Η μάχη της ψηφιακής χειραγώγησης

Η Google μπορεί στο μέλλον να μας πληρώνει, οι κυβερνήσεις θα επιδιώξουν πολλά εθνικά Διαδίκτυα αντί ενός ενιαίου, η Σίλικον Βάλεϊ θα γίνεται ολοένα και πιο αλαζονική. Οι δομές εξουσίας αλλάζουν και ένας γενικευμένος ηλεκτρονικός πόλεμος είναι προ των πυλών, λένε οι γκουρού των τεχνολογικών εξελίξεων

Από όλους τους συγγραφείς-γκουρού της τεχνολογίας, ο πιο ριζοσπαστικός, ίσως, είναι ο Τζάρον Λάνιερ, ένας βετεράνος της πληροφορικής που έκανε δημοφιλή τον όρο «εικονική πραγματικότητα». Στο νέο του βιβλίο «Σε ποιον ανήκει το μέλλον;» («Who owns the future?»), ο Λάνιερ εμφανίζεται ιδιαίτερα επικριτικός απέναντι στη βιομηχανία της ψηφιακής τεχνολογίας καθώς θεωρεί πως στερεί την παγκόσμια κοινότητα από ένα μεγάλο μέρος τού (πραγματικού) πλούτου που της αναλογεί.  

Το Διαδίκτυο έχει δημιουργήσει έναν καινούργιο τρόπο διοχέτευσης εξαιρετικά μεγάλων χρηματικών ποσών προς μια νέα γενιά επιχειρηματιών. Σύμφωνα με τον Λάνιερ, ο πλούτος αυτών των ανθρώπων προέρχεται από τον έλεγχο που ασκούν πάνω στους διακομιστές-Σειρήνες του Διαδικτύου – πανίσχυροι υπολογιστές όπως εκείνοι της Google και του facebook, μηχανές που προσφέρουν στον παγκόσμιο πληθυσμό μια ποικιλία εξαιρετικά χρήσιμων υπηρεσιών, ζητώντας ως αντίτιμο ελάχιστα ή και καθόλου χρήματα. Ομως η έλξη που ασκούν στους ανθρώπους αυτές οι πανίσχυρες μηχανές είναι ακαταμάχητη, όπως ακριβώς ήταν και το τραγούδι των Σειρήνων. Στο facebook ο καθένας μπορεί να μοιραστεί ολόκληρη τη ζωή του με τους παλιούς και τους νέους φίλους του. Η Google έχει μετατρέψει την πρόσβαση στην παγκόσμια γνώση σε ένα ζήτημα μερικών κλικ. Η Apple και η Amazon μας προσφέρουν ψηφιακή μουσική και ηλεκτρονικά βιβλία σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές.     

Οταν η Google ή το facebook μας βομβαρδίζουν με εξατομικευμένες διαφημίσεις, το κάνουν αξιοποιώντας πληροφορίες που εμείς τους παρέχουμε. Στον κόσμο του Διαδικτύου, η ιδιωτικότητα δεν αποτελεί πλέον  ιδιοκτησία. Στον κόσμο του Λάνιερ, όμως, αυτό μπορεί να αλλάξει. Ο ρηξικέλευθος αμερικανός τεχνοσκεπτικιστής οραματίζεται μια ριζική αναμόρφωση της οικονομίας του Διαδικτύου, η οποία θα μας επιτρέψει να συνεχίσουμε να απολαμβάνουμε τις εξαιρετικές υπηρεσίες που μας προσφέρουν οι διακομιστές-Σειρήνες και παράλληλα να επωφελούμαστε οικονομικά από τον πλούτο που παράγουν. Πώς; Σταματώντας να τις χρησιμοποιούμε δωρεάν. Στον κόσμο του Λάνιερ, εταιρείες σαν την Google θα χρεώνουν τις υπηρεσίες τους. Παράλληλα, όμως, θα αρχίσουν να πληρώνουν τους εκατομμύρια χρήστες του Διαδικτύου για την κάθε πληροφορία που συλλέγουν και αξιοποιούν σχετικά μ’ αυτούς. Στον κόσμο του Λάνιερ οι εκατομμύρια χρήστες του Διαδικτύου θα ανταμείβονται καθημερινά με εκατομμύρια «νανοπληρωμές» (nanopayments) για τις πληροφορίες που προσφέρουν…

