Λίοναρντ Λόντερ: Ο κροίσος που χάρισε 33 Πικάσο

Το όνομά του είναι ταυτισμένο με την ομορφιά. Την πουλά για να ικανοποιήσει τη γυναικεία ματαιοδοξία. Με τα δισεκατομμύρια που εισπράττει, αγοράζει ομορφιά, όπως την αντιλαμβάνεται ο ίδιος: μέσω των έργων τέχνης. Τώρα δωρίζει 78 εξ αυτών στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης, και γίνεται το 24ο μέλος του πανθέου με τους μαικήνες που έχουν κάνει δωρεές εν ζωή άνω του ενός δισ. δολαρίων

Είναι ο 146ος δισεκατομμυριούχος στον κόσμο και ο 46ος στις Ηνωμένες Πολιτείες με περιουσία που αγγίζει τα 8,1 δισ. δολάρια, σύμφωνα με την έγκριτη οικονομική επιθεώρηση «Φορμπς». Κι όμως ο 80χρονος Λίοναρντ Λόντερ – ομότιμος πρόεδρος του ομώνυμου εταιρικού κολοσσού, που κάτω από την ομπρέλα του έχει τουλάχιστον πέντε από τις πιο δημοφιλείς μάρκες καλλυντικών παγκοσμίως – δεν φροντίζει στο βιογραφικό του να τονίζει τις επαγγελματικές του επιτυχίες και τις τολμηρές πρωτοβουλίες του, που μετέτρεψαν την οικογενειακή επιχείρηση του γονιών του, του Τζόζεφ και της Εστέ Λόντερ, σε μια τεράστια πολυεθνική. Κι ας είναι εκείνος που στα 27 του ήρθε σε ρήξη μαζί τους, πήρε δάνειο και έκανε το πρώτο άνοιγμα στον Καναδά. Κίνηση που αποτέλεσε την αρχή ώστε σήμερα πλέον η εταιρεία να δραστηριοποιείται σε 150 χώρες και το 62% του τζίρου της να προέρχεται εκτός ΗΠΑ.

Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΟΥ. Το μεγαλύτερο μέρος του βιογραφικού λοιπόν του γεννημένου στις 19 Μαρτίου του 1933 επιχειρηματία περιστρέφεται γύρω από το μεγάλο του πάθος: τη σχέση του με την τέχνη. Πάθος στο οποίο αφιερώθηκε ήδη από την ηλικία των έξι ετών. Τα οικονομικά του βεβαίως δεν επέτρεπαν να κάνει αγορές σαν εκείνες στις οποίες προχώρησε μεγαλώνοντας. Η συλλεκτική του μανία εκτονώθηκε σε καρτ ποστάλ με θέματα αρ ντεκό. Η «ερωμένη» του, όπως αποκαλούσε τη συλλογή η επί 52 χρόνια σύζυγός του Εβελιν (πέθανε το 2011), τελικώς έφτασε τα 120.000 κομμάτια και δωρίστηκε στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστώνης.

Η αγάπη του αυτή για τις κάρτες τον έφερε κοντά σε έναν από τους ιδιοκτήτες του γνωστού στο Μανχάταν βιβλιοπωλείου Γκόθαμ – στέκι για λογοτέχνες και προσωπικότητες της Νέας Υόρκης, από τον Τρούμαν Καπότε και τον Φίλιπ Ροθ έως την Τζάκι Κένεντι. Οταν το βιβλιοπωλείο χρειάστηκε να αλλάξει έδρα, ο Λίοναρντ Λόντερ αγόρασε ένα κτίριο σε κεντρικό σημείο και νοίκιασε στο βιβλιοπωλείο έναν χώρο για να στεγαστεί. Η φιλία όμως δεν στάθηκε αρκετή για να σώσει το ιστορικό στέκι. Και όταν καθυστέρησε την πληρωμή των ενοικίων, ο εβραϊκής καταγωγής επιχειρηματίας όχι μόνο του έκανε έξωση, αλλά αγόρασε κι όλο τον θησαυρό που είχε σε ράφια και αποθήκες – ανάμεσά τους σπάνια βιβλία – αξίας τριών εκατ. δολαρίων μόνο προς 400.000 δολάρια, όταν η Αστυνομία της Νέας Υόρκης δήμευσε το εμπόρευμα της επιχείρησης.

Ωστόσο, ουδείς μπορεί να κατηγορήσει τον Λίοναρντ Λόντερ ότι μόνο εκμεταλλεύεται καταστάσεις και συγκεντρώνει οτιδήποτε πολύτιμο βρίσκεται στον δρόμο του. Κάπου 200.000 βιβλία από το Γκόθαμ προσφέρθηκαν από ανώνυμο δωρητή στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια πριν από πέντε χρόνια και οι φήμες δεν σταμάτησαν ποτέ να μιλούν για τον αμερικανό επιχειρηματία που θέλησε να εξιλεωθεί, καθώς είχε δεχθεί σφοδρότατη κριτική τόσο για την έξωση όσο και για την αγορά του αρχείου του διάσημου βιβλιοπωλείου.

