Πλάθιντο Ντομίνγκο: «Οι Ελληνες πρέπει να επανεφεύρουν τον εαυτό τους»

Μπορεί ένας ερμηνευτής όπερας να τραγουδάει… κοινωνικά; Να απευθύνεται στους Ελληνες με όρους σοβαρού και πεπειραμένου πολιτικού; Να συνδυάζει την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων με το Τατόι, την κρίση με την προστασία των μνημείων, τη μουσική εκπαίδευση με την ανάπτυξη;

Ολα τα μπορεί αρκεί να είναι ο Πλάθιντο Ντομίνγκο. Ο ένας από τους διάσημους Τενόρους και ρέκορντμεν σε επίπεδο πωλήσεων της λεγόμενης κλασικής μουσικής, με 13 εκατ. για το λάιβ από τις Θέρμες του Καρακάλλα στη Ρώμη, παραμονές του Μουντιάλ του 1990, που έχει στο ενεργητικό του 140 ρόλους οπερατικού ρεπερτορίου και το ιστορικό ρεκόρ του μακρύτερου αποθεωτικού χειροκροτήματος (μία ώρα και είκοσι λεπτά ή 101 αυλαίες, το 1991, στην Κρατική Οπερα της Βιέννης για την συγκινητική ερμηνεία του στον «Οθέλλο» του Τζουζέπε Βέρντι). Που παραμένει φανατικός του ποδοσφαίρου και έτοιμος να προσφέρει στην Παγκόσμια Ομοσπονδία του.

Που δεν αρνείται ότι ήθελε κάποτε να γίνει ταυρομάχος, που δηλώνει πως «στις φλέβες του κυλούν νότες», που αναλαμβάνει όλο και πιο συχνά ρόλο μαέστρου στο πόντιουμ, που τραγουδάει ρόλους τενόρου αλλά και ρόλους βαρύτονου. Που μπορεί να υπερηφανευθεί για τα 1,3 δισ. τηλεθεατών που τον είδαν και τον άκουσαν να τραγουδάει μαζί με τους Λουτσιάνο Παβαρότι και Χοσέ Καρέρας από το Λος Αντζελες για το Μουντιάλ, που είναι και δεινός πιανίστας και λατρεύει την θαρθουέλα, την ισπανική οπερέτα (με αυτήν έκανε άλλωστε τα πρώτα του οπερατικά βήματα ως μετανάστης στο Μεξικό). Που έχει ένα φεστιβάλ με το όνομά του στην Ανδαλουσία, που έχει δανείσει τη διάσημη φωνή του σε ένα… σκυλάκι στην ταινία «Το τσιουάουα του Μπέβερλι Χιλς».

Που οδηγεί αυτοκίνητο υδρογόνου, προωθώντας την εναλλακτική ενέργεια, που υποστηρίζει την οργάνωση Hear the World, επιχειρώντας να ευαισθητοποιήσει το κοινό απέναντι στα άτομα με μειωμένη ακοή ή κώφωση, που συνέλεξε με συναυλίες για τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα (και στο Ηρώδειο τον Ιούνιο του 2007) χρήματα για τα θύματα στο Νταρφούρ, που δηλώνει ότι «ο ενθουσιασμός του είναι η δύναμή του»…

Εδώ βρεθήκαμε στο σημείο – κλειδί. Διότι ο ασίγαστος ενθουσιασμός του 72χρονου πλέον Πλάθιντο Ντομίνγκο, που μόνον ένας απλός διάσημος τενόρος δεν είναι (απόδειξη όλα τα παραπάνω), τον φέρνει κάθε φορά μπροστά σε έναν νέο στόχο. Ενα μεγάλο μέρος του χρόνου του και της ενέργειάς του τα αφιερώνει, από το 2010 που του προτάθηκε η θέση, ως πρόεδρος της Europa Nostra – Ομοσπονδίας των Ευρωπαϊκών Οργανώσεων για την Προστασία της Πολιτιστικής Κληρονομιάς και της Φύσης, από εκπροσώπους 250 μη κυβερνητικών πολιτιστικών οργανώσεων.

