Τα μυστικά του Μεγάλου Εγκεφάλου

Την πιο αναλυτική χαρτογράφηση του εγκεφάλου σε τρισδιάστατο μοντέλο κατάφεραν να ολοκληρώσουν με επιτυχία γερμανοί και καναδοί επιστήμονες. Πρόκειται για ένα εγχείρημα που θα έχει άμεσα αποτελέσματα στην ανεύρεση νέων θεραπευτικών μεθόδων, τόσο στο επεμβατικό όσο και στο φαρμακευτικό πεδίο. Επιπλέον, ρίχνει άπλετο φως στη συστηματική κατανόηση του σχετικά άγνωστου μέχρι σήμερα «μαγικού» ανθρώπινου οργάνου.
«Ο Ατλας, που ονομάστηκε BigBrain (Μεγάλος Εγκέφαλος), είναι το πρώτο τρισδιάστατο μοντέλο ανθρώπινου εγκεφάλου που μπορεί να χρησιμοποιηθεί από επιστήμονες σε ευρεία κλίμακα. Και αυτό διότι μπορεί κάποιος να διακρίνει με πραγματικές εικόνες όλα τα κύτταρά του και όλες τις δομές του εγκεφάλου», εξηγεί ο Καρλ Τσίλες, ένας από τους υπεύθυνους της μελέτης στο Ερευνητικό Κέντρο Ζούλιχ-Αχεν της Γερμανίας.

Το έργο θα αποτελέσει άμεσα σημείο αναφοράς για πολλές ιατρικές ειδικότητες, όπως είναι οι νευρολόγοι και οι νευροχειρουργοί. Οι πρώτες θεραπείες που αναμένεται να αλλάξουν εκ βάθρων, είναι των νόσων Αλτσχάιμερ, Πάρκινσον, διάφορων νευρολογικών συνδρόμων, αλλά και ασθενειών της ψυχικής σφαίρας, όπως είναι η κατάθλιψη, η διπολική διαταραχή κ.ά.

Μάλιστα, αυτό είναι ένα πεδίο που ανέφεραν οι ειδικοί ότι πρόκειται να εξελιχθεί άμεσα με τη χρήση του Ατλα BigBrain. Ενα παράδειγμα που έφεραν είναι η εν τω βάθη διέγερση εγκεφάλου (ηλεκτρόδιο μέσα στον εγκέφαλο) για την αντιμετώπιση συμπτωμάτων διαφόρων νευρολογικών διαταραχών. Μία μέθοδος που εφαρμόζεται εδώ και χρόνια στην Ελλάδα και τώρα αναμένεται να εξελιχθεί ακόμη περισσότερο.

ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΣΕ ΦΕΤΕΣ. Οι πιο σημαντικές από τις μελέτες αυτές αφορούν χημικούς υποδοχείς και γονιδιακή δραστηριότητα. Την Τετάρτη, μάλιστα, ανακοινώθηκε και σε ποια ακριβώς σημεία του εγκεφάλου βρίσκεται το κάθε συναίσθημα. Κάτι που επίσης θα ενσωματωθεί στις εικόνες του τρισδιάστατου Ατλα. Το νέο ψηφιακό μοντέλο του εγκεφάλου απεικονίζει χαρακτηριστικά διαστάσεων έως 20 εκατομμυριοστών του μέτρου. Για τη δημιουργία του τρισδιάστατου Aτλα χρειάστηκαν δέκα χρόνια εργασιών. Ο εγκέφαλος που τεμαχίστηκε σε 7.400 φέτες ανήκε σε μία γυναίκα που πέθανε σε ηλικία 65 ετών.

Κάθε φέτα, που κοβόταν με λέιζερ, βυθιζόταν σε παραφίνη (καθημερινή τακτική για να αποκτούν αντοχή τα βιολογικά υλικά) και ακολούθως χρωματιζόταν με ειδικές ουσίες και σκαναριζόταν από υπερυπολογιστές. Με ένα ειδικό πρόγραμμα, οι ειδικοί συνέθεσαν τις εικόνες και τους έδωσαν τα επιθυμητά σχεδιαστικά αποτελέσματα (περιστροφή κ.λπ.).

Ο Μεγάλος Εγκέφαλος εντάσσεται στο πλαίσιο του διεθνούς ενδιαφέροντος για την έρευνα στις νευροεπιστήμες. Τον Ιανουάριο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι θα χρηματοδοτήσει με ένα δισεκατομμύριο ευρώ για τουλάχιστον μία δεκαετία το φιλόδοξο ερευνητικό Πρόγραμμα Ανθρωπίνου Εγκεφάλου. Στο πρόγραμμα συμμετέχουν και ελληνικά πανεπιστήμια και ιδρύματα (Δημόκριτος) και συντονίζει ο κορυφαίος νευροεπιστήμονας Χένρι Μάρκραμ του Ελβετικού Ομοσπονδιακού Ινστιτούτου Τεχνολογίας στη Λωζάννη.

Ελεύθερη πρόσβαση
Τα δεδομένα του BigBrain, που αποτελεί μέρος του ευρύτερου Ευρωπαϊκού Προγράμματος Ανθρωπίνου Εγκεφάλου, θα είναι δωρεάν προσβάσιμα από κάθε επιστήμονα στο Internet, στη σελίδα bigbrain.loris.ca/main.php