Πλούτος κουλτούρας με λίγα χρήματα

 Δεν είναι απαραίτητο να ξοδέψετε μια περιουσία για καλλιτεχνικές εκδηλώσεις αν ταξιδέψετε στις κλασικές «πολιτιστικές μητροπόλεις» της Ευρώπης αυτό το καλοκαίρι. Πολύ συχνά οι πιο ενδιαφέρουσες πλευρές μιας πόλης κρύβονται σε παραστάσεις που προσφέρονται δωρεάν ή με πολύ φτηνό εισιτήριο

«Σκέφτηκα ότι κάποια ημέρα θα μπορούσα να κάνω μια σειρά από φιλόδοξες πολιτιστικές εξορμήσεις στην Ευρώπη. Να παρακολουθήσω μια κλασική συναυλία στην όπερα La Monnaie των Βρυξελλών, ένα μιούζικαλ κάπου κοντά στη Rambla της Βαρκελώνης, μερικές πρωτοποριακές χορευτικές παραστάσεις στο Βερολίνο, αφού βεβαίως θα έχω κλείσει εγκαίρως τις καλύτερες θέσεις στα θέατρα. Και τότε φαντάστηκα ότι θα έπρεπε να περιμένω μέχρι να συνταξιοδοτηθώ ως αρθρογράφος και να ξανασπουδάσω – να γίνω, ας πούμε, πλαστικός χειρουργός για αστέρες», γράφει στους «Νιου Γιορκ Τάιμς» ο Σεθ Κούγκελ, ταξιδιωτικός συντάκτης για οικονομικές αποδράσεις. Πράγματι, παλιότερα οι ταξιδιώτες με χαμηλό προϋπολογισμό δεν ήταν πολύ εύκολο να απολαύσουν τα αγαθά του πολιτισμού. Πήγαιναν στα μουσεία τις ημέρες με δωρεάν είσοδο, παρακολουθούσαν συναυλίες σε πάρκα και στραβολαίμιαζαν καθισμένοι επί ώρες σε μια φτηνή και απαίσια θέση της Comédie Française στο Παρίσι προκειμένου να δουν τις «Τρεις αδελφές» του Τσέχοφ.

Στις ημέρες μας, όμως, τα πράγματα έχουν αλλάξει. Οι χώροι όπου ανεβαίνουν παραστάσεις εναλλακτικών καλλιτεχνών, κάτι σαν off Broadway ευρωπαϊκό, δεν περιλαμβάνονται απαραίτητα σε τουριστικούς οδηγούς, παρ’ όλα αυτά είναι πολύ εύκολο να αναζητήσει κανείς και να βρει παντού δωρεάν ή πολύ φτηνές παραστάσεις.

Πρόσφατα ο Κούγκελ πέρασε τρία Σαββατοκύριακα σε τρεις δημοφιλείς ευρωπαϊκές πόλεις -Βαρκελώνη, Βερολίνο και Βρυξέλλες – που προσφέρουν πολύ προσιτές επιλογές στο πεδίο των τεχνών και αποφάσισε να δει όσο περισσότερες παραστάσεις μπορούσε με κόστος μέχρι 20 ευρώ. Για να το πετύχει χρειάστηκε να σερφάρει αρκετές ώρες στο Διαδίκτυο, αναζητώντας πληροφορίες που τις μετέφραζε με τη βοήθεια του Google Translator. Μια – δυο φορές το αποτέλεσμα ήταν βαρετό, στις περισσότερες περιπτώσεις όμως ανταμείφθηκε πλουσιοπάροχα. Το αντίτιμο ήταν πολύ μικρό και η εμπειρία – ανάμεσα σε πολλούς ντόπιους καλλιτέχνες, φιλότεχνους και ελάχιστους τουρίστες – πραγματικά συναρπαστική.  