Αυτός ο ρόλος είναι που τον έφερε στην Αθήνα στην τελετή για την απονομή των φετινών βραβείων της Europa Nostra, που κέρδισε (όπως και το βραβείο κοινού) η αναστηλωτική δραστηριότητα στα Προπύλαια της Ακρόπολης, που συνδυάστηκε με τον εορτασμό στο Ηρώδειο, την Κυριακή, των 50 χρόνων προσφοράς της ευρωπαϊκής πολυκοινωνικής οργάνωσης. Η οποία, όπως είπε στα «ΝΕΑ», «είναι πολύ αναγκαία για την Ευρώπη. Το να είσαι πρόεδρος μιας τέτοιας οργάνωσης σημαίνει να δουλεύεις για να φωτίσεις και να δώσεις την ύψιστη προτεραιότητα στη διαφύλαξη της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς – μια μεγάλη ευθύνη, αλλά και μαζί μια εξαιρετική πρόκληση».

Ενα ελληνικό μνημείο, το Τατόι, βρισκόταν στη βραχεία λίστα για τη λίστα του 2013 με τα μνημεία και τους τόπους της πολιτιστικής κληρονομιάς που κινδυνεύουν περισσότερο, αλλά όχι στην τελική λίστα. Πιστεύετε παρ’ όλα αυτά, ή είστε σε θέση να γνωρίζετε, αν λόγω της οικονομικής κρίσης τα ελληνικά μνημεία χρειάζονται περισσότερη προστασία και χρηματοδότηση;

Η Ελλάδα είναι αντιμέτωπη με μια σοβαρότατη κατάσταση, αλλά ειδικά στη χώρα σας η πολιτιστική της κληρονομιά μπορεί να παίξει έναν σημαντικότατο ρόλο στην ανάπτυξη. Υπάρχουν τόσοι πολλοί τόποι – μνημεία του Πολιτισμού και της Φύσης να ανακαλύψει κάποιος στην χώρα σας τα οποία έχουν ανάγκη και αξίζουν το υπέρτατο επίπεδο προστασίας και την ανάλογη επιχορήγηση, δημόσια και ιδιωτική. Το Τατόι είναι ένα από αυτούς τους τόπους. Και θα έπρεπε να ιδωθεί και ως πράσινος πνεύμονας για την Αθήνα. Ομως σήμερα είναι μια «Ωραία Κοιμωμένη» που πρέπει να επανανακαλυφθεί και να ανανεωθεί. Του άξιζε δε να είναι στην τελική λίστα των μνημείων της πολιτιστικής κληρονομιάς του συμβουλίου της Europa Nostra – του οποίου δεν είμαι μέλος -, που από την πλευρά του συνυπολόγισε τι είναι καλό για το ίδιο το μνημείο. Η κατάσταση του Τατοΐου είναι ευτυχώς καλύτερη από τα εφτά μνημεία της τελικής λίστας διότι η ελληνική κυβέρνηση το έχει κηρύξει προστατευόμενο χώρο – μνημείο και έχει αρχίσει να δαπανά χρήματα (και από την ΕΕ) για τη συντήρησή του. Παρ’ όλα αυτά παραμένουν πολλά ακόμη να γίνουν εκεί και η Europa Nostra όπως και η Ευρωπαϊκή Επενδυτική Τράπεζα είναι αποφασισμένες να βοηθήσουν με κάθε τρόπο, όπως διατυπώθηκε με έμφαση και στην κοινή μας επίσκεψη στον χώρο στις 12 Ιουνίου η οποία αύξησε την αποφασιστικότητά μας να συμβάλουμε στην εξεύρεση λύσεων. Είμαι σίγουρος ότι από το φθινόπωρο θα υπάρξουν περαιτέρω εξελίξεις και σε κάθε περίπτωση η Europa Nostra θα είναι παρούσα.

