Νεσρίν Καζάνκαγια: Η έκπληξη του Φεστιβάλ Αθηνών μιλάει για τη «δική της» Σμύρνη

Η Νεσρίν Καζάνκαγια είναι η συγγραφέας και σκηνοθέτης από την Τουρκία της παράστασης «Ω Σμύρνη μου, όμορφή μου Izmir» που ανεβαίνει στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών την Τετάρτη 5 και την Πέμπτη 6 Ιουνίου στην Πειραιώς 260.

Το 2000 η θεατρική δημιουργός είχε την πρωτοβουλία να ιδρύσει το «Θέατρο Πέρα» στην Κωνσταντινούπολη. Μετά τη θητεία της ως Καλλιτεχνική Διευθύντρια στο Κρατικό Θέατρο Κωνσταντινούπολης, τη συμμετοχή της με το Κρατικό Θέατρο Τουρκίας σε διεθνή φεστιβάλ, η Νεσρίν Καζάνκαγια είχε αποφασίσει να χρησιμοποιήσει τον δρόμο της τέχνης για να εκφράσει ελεύθερα τις προσωπικές της απόψεις. Κάτι που αυτές τις μέρες στην Τουρκία το τίμημα της ελεύθερης έκφρασης δείχνει να είναι οδυνηρά βίαιο.

«Κατάγομαι από τη Σμύρνη», λέει στα «ΝΕΑ» η Νεσρίν Καζάνκαγια αναφερόμενη στην ιδέα της να γράψει ένα έργο για τη Σμύρνη του 1923 και την εμπειρία της ανταλλαγής πληθυσμών, βιωμένη τόσο από την πλευρά των Ελλήνων όσο και των Τούρκων. «Η οικογένειά μου ζούσε στη Σμύρνη περισσότερο από 100 χρόνια και οι ρίζες της έφταναν πίσω στην Κρήτη, τη Θεσσαλονίκη και την Αλβανία. Κανένας από τους συγγενείς μου δεν βίωσε την υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών. Όμως ήταν η θεατρική μου ταυτότητα που μου υπέδειξε την ευθύνη της γραφής αυτού του έργου , καθώς ένας καλλιτέχνης πρέπει να νιώθει πολίτης του κόσμου».

Πριν από τη συγγραφή του συγκεκριμένου έργου η Νεσρίν Καζάνκαγια άρχισε να κάνει έρευνα στην Τουρκία και στο εξωτερικό. Μετά από έναν χρόνο αναζήτησης στοιχείων λέει πως «ανακαλύψαμε ότι γνωρίζαμε ελάχιστα πράγματα για την παλιά Σμύρνη. Η επίσημη ιστορία αφηγείται το κοινό μας παρελθόν, για τις κοινωνίες των Ελλήνων και των Τούρκων, αλλά από την πολιτική θέση της κάθε χώρας.

Η Σμύρνη δημιούργησε έναν από τους μεγαλύτερους πολιτισμούς στον κόσμο. Ακόμη και σήμερα, είναι η πιο ζωντανή , προοδευτική, δημιουργική πόλη της Τουρκίας. Είναι η πόλη που συνίδρυσαν οι κοσμοπολίτικες κοινωνίες των Τούρκων, των Ελλήνων, των Αρμενίων, των Εβραίων και των Λεβαντίνων οι οποίοι ζούσαν μαζί πάνω από ένα αιώνα με διαφορετικές θρησκευτικές πεποιθήσεις , διαφορετική γλώσσα. Η πολύ-πολιτισμική Σμύρνη, «το μαργαριτάρι του Αιγαίου» καταστράφηκε εξαιτίας ενός πολέμου που τον προκάλεσαν οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις. Στο τέλος του πολέμου, το 1922 ένας θρυλικός πολιτισμός είχε καταστραφεί ολοσχερώς, σαν την Ατλαντίδα».

Η παράσταση «Ω Σμύρνη μου, όμορφή μου Izmir»» έχει ως κεντρικό θέμα μία φανταστική ιστορία γύρω από τα μέλη και τον περίγυρο της οικογένειας Βλαστού. Βασίζεται όμως σε στοιχεία που η συγγραφέας συνέλεξε ταξιδεύοντας σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη προκειμένου να συναντήσει και να συνομιλήσει με άλλους Μικρασιάτες.

Η ίδια πιστεύει στην ιδέα ότι μία πόλη μπορεί να διατηρήσει την ιστορική της μνήμη; Πως αυτό συνδέεται με τις πρόσφατες ταραχές που συμβαίνουν στη χώρα της;

«¨Όπως ο Κρόνος που τρώει τα παιδιά του, ο καπιταλισμός καταστρέφει την ιστορία του στο κυνήγι του κέρδους. Είμαστε σε σοβαρή διαμάχη με την πολιτιστική κα καλλιτεχνική πολιτική της παρούσας κυβέρνησης. Προσπαθούμε να αντισταθούμε. Αυτή η περίοδος είμαι σίγουρη ότι θα λήξει. Αλλά εξίσου φοβάμαι ότι θα αφήσει πίσω της μεγάλη καταστροφή. Είμαστε δύο κοινωνίες που ζήσαμε και βιώσαμε παρόμοιες καταστάσεις. Η Ελλάδα επίσης έζησε εποχές καταπίεσης και κρίσης και το ξεπέρασε. Νομίζω ότι δεν υπάρχουν πολλές κοινωνίες στη γη που να κατανοούν η μία την άλλη όπως η Ελλάδα και η Τουρκία.

Φαίνεται ότι η οικονομία της Τουρκίας είναι θαυμάσια αλλά αντίθετα το εισόδημα του πληθυσμού διαρκώς μειώνεται. Η κυβέρνηση δημιουργεί προβλήματα με τις ακραίες αποφάσεις της. Αγωνιζόμαστε συνέχεια. Προκαλούνται εθνικές συγκρούσεις με τις ανατολικές κοινωνίες, ενώ η Κωνσταντινούπολη καταστρέφεται για κερδοσκοπικούς σκοπούς. Οι παρούσες μαζικές διαμαρτυρίες είναι συνέπεια της καταπιεστικής πολιτικής των τελευταίων δέκα χρόνων.

Στην Κωνσταντινούπολη, εδώ και μία εβδομάδα οι επιθέσεις της αστυνομίας έκαναν κόλαση τη ζωή μας. Επιτίθενται σε ειρηνικά διαμαρτυρόμενους πολίτες. Ο τουρκικός τύπος είναι φιμωμένος. Θα θέλαμε λοιπόν να ενημερώσουμε το διεθνή τύπο. Από την πλευρά μας, το «Θέατρο Πέρα» συμμετείχε στις διαμαρτυρίες και ματαιώσαμε την πρεμιέρα του νέου μας έργου «Μεσόγειος». Δεν έχουμε γυρίσει στα σπίτια μας και μένουμε όλη νύχτα έξω στους δρόμους. Δεν ξέρουμε τι θα μας φέρει η επόμενη μέρα. Πρέπει όμως να αγωνιζόμαστε και να ελπίζουμε».