Μποστ: Η Ιστορία της Ελλάδας επαναλαμβάνεται ως φάρσα

Σκιτσογράφος; Οχι μόνο. Μάχιμος πολιτικός γελοιογράφος; Οχι μόνο. Εικονογράφος και χρονογράφος; Και αυτό. Θεατρικός συγγραφέας και σεναριογράφος; Σίγουρα. Ζωγράφος και στιχουργός; Βεβαίως. Αυτά και πολλά ακόμη ήταν ο Χρύσανθος (Μέντης) Μποσταντζόγλου, γνωστός και ως Μποστ.

Απολύτως ξεχωριστός καλλιτέχνης – αναγεννησιακός – με ξεκάθαρη πολιτική στάση, με διαρκή παρουσία στον Τύπο από τη δεκαετία του 1950 μέχρι και τον θάνατό του (13 Δεκεμβρίου 1995).

Με εικονογραφήσεις όταν ήταν 16 ετών σε εφημερίδα που εξέδιδε ο συμμαθητής του… Αλέκος Σακελάριος, με χρονογραφία, γελοιογραφίες και παράλληλες δράσεις στον στίχο, στη ζωγραφική, στη συγγραφή θεατρικών έργων, ο Μποστ άφησε τη σφραγίδα του την οποία δεν κατάφερε να μιμηθεί κανείς.

Στο ύφος και στην περίπτωση Μποστ συνδυάζεται κάτι από Θεόφιλο, ναΐφ λαϊκή ζωγραφική, θέατρο σκιών, μπολιασμένα με τον υπερρεαλισμό και την αισθητική μιας αδογμάτιστης Αριστεράς. Πάνω απ’ όλα, όμως, το έργο του Μποστ σήμερα μοιάζει πιο επίκαιρο από ποτέ.

Και η έκθεση «CHERCHEZ ΝΑ ΦΑΜ! Ο Μποστ του Τύπου», που διοργανώνουν το Μουσείο Μπενάκη και το Μορφωτικό Ιδρυμα της ΕΣΗΕΑ, σε επιμέλεια Μαρίνας Κοτζαμάνη, από την Παρασκευή 5 Απριλίου, είναι κάτι παραπάνω από απλή ρετροσπεκτίβα. Επικεντρώνεται στη γελοιογραφική σάτιρα του Μποστ στον ημερήσιο και περιοδικό Τύπο (από το 1950 έως το 1980) και περιλαμβάνει 42 αντιπροσωπευτικές γελοιογραφίες του και άλλο υλικό.
«Επιασε κάτι το ουσιώδες, θα έλεγα, του καθημερινού Ελληνα, όχι του τουριστικού. Τον πιο βαθύ μας εαυτό», λέει στα «ΝΕΑ» ο συγγραφέας και ερευνητής Νίκος Σαραντάκος που συνήργησε για τη συγκέντρωση και τεκμηρίωση της έκθεσης.

Το νήμα της ιδιαίτερης γραφής του Μποστ ξετυλίγεται από το 1955, όταν αρχικά ως εικονογράφος και χαρτογράφος εργάστηκε στις «Εικόνες» της Ελένης Βλάχου. Δύο χρόνια μετά (και ενώ έχει σχεδιάσει και για τα «Κλασσικά Εικονογραφημένα») τον καλεί στον «Ταχυδρόμο» ο Γ.Π. Σαββίδης, που του ταιριάζει και περισσότερο λόγω της κεντροαριστερής ταυτότητάς του αλλά και του πρεστίζ του εντύπου.

Αρχικά εικονογραφεί τις «Σταυροφορίες» και τα «Βιβλικά χαμόγελα» του Νίκου Τσιφόρου. Στις αρχές του 1959 ο Σαββίδης του εμπιστεύεται δική του στήλη και λίγο αργότερα υπογράφει το πρώτο αύταρκες σκίτσο του. Σε λίγο φτάνει να δίνει σκίτσα του στην «Ομάδα», στις εφημερίδες «Ελευθερία», «Μακεδονία», «Αυγή», «Ελευθεροτυπία», «Ριζοσπάστης», αλλά και στο «Αντί» και σε άλλα έντυπα.