Ενα μνημείο στην Τουρκία βρέθηκε στην τελική λίστα του 2013 για τους τόπους της πολιτιστικής κληρονομιάς που κινδυνεύουν περισσότερο. Παρότι η Τουρκία φαίνεται να είναι μία ταχύτατα αναπτυσσόμενη χώρα, δίχως κρίση και με επαρκέστατους πόρους. Μήπως τελικά ενέχεται και η πολιτική στις αποφάσεις της Europa Nostra για την χρηματοδότηση του τουρκικού μνημείου;

Οχι. Βασικό μας μέλημα είναι τα ίδια τα μνημεία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Τα ευρωπαϊκά μνημεία σπάνια αφηγούνται την ιστορία ενός μόνον έθνους – είναι πάντα φορείς πολλών πολιτισμών και καλύπτουν πολλές φάσεις της Ιστορίας. Ειδικά για το πρόγραμμα «Επτά μνημεία σε κίνδυνο» τα βασικά κριτήρια είναι η σημασία των ίδιων τών υπό προστασία μνημείων για την Ευρώπη και ο κίνδυνος που διατρέχουν, όχι το οικονομικό επίπεδο της χώρας. Θα ήθελα να σας επισημάνω επίσης ότι η εισαγωγή στην λίστα των Επτά μνημείων της πολιτιστικής κληρονομιάς που κινδυνεύουν δεν σημαίνει αυτομάτως και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, αλλά μάλλον έχει την μορφή υπόσχεσης για υποστήριξη και βοήθεια ώστε να βρεθεί η σωστή λύση διάσωσης σε συνδυασμό με τις προσπάθειες σε τοπικό και εθνικό επίπεδο. Η άλλοτε αρμενική εκκλησία στο Μαρντίν της Τουρκίας, που συμπεριλήφθηκε στη λίστα, μεταφέρει εμφανώς ένα μήνυμα – το μήνυμα της ελπίδας και της ενθάρρυνσης, εκεί, του διαπολιτιστικού διαλόγου για τη διατήρηση της μνήμης της πολιτιστικής και ιστορικής παρουσίας του αρμενικού λαού στην Τουρκία. Η αντιπροσωπεία μας στη γείτονά σας χώρα αντιλαμβάνεται, πολύ σωστά, τη σημασία αυτού του ναού με ιστορία που εκτείνεται από τον 5ο έως τον 19ο αιώνα και εξέφρασε την επιθυμία να την δει αποκαταστημένη. Θα βάλουμε λοιπόν τα δυνατά μας για να βοηθήσουμε και να πείσουμε την τουρκική κυβέρνηση να δεσμευθεί στη χρηματοδότηση του προγράμματος στο Μαρντίν, ίσως και με ευρωπαϊκά κονδύλια, με τον τρόπο που και η ελληνική κυβέρνηση διαδήλωσε τη δέσμευσή της στο πρόγραμμα του Τατοΐου.

Μια και μιλάμε για την Τουρκία, πράγματι, η χώρα δεν αντιμετωπίζει οικονομική κρίση, υπάρχει και εκδηλώνεται όμως σοβαρή κρίση στην εμπιστοσύνη του λαού απέναντι στην περιβαλλοντική και κοινωνική πολιτική της κυβέρνησης. Η εκεί αντιπροσωπεία της Europa Nostra ήταν ανάμεσα στους πολλούς οργανισμούς που έχουν εκφράσει την αντίθεσή τους στο σχέδιο για την Πλατεία Ταξίμ.