Βαρκελώνη

Η πολιτιστική σκηνή της Βαρκελώνης δεν είναι ιδιαίτερα διεθνής, συχνά δεν είναι καν ισπανική. Εδώ η έμφαση δίνεται στην καταλανική κληρονομιά της πόλης, πράγμα που μπορεί βέβαια να θεωρηθεί πλεονέκτημα από όσους αναζητούν κάτι ιδιαίτερο.

«Η Βαρκελώνη λαχταρά να είναι μια πόλη της δημιουργικότητας και της καινοτομίας, ειδικά αν τη συγκρίνεις με άλλες πόλεις στην Ισπανία. Οι Καταλανοί δεν φοβούνται τις νέες ιδέες, ίσα ίσα αγαπάμε τους σπινθήρες που προκαλούν την καινοτομία», είπε στον Σεθ Κούγκελ ο Φραντσέσκ Καζαντεζούς Κάλβο, διευθυντής του κέντρου σύγχρονου χορού Mercat de les Flors. Ο σπηλαιώδης χώρος όπου δίνονται οι παραστάσεις μοιάζει με υπόστεγο αεροπλάνων μέσα σε καθεδρικό ναό. Στεγάζεται σε ένα όμορφο κτίριο που κατασκευάστηκε το 1929 για να φιλοξενήσει τη Διεθνή Εκθεση της Βαρκελώνης και το οποίο αργότερα χρησιμοποιήθηκε ως αγορά των λουλουδιών. Ο Κούγκελ παρακολούθησε εκεί μια παράσταση (16,50 ευρώ) του καλλιτεχνικού οργανισμού IT Dansa, που φέτος γιορτάζει τα 100 χρόνια από τη δημιουργία του, και την επόμενη ημέρα καταλανική μπαρόκ μουσική στο Palau de la Musica Catalana (8 ευρώ). Οταν ανέφερε (στα ισπανικά) σε έναν οδηγό ταξί ότι είχε απολαύσει τη συναυλία, αλλά λυπόταν γιατί δεν κατάλαβε τι είπε ο διευθυντής στο κοινό, εκείνος του απάντησε: «Βρεθήκατε στο λίκνο του καταλανικού πολιτισμού. Αν είχε μιλήσει ισπανικά, οι άνθρωποι θα σηκωνόντουσαν να φύγουν».
Το φράγμα βεβαίως δεν είναι μόνο γλωσσικό, αφού συχνά οι φτηνές παραστάσεις είναι πειραματικές και ακαταλαβίστικες όπως π.χ. το μιούζικαλ «Elvis & Whitney» στο θέατρο Poliorama πάνω στη Ράμπλας, αλλά και η παράσταση μπούτο του Αμερικανού Τζεφ Τζόνσον (10 ευρώ) στο θέατρο Antic. Το Antic όμως προσφέρει μια μοναδική εμπειρία. Η αίθουσα του θεάτρου  χωράει μεν μόλις 55 θεατές, αλλά η μεγάλη αυλή του, η οποία χρησιμεύει επίσης ως μπαρ, σφύζει από ένα νεαρό, καλλιτεχνικό, πολύγλωσσο κοινό.

