Ο θανατοποινίτης και οι αλιγάτορες

Φλόριδα, 1969. Κάπου στον Βορρά της Πολιτείας, στις όχθες και στα βαλτοτόπια του ποταμού Σεντ Τζονς τοποθετείται η φανταστική πλην απολύτως ρεαλιστική Κομητεία Μόουτ, όπου εκτυλίσσεται η ιστορία. Οι κάτοικοί της ζουν στο περιθώριο των μεγάλων εξελίξεων, πολύ μακριά από το κοσμοπολίτικο Μαϊάμι, με τους δικούς τους οπισθοδρομικούς ηθικούς κώδικες, αμυνόμενοι στην εισβολή των νεόκοπων ηθών και του εκσυγχρονισμού. Ο παλαίμαχος σερίφης της κομητείας που έχει φάει καμιά εικοσαριά νέγρους μες στη γενική αδιαφορία θα δολοφονηθεί με τη σειρά του από ένα μέλος της πολυπληθούς ενδογαμικής κάστας των Βαν Βέτερ που ζουν στα έλη κυνηγώντας αλιγάτορες. Ο λόγος; Μα έχει διαρρήξει τους κώδικες ποδοπατώντας μέχρι θανάτου έναν λευκό, μέλος της κάστας. Η τάξη θα αποκατασταθεί με την κατασκευή του αγάλματος του σερίφη και την καταδίκη σε θάνατο του Χίλαρι Βαν Βέτερ, σε μια δίκη με πολλά νομικά κενά.

Την αλήθεια θα αναλάβουν να αποκαλύψουν δύο ικανότατοι, φιλόδοξοι ρεπόρτερ από τους «Μαϊάμι Τάιμς», υπηρέτες της «νέας δημοσιογραφίας», ο ένας από τους οποίους, ο Γουόρντ, προέρχεται από την Κομητεία Μόουτ, όπου ο πατέρας του εκδίδει την τοπική εφημερίδα. Ο Τζακ, μικρός αδελφός του και αφηγητής της ιστορίας, θα προσληφθεί ως οδηγός κατά τη διάρκεια της έρευνας, παρακολουθώντας τη συσσώρευση αλλά και χάλκευση στοιχείων, την καχυποψία της τοπικής κοινότητας, τον βιασμό του ιδεαλιστή και εραστή της αλήθειας Γουόρντ, την περηφάνια του πατέρα τους όταν οι ρεπόρτερ θα καταφέρουν να πάρουν το βραβείο Πούλιτζερ. Κυρίως όμως ο Τζακ θα καταγράψει τις μεταξύ τους εντάσεις, καθώς ο μεν Γουόρντ πιστεύει στην κατασκευή μιας ολοκληρωμένης και πλήρως τεκμηριωμένης ιστορίας, ενώ ο έτερος ρεπόρτερ, ο Γιάρντλεϊ, νοιάζεται για την ευρύτερη προοπτική, μια ιστορία που θα στέκει άσχετα με το αν είναι αληθής ή όχι και ανεξάρτητα από τις επάλληλες επιπτώσεις της.

Ξαναγράφοντας όμως την ιστορία, οι δύο ρεπόρτερ δημιουργούν και μια παράλληλη, δική τους. Κινητήρια δύναμη των δαιμόνων που εξαπολύονται είναι μια γυναίκα που προκαλεί ανεξέλεγκτα πάθη στο διάβα της. Η Σαρλότ Μπλες προέρχεται από τη Νέα Ορλεάνη, όπου η δουλειά της στο ταχυδρομείο τής επιτρέπει να φαντασιώνεται τις ζωές των άλλων. Αλληλογραφεί συστηματικά με θανατοποινίτες, τους φαντάζεται στα κελιά τους σκορπισμένους σε δεκάδες πολιτείες να την ονειρεύονται, τους δίνει λόγο ύπαρξης, ενώ η δική της καταγεγραμμένη φαντασίωση είναι «πίπες μέσα από τα κάγκελα των θανατοποινιτών ενώ οι υπόλοιποι κρατούμενοι παρακολουθούν». Η Σαρλότ είναι αυτή που κινητοποιεί τους δημοσιογράφους πεπεισμένη ότι ο Χίλαρι είναι αθώος με βάση το υλικό που συστηματικά έχει συλλέξει. Μάλιστα τον αρραβωνιάζεται εκ του μακρόθεν και όταν τον επισκέπτονται όλοι στη φυλακή, επιδίδεται μαζί του σε μια συνουσία εξ αποστάσεως που στην ταινία η έξοχη Νικόλ Κίντμαν την ερμηνεύει πολύ καλύτερα από οτιδήποτε παρόμοιο έχουμε δει.