Πιστεύετε πως όλα έχουν να κάνουν με την πολιτική; Και τι έχει να κάνει η πολιτική με τον άνθρωπο τελικά;

Οχι. Οι αξίες και οι άνθρωποι είναι μακροπρόθεσμα πιο σημαντικοί από την πολιτική. Αν τους αγνοήσεις, καταλήγεις σε καταστάσεις όπως αυτή στην Πλατεία Ταξίμ. Γι’ αυτό και είναι σημαντικοί οργανισμοί όπως η Europa Nostra, που μαζί με την αντιπρόσωπό της στην Ελλάδα, την Ελληνική Εταιρεία, με τη βοήθεια των μέσων ενημέρωσης, επιχειρεί συνεχώς να πείσει την κοινή γνώμη και τις Αρχές να πάρουν στα σοβαρά βασικές αρχές – όπως η προστασία της πολιτιστικής μας και περιβαλλοντικής μας κληρονομιάς – όταν διαμορφώνουν τις πολιτικές. Σήμερα χρειαζόμαστε πολιτικούς ηγέτες που κατανοούν ότι ο διαρκής διάλογος με τις κοινωνικές οργανώσεις είναι θεμελιώδης προϋπόθεση για τη λήψη των σωστών αποφάσεων που βοηθούν τις κοινωνίες μας να ανθίσουν και τις οικονομίες να αναπτυχθούν.

Πώς σας φαίνεται αυτό: Μιλάμε και δρούμε πολιτικά διαρκώς, αλλά αφήνουμε την προστασία της εθνικής μας κληρονομιάς και τον πολιτισμό μας (π.χ. τη μουσική εκπαίδευση) δίχως πόρους.

Οι κυβερνήσεις μας πρέπει να αναλάβουν τις ευθύνες τους. Ομως το ίδιο πρέπει να κάνουν και οι κοινότητες, τα σχολεία και οι γονείς. Δεν είναι μόνον το κράτος που μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά να απολαμβάνουν τη μουσική, τα πολιτιστικά αγαθά και την πολιτιστική κληρονομιά. Αυτή η αγάπη για τον πολιτισμό μας και τη φύση μας και ο σεβασμός για ό,τι μας έχει παραδοθεί για να φροντίζουμε από προηγούμενες γενιές θα πρέπει να ενυπάρχουν στην εκπαίδευση κάθε παιδιού. Είναι δουλειά των δημόσιων Αρχών να την εμφυσήσουν, αλλά είναι και καθήκον του καθενός από μας να είμαστε ανοιχτοί σε πολιτιστικές εμπειρίες, με την ευρύτερη δυνατή έννοια. Δεν υπάρχει καλύτερο από το να επενδύεις στον πολιτισμό, στην πολιτιστική συναίσθηση και την καλλιτεχνική εκπαίδευση. Εχει εγγυημένη απόσβεση αυτή η επένδυση!

Σε αρκετές περιπτώσεις έχετε αναλάβει αμιγώς πολιτική δράση, όπως για παράδειγμα στην υπόθεση της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Ποδοσφαίρου (FIFA) που κατηγορήθηκε ότι δεν έδωσε δίχως οικονομικά ανταλλάγματα στο Κατάρ τη διοργάνωση του Μουντιάλ για το 2022. Πιστεύετε ότι οι άνθρωποι της τέχνης μπορούν να αλλάξουν τα στραβά αυτού του κόσμου με κάποιον τρόπο;

Ο καθένας μας θα πρέπει να λειτουργεί ως υπεύθυνος πολίτης. Υπήρξα πολύ τυχερός που μπόρεσα να βγάζω τα προς το ζην από αυτό που μου αρέσει περισσότερο. Ωστόσο η φήμη φέρνει και τη δυνατότητα να κάνεις κάτι για τους άλλους, να τους κάνεις να αντιληφθούν σημαντικούς στόχους, όπως η διάσωση της πολιτιστικής κληρονομιάς ή η μουσική εκπαίδευση. Η φήμη σού παρέχει ένα βάθρο από το οποίο θα πρέπει να συνεισφέρεις όσο μπορείς πιο ταπεινά, ώστε να γίνει ο κόσμος καλύτερος.

