Φίλιπ Ροθ, αποστολή στην Πράγα

Ο Φίλιπ Ροθ, ο ογδοντάχρονος συγγραφέας που ανακοίνωσε πρόσφατα την αποχώρησή του από το γράψιμο, παραβρέθηκε στην τελετή απονομής του βραβείου PEN στη Νέα Υόρκη, όπου τιμήθηκε για την προσφορά του στη λογοτεχνία.

Οι υπηρεσίες του στα γράμματα υπογραμμίστηκαν μέσα από τις αναφορές των βιβλίων του «Αμερικανικό ειδύλλιο» και «Η νόσος του Πορτνόι». Αλλά και από την υποστήριξη που πρόσφερε τις δεκαετίες ’70 και ’80 στους συγγραφείς από την Τσεχοσλοβακία και τις άλλες χώρες του ανατολικοευρωπαϊκού μπλοκ, την εποχή του Ψυχρού Πολέμου.

Μετά τις αναγνώσεις των έργων του Ροθ, η τελετή βράβευσης συνεχίστηκε με τις προβολές δύο ταινιών για τον συγγραφέα, ο οποίος γέλασε όταν είδε τον εαυτό του στην οθόνη να αστειεύεται για το τολμηρό χιούμορ του Τζέιμς Τζόις. Και συγκινήθηκε με ένα απόσπασμα κατά το οποίο ο τσέχος συγγραφέας Ιβάν Κλίμα τον ευχαριστούσε για τη βοήθειά του.

Ο Κλίμα δεν ήταν ο μόνος που έλαβε συμπαράσταση από τον Ροθ. Το ίδιο έπραξε και για τους Μίλαν Κούντερα, Λούντβικ Βακούλικ, Μιροσλάβ Χόλουμπ, σε προσωπικό και λογοτεχνικό επίπεδο. Από το 1972 έως το 1977 ταξίδευε κάθε άνοιξη στην Πράγα έχοντας φροντίσει να συγκεντρώσει χρήματα από τον Αρθουρ Μίλερ και τον Γουίλιαμ Στίρον για να συνδράμει τους καταδιωγμένους από το σοβιετικό καθεστώς συγγραφείς, ενώ φρόντιζε και για την έκδοση των έργων τους στην Αμερική.

Και κατά τη διάρκεια της ομιλίας του ο Φίλιπ Ροθ αναφέρθηκε στην «εμβριθή παιδεία για τη ζωή» που του έδωσαν οι ανατολικοευρωπαίοι φίλοι του. Ο τιμώμενος της βραδιάς μίλησε στο κοινό – ανάμεσά του βρίσκονταν και οι συγγραφείς Μάρτιν Εϊμις, Σάλμαν Ρούσντι, Τζέφρυ Ευγενίδης – για ορισμένα από τα καλύτερα μυαλά της Τσεχοσλοβακίας, στα οποία απαγορεύονταν το γράψιμο, τα ταξίδια, ακόμη και η οδήγηση. Ούτως ώστε ήταν αναγκασμένοι να έχουν «κατώτερες δουλειές» και να πουλάνε τσιγάρα ή να καθαρίζουν τζάμια.

«Ετσι ήταν κι έτσι εξακολουθούν να είναι τα πράγματα μέσα σε ένα ολοκληρωτικό σύστημα. Κάθε μέρα προκαλεί νέο πόνο, φέρνει άλλο τρόμο, περισσότερη απόγνωση αλλά και έλλειψη ελευθερίας και ελεύθερης έκφρασης σε μια λογοκριμένη κοινωνία», είπε στην ομιλία του ο Φίλιπ Ροθ. «Τα συνήθη στάδια της εξαθλίωσης αρχίζουν ως εξής: η εξακολουθητική υποτίμηση της ατομικής ταυτότητας, η απώλεια της προσωπικής ασφάλειας οδηγούν στην καταπίεση της προσωπικότητας. Η συνεχής αγωνία είναι το τραυματικό αποτέλεσμα. Και η οργή. Αυτά τα ξεσπάσματα φρενίτιδας ανώφελου θυμού που καταστρέφουν την ύπαρξη και διαπερνούν την οικογένειά σου, τα παιδιά σου, τον πρωινό σου καφέ».