας», εξήγησε ο δρ Σουάντ.

Μια άλλη εξήγηση είναι περισσότερο ιατρική: η νευροεπιστήμη έχει δείξει ότι «οι συναισθηματικές αντιδράσεις στις χαμένες ευκαιρίες της ζωής ελαττώνονται με την πάροδο του χρόνου και έτσι οι ηλικιωμένοι αισθάνονται λιγότερη θλίψη για ό,τι δεν κατόρθωσαν να πετύχουν», πρόσθεσε.

Σε κάθε περίπτωση, «η αισιοδοξία της νιότης είναι σαφέστατα κάτι θετικό και όχι κάτι που πρέπει να αλλάξουμε, όμως οι νέοι θα πρέπει να ξέρουν ότι τα πράγματα πιθανότατα δεν θα μοιάζουν τόσο καλά στη μέση ηλικία», επισήμανε. Η έρευνα του δρος Σουάντ έδειξε ακόμη ότι οι πιο μορφωμένοι νεαροί ενήλικοι έχουν περισσότερες πιθανότητες να υπερεκτιμούν τη μελλοντική ικανοποίησή τους – ίσως επειδή έχουν μεγαλύτερες οικονομικές προοπτικές απ’ όσες τελικά επιτυγχάνουν.

Αν και η έρευνα βασίζεται σε στοιχεία από γερμανούς πολίτες, ο δρ Σουάντ πιστεύει ότι τα ευρήματα ισχύουν για όλα τα έθνη, παρά τις οικονομικές και πολιτισμικές διαφορές τους – εκτίμηση που ενισχύεται από το γεγονός ότι τα ευρήματα της μελέτης του ήταν παρόμοια στους εθελοντές τόσο της Ανατολικής όσο και της Δυτικής Γερμανίας, ανεξάρτητα από τις οικονομικές και πολιτισμικές διαφορές μεταξύ τους.