Η Ελλάδα, όπως και η πατρίδα σας, η Ισπανία, υποφέρουν από την οικονομική κρίση. Και οι δύο χώρες έζησαν εμφυλίους και κατόπιν μακρές περιόδους άκρατου καταναλωτισμού προτού γίνουν φτωχές και ελεγχόμενες από ευρωπαίους ή διεθνείς τραπεζίτες. Ποιος πιστεύετε ότι φταίει;

Η οικονομική κρίση στην Ελλάδα και στην Ισπανία δεν οφείλεται στους ίδιους λόγους, εκτός από τη γενική αίσθηση, όπως πολύ σωστά αναφέρατε, της ταχείας ανάπτυξης του καταναλωτισμού. Είναι οι νέοι, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ισπανία, οι οποίοι υποφέρουν σήμερα με τον χειρότερο τρόπο, παρότι έχουν μακράν τη λιγότερη ευθύνη για την τρέχουσα κατάσταση από εκείνους που ακολούθησαν ή υποστήριξαν λανθασμένες πολιτικές. Σήμερα οφείλουμε να ξεκινήσουμε μια σοβαρή ανάλυση για το πώς φθάσαμε στην παρούσα κατάσταση, ώστε να σχεδιάσουμε τα σωστά μαθήματα για το μέλλον. Αλλά εκείνο που χρειαζόμαστε περισσότερο από οτιδήποτε άλλο είναι να ξεκινήσουμε έναν νέο κύκλο θετικής και εποικοδομητικής σκέψης βασισμένης στις θεμελιώδεις ευρωπαϊκές αξίες. Οι Ισπανοί και οι Ελληνες, αλλά επίσης και οι Γερμανοί και οι Γάλλοι πρέπει να επανεφεύρουν τον εαυτό τους. Οπως προανέφερα, πιστεύω ακράδαντα ότι ο πολιτισμός παίζει ζωτικό ρόλο σε αυτό. Η Ευρώπη είναι μια ήπειρος που μένει ενωμένη χάρη στον πολιτισμό. Μπορεί στην ατζέντα να επικρατούν οικονομικά και πολιτικά ζητήματα, αλλά αν κοιτάξετε σε βάθος υπάρχει ο πολιτισμός τον οποίο μοιραζόμαστε – με όλες του τις ποικιλίες. Ετσι χτυπάει η καρδιά της Ευρωπαϊκής Ενωσης και ολόκληρης της διαδικασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Τα Ηνωμένα Εθνη, καθώς και η Ευρωπαϊκή Ενωση υπογραμμίζουν τώρα, περισσότερο από ποτέ, τη ζωτική σημασία που έχει ο πολιτισμός για τη βιώσιμη ανάπτυξη του κόσμου μας. Αυτός είναι που μας δίνει ελπίδα και κουράγιο.

Στην Αθήνα η Europa Nostra πληροφορήθηκε ότι η ελληνική κυβέρνηση σχεδιάζει να δώσει ώθηση στην ανάπτυξη τουριστικών κατοικιών αλλάζοντας τους όρους δόμησης, ειδικά στα νησιά. Εμείς απευθύναμε έκκληση στην κυβέρνηση και σε όλους τους Ελληνες να μην υποστηρίξουν αυτού του τύπου τη διόλου σοφή πολιτική, η οποία ακολουθήθηκε στο παρελθόν στην πατρίδα μου την Ισπανία και σε άλλες μεσογειακές χώρες. Τέτοιες πολιτικές είναι κοντόφθαλμες και δεν θα φέρουν μακροπρόθεσμες λύσεις που να βασίζονται στην ποιότητα και στην αειφόρο ανάπτυξη την οποία χρειάζεται η Ελλάδα. Η ευρωπαία επίτροπος για θέματα Πολιτισμού Ανδρούλα Βασιλείου, η οποία συμμετείχε στις εκδηλώσεις στην Αθήνα με αφορμή τη συμπλήρωση 50 χρόνων της Europa Nostra, συμφώνησε με τη θέση μας βασιζόμενη και στη δική της εμπειρία από την Κύπρο.