Βερολίνο

Αν η καλλιτεχνική σκηνή του Βερολίνου έχει μια ειδικότητα, τότε σίγουρα αυτή είναι ότι καταργεί τα είδη της τέχνης, πράγμα που ίσως οφείλεται στο πλήθος των ξένων καλλιτεχνών που ζουν στην πόλη. «Αυτό που συμβαίνει στις παραστατικές τέχνες είναι ότι σπάνε τα όρια ανάμεσα στα διάφορα είδη», λέει η Λόρα Μπέρμαν, μια αμερικανίδα παραγωγός που ζει κατά περιόδους στο Βερολίνο από το 1998. Οι νέες μορφές τέχνης είναι μάλλον δύσκολο να χαρακτηριστούν. Μερικές από τις καταχωρίσεις μάλιστα είναι τόσο ασαφείς, που είναι αδύνατον να καταλάβεις τι πρόκειται να δεις. «Η καλύτερη συμβουλή μου είναι να αναζητήσεις ένα όνομα ή έναν χώρο που εμπιστεύεσαι και να πας εκεί», προτείνει η Μπέρμαν.  
Από τις έξι παραστάσεις πάντως που είδε ο Κούγκελ στο Βερολίνο, μόνο μία μπορεί να περιγραφεί. Ηταν το σόου δύο τραγουδοποιών, των Αντον Μπαρμπό και Σαϊάν, σε ένα υγρό αλλά φιλόξενο δωμάτιο μέσα στο Madame Claude, ένα υπόγειο μπαρ στο Κρόιτσμπεργκ (κόστος: προαιρετικά 1 έως 6 ευρώ).

Ολες οι άλλες ήταν εντελώς απροσδιόριστες. Ακόμη και στη Volksbühne, το μνημειώδες θέατρο που χτίστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα, το γερμανικό έργο «Murmel Murmel» δεν ήταν ούτε ακριβώς έργο αλλά ούτε και γερμανικό. Οι ηθοποιοί – χορευτές – κλόουν επαναλάμβαναν συνεχώς μόνο μια λέξη  – «μούρμελ» που σημαίνει μουρμουρίζω – καθώς κατρακυλούσαν στη σκηνή και προσπαθούσαν ματαίως να σηκώσουν τα παντελόνια τους, ενώ πολύχρωμες οθόνες ορμούσαν από όλες τις κατευθύνσεις παγιδεύοντας τους καλλιτέχνες ή αναγκάζοντάς τους να εξαφανιστούν. Μια ανάλογη παράσταση των αυστραλών Animal Farm Collective (15 ευρώ) είδε ο Κούγκελ στο Radialsystem V, ένα αντλιοστάσιο στις όχθες του ποταμού Σπρέε που έχει μετατραπεί σε «χώρο για τις τέχνες και τις ιδέες», ενώ πολύ πιο ενδιαφέρον βρήκε το «Remote Berlin» στο Hebbel am Ufer (πιο γνωστό ως HAU), ένα θέατρο τριών χώρων γνωστό για τις πειραματικές παραστάσεις του.  

Βρυξέλλες

Σίγουρα πιο νηφάλια από το Βερολίνο αλλά και πιο ποικιλόμορφη από τη Βαρκελώνη, η πόλη των Βρυξελλών είναι η καρδιά της Ευρωπαϊκής Ενωσης και παράλληλα μια παγκόσμια καλλιτεχνική σκηνή. Εδώ ζουν μεγάλοι καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο.
Στα καλλιτεχνικά φεστιβάλ οι παραστάσεις γίνονται σχεδόν πάντοτε σε τρεις γλώσσες, γαλλικά, αγγλικά και φλαμανδικά, πράγμα που τους δίνει και μια αύρα βελγική, ενώ αρκετές παραστάσεις στα βελγικά θέατρα δίνονται βασικά στα αγγλικά – πράγμα που συνηθίζεται πλέον και σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις – με υπέρτιτλους στα γαλλικά και τα φλαμανδικά. Ο Σεθ Κούγκελ παρακολούθησε στο Kaaitheater το σόου «H, An Incident» και το «The Zoological Institute for Recently Extinct Species» του βέλγου σκηνογράφου Γιόζεφ Βούτερς που δημιούργησε ένα πλαστό μουσείο για τη διαταραγμένη σχέση του ανθρώπου με τα ζώα, αλλά και διάφορες μουσικές παραστάσεις. Περισσότερο από όλα, όμως, απόλαυσε ένα απογευματινό «Concertino» με κομμάτια του 18ου αιώνα που παρουσίασε το Ensemble Per Questa Bella Mano στη La Monnaie, την Οπερα των Βρυξελλών (8 ευρώ).