Οι Eρικ Σμιτ και Τζάρεντ Κοέν, πάλι δύο τέως στελέχη της Google, ενδιαφέρονται κυρίως για τις αλλαγές που επιφέρει η τεχνολογία στις δομές της εξουσίας. Το βιβλίο τους λέγεται «The new digital age: reshaping the future of people, nations and business» («Η νέα ψηφιακή εποχή: ανασχηματίζοντας το μέλλον των ανθρώπων, των εθνών και των επιχειρήσεων»). Η τεχνητή νοημοσύνη και τα ρομπότ που λειτουργούν με τη σκέψη των ανθρώπων σύντομα θα κυριαρχούν στις ζωές μας, λένε, ενώ τα αυτοκίνητα δίχως οδηγό και η «εμπλουτισμένη πραγματικότητα» (augmented reality) αποτελούν μορφές ήδη αξιοποιούμενης τεχνολογίας.

Το μέλλον, πάντως, που διαβλέπουν οι δύο Αμερικανοί είναι ζοφερό. Οι κυβερνήσεις που αρνούνται την επερχόμενη αλλαγή θα αναγκαστούν να συγκρουστούν με τους πολίτες, ενώ εκείνες που θα αντιληφθούν την ισχύ της ψηφιακής τεχνολογίας και θα καταφέρουν να τη διαχειριστούν σωστά θα αποκτήσουν ένα πανίσχυρο όπλο για τη χειραγώγησή τους. Στις 28 Ιανουαρίου 2011 ο Μουμπάρακ μπλόκαρε την είσοδο στο Διαδίκτυο ελπίζοντας να περιορίσει τους διαδηλωτές. Αυτό που κατάφερε όμως ήταν να τους εξοργίσει περισσότερο και να επισπεύσει την κατάρρευση του καθεστώτος του. Ο έλεγχος του Διαδικτύου αποδεικνύεται πολύ πιο αποδοτικός – κάτι ξέρουν στην Κίνα και στο Ιράν.  

Η επέλαση της ψηφιακής τεχνολογίας, προβλέπουν, θα έχει ως αποτέλεσμα τον θρυμματισμό του Διαδικτύου και τη μετατροπή του σ’ ένα απέραντο πεδίο αντιπαράθεσης. Οι Σμιτ και Κοέν κάνουν λόγο για πολλά εθνικά Διαδίκτυα, τα οποία θα φυλάσσονται από τις Αρχές της κάθε χώρας και στα οποία η είσοδος θα είναι αυστηρά ελεγχόμενη. Το Διαδίκτυο είναι ήδη διαιρεμένο ώς έναν βαθμό εξαιτίας αυταρχικών επιλογών ή απλώς γλωσσικών περιορισμών. Στο μέλλον, ισχυρίζονται οι συγγραφείς, θα διαιρεθεί ακόμα περισσότερο. Οι κυβερνοεπιθέσεις αποτελούν εδώ και καιρό σύνηθες φαινόμενο, ενώ η υπόθεση Σνόουντεν αποτελεί μια δυσάρεστη επιβεβαίωση του γεγονότος ότι ο πόλεμος μπορεί πολύ εύκολα να γενικευτεί. «Τα κράτη θα αναπολούν τις ημέρες που το μόνο που τα απασχολούσε ήταν η πολιτική, εσωτερική και εξωτερική, που επρόκειτο να ασκήσουν στον φυσικό κόσμο», αναφέρουν.