Εχετε κάποια πρόταση, σχέδιο ή συμβουλή για τους λαούς της Μεσογείου που υποφέρουν;

Πιστεύω ότι ο κάθε πολίτης δεν πρέπει να περιμένει μόνο από κάποιον άλλο να του λύσει τα προβλήματα, αλλά να αναρωτηθεί: Πώς μπορώ να συμβάλω για να κάνω την οικογένειά μου, τη γειτονιά μου, την κοινότητα και το περιβάλλον μου καλύτερα; Πώς μπορώ να βρω ανθρώπους μαζί με τους οποίους μπορώ να βάλω μπροστά μια θετική και εποικοδομητική πρωτοβουλία, ασχέτως τού αν θα είναι μικρή ή μεγάλη, επαγγελματική ή εθελοντική.

Τι μπορούν να προσφέρουν η μουσική και η όπερα σε δύσκολους καιρούς; Πώς μπορούν να βοηθήσουν;

Η μουσική βοηθά να θεραπευτεί και να καθαρίσει η ψυχή, εμπνέει και προσφέρει τροφή για το πνεύμα, μπορεί να παρηγορήσει και να φέρει αγαλλίαση. Η μουσική είναι ουσιώδης για τη ζωή μας, ειδικά σήμερα.

Και τι μπορούν να κάνουν τελικά ανεξάρτητοι οργανισμοί όπως η Εuropa Nostra;

Μπορούμε να αφυπνίσουμε, να λειτουργήσουμε ως δραστικοί καταλύτες, να προωθήσουμε τη δύναμη του θετικού παραδείγματος, να εμπλέξουμε τους πολίτες και τις κοινότητες, και να υπενθυμίσουμε στην Ευρώπη τις ευκαιρίες και τις δυνατότητες που μπορεί να μας προσφέρει η πολιτιστική κληρονομιά. Είμαστε πεπεισμένοι και μπορούμε να προσκομίσουμε ισχυρά αποδεικτικά στοιχεία ότι ο πολιτισμός και η πολιτιστική κληρονομιά είναι το πραγματικό θησαυροφυλάκιο της Ευρώπης, η πιο σημαντική μας διέξοδος.

Οι αναστηλωτικές εργασίες των Προπυλαίων της Ακρόπολης τιμήθηκαν με το Μεγάλο Βραβείο που απονέμει η Europa Nostra και παράλληλα κατέκτησαν και το βραβείο κοινού. Επισκεφθήκατε τον αρχαιολογικό χώρο. Τι αισθανθήκατε όταν βρεθήκατε στον Ιερό Βράχο;

Ολοι πρέπει να επισκεφθούν την Ακρόπολη τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους. Οταν βρίσκεσαι μπροστά στον Παρθενώνα, αισθάνεσαι ταυτοχρόνως ευγνώμων και ταπεινός. Ευγνώμων για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό που εξακολουθεί να εμπνέει νέα δημιουργικότητα και καινοτομία, και ταπεινός μπροστά σε τέτοιου μεγέθους αρμονία και ομορφιά, αλλά και στα εκπληκτικά προσόντα των αρχαίων καλλιτεχνών και μαστόρων. Αισθάνομαι επίσης πολύ υπερήφανος που το εξαιρετικό έργο το οποίο έφεραν εις πέρας τόσο πολλοί επαγγελματίες και εθελοντές, εξασφαλίζοντας το μέλλον της Ακρόπολης, έλαβε δύο από τα σημαντικότερα βραβεία μας. Οι διακρίσεις αυτές καταδεικνύουν και τη σημασία αυτού του μνημείου για τον υπόλοιπο κόσμο, όπως επίσης και τη συμβολή του στον ευρωπαϊκό πολιτισμό.