Η Σαρλότ όμως, τρυφερή, προστατευτική και μητρική, θα προσφέρει ερωτικές στιγμές στον νεαρό αφηγητή Τζακ και στον Γιάρντλεϊ, προσελκύοντας την υπόκωφη μήνιν του αγαπημένου της, κάτι που θα πληρώσει ακριβά όταν η υπόθεση κερδίζεται, η τοπική διαφθορά ξεσκεπάζεται, ενώ ο Χίλαρι απελευθερώνεται και την παντρεύεται για να την αποσύρει από την κυκλοφορία και να πάνε να ζήσουν στα βαλτοτόπια γδέρνοντας αλιγάτορες. Αποκαλύπτοντας την ανθρωπολογική και γεωγραφική μαεστρία του, ο συγγραφέας θα ερμηνεύσει στιβαρά τους απελευθερωμένους δαίμονες, οδηγώντας έναν έναν τους ήρωές του στην καταστροφή, ανατρέποντας παράλληλα τις συντεταγμένες της τοπικής κοινωνίας.

Δύο σώματα δικαίου αντιμάχονται

Η σύγκρουση αστικής και αγροτικής κοινωνίας – ή, αν θέλετε, εκσυγχρονισμού και υπανάπτυξης – διαπερνά το βιβλίο. Δύο σώματα δικαίου αντιμάχονται μεταξύ τους για να αποδειχθεί ότι η οπισθοδρομικότητα και η παράδοση συχνά εμπεριέχουν ηθικούς κανόνες σοφότερους από αυτούς που πρεσβεύουν οι κάτοικοι της πόλης και η επίσημη Δικαιοσύνη. Από την άλλη μεριά, ο Πιτ Ντέξτερ πραγματεύεται με επάρκεια την αναζήτηση της επιτυχίας και της φήμης με την πρώτη κιόλας φράση του βιβλίου, από τα χείλη του 19χρονου τότε αφηγητή: «Ο αδελφός μου ο Γουόρντ υπήρξε κάποτε διάσημος». Στην υπηρεσία της πολυπόθητης βράβευσης θα θυσιαστούν ζωές και θα ενοχοποιηθεί μια ολόκληρη κοινωνία, ενώ ο θριαμβευτής Γιάρντλεϊ, αδίστακτος χαλκευτής των γεγονότων, θα δυσφημισθεί και ο ίδιος, όντας ανίκανος να διαχειρισθεί την επιτυχία του. Παραπέρα, ο θανατοποινίτης Χίλαρι θα αποδειχθεί ευτυχέστερος στη φυλακή από ό,τι απελευθερωμένος – σχόλιο που θέτει εν αμφιβόλω τόσο την αμερικανική ιεροποίηση της ελευθερίας όσο και την ικανότητά μας να αφομοιώσουμε τα μεταμοντέρνα απελευθερωτικά προτάγματα. Θα απομείνει ο νεαρός Τζακ, έχοντας πια επιστρέψει στην Κομητεία Μόουτ για να διευθύνει την τοπική εφημερίδα, να αναπολεί τον αδελφό του και την απεγνωσμένη του προσπάθεια να ανασυγκροτήσει το Ολον, να βάλει τάξη στο χάος της πραγματικότητας, να γεμίσει εντέλει τα κενά του χάρτη κατασκευάζοντας τους ελλείποντες κρίκους μιας ραγδαία μεταλλασσόμενης πραγματικότητας.
Οι χαρακτήρες του Ντέξτερ πάσχουν από έλλειμμα αγάπης. Τους λείπει η ικανότητα επικοινωνίας και μόνο απέναντι στη φύση και στο γυναικείο φύλο γίνονται ικανοί να εκφρασθούν βγαίνοντας από τα προσωπικά οχυρά τους. Υπάρχουν απόηχοι από Φόκνερ και Χέμινγουεϊ σε αυτό το βίαιο βιβλίο, όμως υπάρχουν και ανεξάντλητα αποθέματα τρυφερότητας, μελαγχολίας, αδελφικής αφοσίωσης και αδιεξόδων της ενηλικίωσης, που ανακαλούν τον «Φύλακα στη σίκαλη» του Σάλιντζερ. Μου θύμισε ακόμη τη βαριά φιλμική εκείνη ατμόσφαιρα του αμερικανικού Νότου όπως αναδυόταν στην αρχετυπική «Ιστορία ενός εγκλήματος» του Νόρμαν Τζούισον.