Την ίδια χρονιά, το 2008, ο 75χρονος τότε επιχειρηματίας κάνει άλλη μια μεγάλη δωρεά μέσω του ιδρύματος που φέρει το όνομά του. Προσφέρει στο μουσείο με τα 19.000 έργα τέχνης που υπογράφουν πάνω από 2.900 καλλιτέχνες, στο οποίο είναι τότε πρόεδρος, το Γουίτνι, 131 εκατ. δολάρια. Το ποσό αποτελεί ρεκόρ δωρεάς για το 77χρονο τότε μουσείο και το απαλλάσσει από το άγχος να πουλήσει το κτίριό του στη Λεωφόρο Μάντισον.

Η συλλεκτική μανία ωστόσο δεν φαίνεται να αποτελεί προνόμιο μόνο του Λίοναρντ Λόντερ, αλλά οικογενειακό μικρόβιο που έχει επηρεάσει και τον μικρότερο αδελφό του Ρόναλντ, ο οποίος και στη διοίκηση του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης έχει χρηματίσει και τη Νόιε Γκάλερι με σπουδαία έργα της αυστριακής και της γερμανικής τέχνης, απέναντι από το Μητροπολιτικό Μουσείο, έχει ιδρύσει. Η τέχνη, όμως, δεν είναι το πάθος εκείνο που έχει χαρίσει τη δημοσιότητα στον Ρόναλντ. Η ανάμειξή του με την πολιτική (έχει διατελέσει διπλωμάτης, υφυπουργός Αμυνας και υποψήφιος δήμαρχος Νέας Υόρκης που έχασε από τον Τζουλιάνι) αλλά κυρίως η θέση του ως προέδρου στο Παγκόσμιο Εβραϊκό Συνέδριο είναι που τον έχουν κάνει γνωστό στο ευρύ κοινό, με αποκορύφωμα – όσον αφορά την Ελλάδα – την προ μηνός έκκλησή του προς το ελληνικό Κοινοβούλιο να θέσει εκτός νόμου τη Χρυσή Αυγή σε τελετή για τα θύματα του Ολοκαυτώματος στη Θεσσαλονίκη. Γεγονός που προκάλεσε την αντίδραση της Χρυσής Αυγής Νέας Υόρκης, η οποία κάλεσε τα μέλη της να μποϊκοτάρουν τα προϊόντα των εταιρειών Λόντερ.

Ο Λίοναρντ Λόντερ τώρα όμως πλέον υπερέβη εαυτόν προσφέροντας 78 αριστουργήματα του κυβισμού στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης, η εκτίμηση των οποίων υπερβαίνει το ένα δισ. δολάρια. Πριν αποφασίσει να χαρίσει ανάμεσα σε άλλα 33 Πικάσο, 17 Μπρακ και 14 Λεζέ στο νεοϋορκέζικο μουσείο, είχε δεχθεί προτάσεις και από άλλα ιδρύματα, με πιο σοβαρό υποψήφιο το Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστώνης, το οποίο είχε ήδη δεχθεί τη δωρεά των καρτών. Ομως εκείνος προτίμησε τα σπουδαία αυτά έργα να μείνουν στην πόλη του.

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΟΝ ΚΥΒΟ. Πώς δημιούργησε όμως αυτή τη σπουδαία συλλογή που περιλαμβάνει κορυφαία έργα, ανάμεσά τους και ορισμένα που ανάγονται στη γέννηση του κυβισμού, όπως οι δημιουργίες του Ζορζ Μπρακ; «Δεν μπορείς να φτιάξεις συλλογή αν δεν είσαι συγκεντρωμένος, πειθαρχημένος και πρόθυμος να πληρώσεις περισσότερο από όσο αντέχεις», είναι η συνταγή που δίνει ο ίδιος ο συλλέκτης, ο οποίος παραδέχεται πως εξαρχής είχε στο μυαλό του να αποκτήσει ένα σύνολο έργων που να ανταποκρίνεται σε μουσειακά πρότυπα και για να το πετύχει χρειάστηκε τέσσερις δεκαετίες. Χωρίς βεβαίως να μπορεί κάποιος να υποτιμήσει τον ρόλο της επιμελήτριας της συλλογής του επί 26 χρόνια, της Εμιλι Μπράουν.

Δεν είναι μόνο το ύψος και η ποιότητα της προσφοράς του όμως που κάνουν τον Λίοναρντ Λόντερ να ξεχωρίζει ως συλλέκτης. Είναι και το γεγονός πως δώρισε τα έργα χωρίς κανένα περιορισμό ώστε οι επιμελητές του Μουσείου να μπορούν να τα εκθέσουν όπως και όποτε θέλουν, αν και ήδη ανακοινώθηκε ότι προγραμματίζεται η παρουσίασή τους το φθινόπωρο του 2014. Και επίσης υπάρχει μια προίκα 22 εκατ. δολαρίων – ποσό που συγκέντρωσε μαζί με άλλους χρηματοδότες – για τη δημιουργία ενός ερευνητικού κέντρου για τη μοντέρνα τέχνη στο Μητροπολιτικό Μουσείο.

Είπε
Σε μια άλλη ζωή θα ήμουν κηπουρός. Στους κηπουρούς αρέσει να βλέπουν τα πράγματα να μεγαλώνουν και τα βοηθούν να αναπτύσσονται

Είπαν γι’ αυτόν 
Μου είχε δανείσει ένα βιβλίο και μου τηλεφωνούσε να δει αν το διάβασα. Με παντρεύτηκε για να πάρει πίσω το βιβλίο. Αν είχε αγοράσει καινούργιο, θα του είχε στοιχίσει λιγότερο 
Εβελιν Λόντερ