Η Ανεργίτσα. Ξεχωριστός σταθμός θεωρείται η γέννηση τριών εμβληματικών χαρακτήρων που σημάδεψαν τη μεταπολεμική Ελλάδα και σήμερα είναι επίκαιροι: η καθημαγμένη Μαμά Ελλάδα, η Ανεργίτσα και ο Πειναλέων. Εχει αξία να αναφερθεί πως ο Πειναλέων γεννήθηκε τον Σεπτέμβριο του 1959 ύστερα από διάφορους μετασχηματισμούς (αρχικά ήταν υβρίδιο του Καραγκιόζη), ενώ το όνομά του δόθηκε από το πολεμικό πλοίο «Π.Ν. Λέων» στο οποίο είχε υπηρετήσει προπολεμικά ο ίδιος ο Μποστ. Η Ανεργίτσα γεννήθηκε τον Νοέμβριο, όταν ο Πειναλέων έλειπε σε γάμο… εστεμμένων!

Οι γελοιογραφίες του Μποστ διατρέχουν τα μεγάλα γεγονότα της δεκαετίας του ’60 (κρίση στον Κόλπο των Χοίρων, όπου ο Φιντέλ είναι το «ποντίκι που βρυχάται», δολοφονία Κένεντι, Ιουλιανά). «Χαρακτηριστικό της τέχνης του είναι ο συσχετισμός του μεγάλου γεγονότος με το μικρό – καθημερινό. Για παράδειγμα όταν σκοτώθηκαν κάποιοι ορειβάτες με ένα τελεφερίκ, ο ίδιος σχεδίασε το τελεφερίκ να είναι της ΕΡΕ αφού στις τότε επικείμενες εκλογές του 1961, η γενική αίσθηση ήταν πως το κόμμα του Καραμανλή θα καταποντιζόταν», υπογραμμίζει ο Νίκος Σαραντάκος που ασχολείται χρόνια με τον Μποστ.

Μπαίνοντας στην έκθεση του Μουσείου Μπενάκη δεν μπορείς να μη νιώσεις έκπληξη από το γεγονός πως μία σειρά από ιστορικά πρόσωπα της δεκαετίας του ’60 που συνεχώς επανέρχονται στις γελοιογραφίες και στα κείμενα του Μποστ έχουν αντιστοιχήσεις με το σήμερα. Οπως ο αντικαγκελάριος Ερχαρτ (και υπουργός Οικονομικών της Δυτικής τότε Γερμανίας) κάτι σαν… Σόιμπλε του ’60!

Ο πρωτοποριακός καλλιτέχνης δεν έχει αφήσει μοναδική του παρακαταθήκη τις γελοιογραφίες και τα (ηθελημένα και με προβοκατόρικο τρόπο ανορθόγραφα) σχόλια. Αλλά και τα κείμενα της θρυλικής «Ομορφης πόλης» του Μίκη Θεοδωράκη που ανέβηκε το 1962 στο Θέατρο Παρκ (το αρχικό κείμενο εκτίθεται στο Μουσείο Μπενάκη), νούμερα για το Ελεύθερο Θέατρο, στίχους για τραγούδια (ποιος δεν έχει τραγουδήσει την περίφημη «Νήσο των Αζορών» που ερμήνευσε ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης ή τους «Νεκροθάπται» σε μουσική Μαρκόπουλου) και θεατρικά έργα όπως «Δον Κιχώτης» (το πρώτο του, 1961), «Μήδεια», «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» και με κορυφαία τη «Φαύστα, η απολεσθείς κόρη» (1964).

INFO
«CHERCHEZ ΝΑ ΦΑΜ! Ο Μποστ του Τύπου», στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138), 5 Απριλίου έως 19 Μαΐου. Παράλληλες εκδηλώσεις: 1. Ημερίδα με θέμα «Ξαναθυμόμαστε τον Μποστ», στο Μουσείο Μπενάκη, στις 14 Απριλίου, ώρα 12.00. 2. Bost Live! στις 20 Απριλίου, στον Χώρο Εστιατορίου, μια δραματοποίηση γελοιογραφιών του από φοιτητές του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, υπό την καθοδήγηση του Γιάννη Λεοντάρη. 3. Ξεναγήσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα. Επιμελήτρια της έκθεσης είναι η θεατρολόγος Μαρίνα Κοτζαμάνη, επίκουρη καθηγήτρια στο τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.