Πιστεύετε ότι είμαστε ικανοί να κατεδαφίσουμε σε περίοδο κρίσης τα έργα των αρχαίων πολιτισμών;

Αλίμονο, έχουμε γίνει μάρτυρες τέτοιων οικτρών πράξεων σε τόσο πολλά μέρη: προσφάτως στη Συρία, στο Μάλι, στο Ιράκ, στο Αφγανιστάν· και όχι πριν από πολλά χρόνια στα Βαλκάνια και στην Κύπρο. Τέτοιες πράξεις σού ματώνουν την καρδιά. Μία φορά να καταστραφεί η κληρονομιά μας, θα είναι για πάντα. Οπου υπάρχει σύρραξη, ο πολιτισμός και η πολιτιστική κληρονομιά είναι θύματα. Γιατί; Διότι αποτελούν κομμάτι της ψυχής, της μνήμης και της ταυτότητας των ανθρώπων. Επιπλέον, καταστρέφοντας την πολιτιστική κληρονομιά συντελείται ένα έγκλημα που κάνει τους ανθρώπους να υποφέρουν ακόμη περισσότερο. Πρέπει να κάνουμε ό,τι είναι δυνατόν για να καταδικάσουμε τέτοιες πράξεις καταστροφής και να τιμωρήσουμε τους δράστες τέτοιων εγκλημάτων. Αλλά πάνω απ’ όλα πρέπει να επενδύσουμε στο να εμποδίσουμε τις συρράξεις και τις καταστροφές μέσω της εκπαίδευσης, του διαλόγου και της διεθνούς αλληλεγγύης και συνεργασίας. Και σε περιοχές όπου έχουν λήξει οι συγκρούσεις πρέπει να ενθαρρύνουμε την εμπιστοσύνη και την εγκαθίδρυση της ειρήνης μέσω του πολιτισμού. Συμπεριλαμβάνοντας τη σημαντική αλλά εγκαταλειμμένη Νεκρή Ζώνη της Λευκωσίας στη λίστα με τα επτά μνημεία και τόπους της πολιτιστικής κληρονομιάς που αντιμετωπίζουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο η Europa Nostra έδειξε ότι επιθυμεί να συμβάλει σε μια τέτοια διαδικασία. Ευχόμαστε να ενθαρρύνουμε και τις δύο κοινότητες στην Κύπρο να χρησιμοποιήσουν το πολιτιστικό τοπίο ως δυναμικό όπλο για να ξεπεράσουν διχασμούς και να προωθήσουν τον διάλογο και τη συμφιλίωση.

Μια τελευταία ερώτηση: Εχετε ακόμη κάποιο ανεκπλήρωτο όνειρο;

Το όνειρό μου είναι η Ευρώπη, οι ηγέτες και οι Αρχές της, αλλά επίσης και οι πολίτες της να επανανακαλύψουν την ομορφιά και την εμψυχωτική δύναμη του εκπληκτικού πολιτισμού μας και της φύσης μας. Ονειρεύομαι να ξεκινήσει η Ευρώπη μια νέα περίοδο αναγέννησης αναπτύσσοντας τις πλήρεις δυνατότητες του πολιτισμού της, μια νέα περίοδο ευημερίας. Ονειρεύομαι μια Ευρώπη που θα επανακτήσει την αίσθηση της περηφάνιας του παρελθόντος της και θα έχει αυτοπεποίθηση για το μέλλον της.

…………

Την περασμένη Κυριακή, 16 Ιουνίου, ο Πλάθιντο Ντομίνγκο, όπως μας είπε μετά, είχε το προνόμιο να μεταφέρει αυτό το όνειρό του στο ενθουσιώδες κοινό του Ωδείου Ηρώδου Αττικού στην Αθήνα: «Εκεί αισθάνθηκα έντονα ότι το μοιράστηκα με πολλούς ευρωπαίους πολίτες, στην Ελλάδα αλλά και αλλού».