Η τέχνη δεν είναι γένους θηλυκού;

«Οι γυναίκες δεν ζωγραφίζουν καλά. Αυτό είναι γεγονός, παρά το ότι υπερτερούν αριθμητικά στις σχολές καλών τεχνών. Δεν περνούν το τεστ της αγοράς και η αγορά έχει πάντα δίκιο».

Η δήλωση-βόμβα ανήκει στον 75χρονο ζωγράφο και γλύπτη Γκέοργκ Μπάζελιτς, ο οποίος θα έμενε στην Ιστορία ως ένας από τους σημαντικότερους γερμανούς νεοεξπρεσιονιστές καλλιτέχνες. Μετά την απόφασή του όμως να δώσει συνέντευξη στο γερμανικό περιοδικό «Nτερ Σπίγκελ» και να μιλήσει για τη σχέση των γυναικών με τη ζωγραφική, όλα δείχνουν πως τελικά θα μείνει στη μνήμη πολλών για τον μισογυνισμό του προκαλώντας θύελλα αντιδράσεων.

Δεν πρόλαβαν να γίνουν γνωστές οι απόψεις του και το twitter πήρε φωτιά. Οι πολιτικοποιημένοι τον αποκαλούν μισογύνη. Οι πιο επιθετικοί γράφουν πως ούτε ο ίδιος ο Μπάζελιτς είναι Πικάσο, σχολιάζοντας άλλο σημείο της συνέντευξης όπου ο καλλιτέχνης υποστηρίζει ότι μπορεί να υπήρξαν κάποιες καλές, αλλά καμία δεν ήταν Πικάσο, Γκογκέν ή Μοντιλιάνι.

«Είναι παρανοϊκό», λέει στα «ΝΕΑ» η Μαρία Φιλοπούλου, από τις πιο δημοφιλείς και εμπορικά επιτυχημένες σύγχρονες ελληνίδες ζωγράφους. «Με στενοχωρεί που συζητάμε στην εποχή μας ένα τέτοιο θέμα. Αντιθέτως με αυτή την άποψη, πιστεύω πολύ στη γυναικεία ευαισθησία και επειδή οι γυναίκες είναι εκ φύσεως πιο κοντά στην τέχνη νομίζω ότι αποδίδουν και ευκολότερα», συνεχίζει η Μαρία Φιλοπούλου, που έχει κάνει επιτυχημένες εκθέσεις και στο εξωτερικό ενώ μέσα στον Απρίλιο ετοιμάζεται να παρουσιάσει τη δουλειά της σε γκαλερί του Λονδίνου.

«Προσωπικά η μόνη διάκριση που αισθάνθηκα σε σχέση με τους άνδρες συναδέλφους μου είναι ότι πρέπει να είμαι διαρκώς σε εγρήγορση. Αν ένας άνδρας τα εγκαταλείψει για δυο χρόνια και επιστρέψει, είναι σα να μη συνέβη τίποτα. Αν μια γυναίκα κάνει κάτι αντίστοιχο, θεωρούν ότι σταμάτησε οριστικά».

Για ποιον λόγο όμως υπάρχει στον 21ο αιώνα προκατάληψη απέναντι στις γυναίκες καλλιτέχνιδες; «Πρόκειται για ένα πέπλο προκατάληψης αιώνων που δεν έχει ατονήσει ώς σήμερα», εκτιμά η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης Μαρίνα Λαμπράκη – Πλάκα η οποία επί σειρά ετών δίδασκε στη Σχολή Καλών Τεχνών. «Ξεκινά από το γεγονός ότι επί αιώνες απαγορευόταν οι γυναίκες να μαθητεύσουν σε εργαστήρια – σκεφτείτε ότι για να δεχθούν τον 19ο στη Σχολή τη Σοφία Λασκαρίδη, μία εξαίρετη ζωγράφο, χρειάστηκε η παρέμβαση του Γεωργίου Α’ – και συνεχίζεται λόγω του ότι οι γυναίκες πολλές φορές αποσύρονται για χάρη της οικογένειας και της μητρότητας. Ως καθηγήτρια είδα μεγάλα ταλέντα που μόλις παντρεύονταν έπεφταν στη σκιά του συζύγου ή εξαφανίζονταν».

Ο Γκέοργκ Μπάζελιτς για να ενισχύσει τη θέση του χρησιμοποιεί ως επιχείρημα την αγορά της τέχνης. Οι ίδιοι οι αριθμοί δεν συνηγορούν υπέρ της άποψής του καθώς το  ακριβότερο έργο του έχει αλλάξει χέρια προς 3,6 εκατ. ευρώ το 2011, ενώ ένα έργο της ιμπρεσιονίστριας Μπερτ Μοριζό λίγες μέρες μετά τις δηλώσεις Μπάζελιτς πωλήθηκε προς 7,9 εκατ. ευρώ.

«Αν κάποιος έχει κριτήριο την αγορά για να διαλέξει ένα έργο τέχνης, έχει ρηχή σκέψη», εκτιμά ο συλλέκτης Σωτήρης Φέλιος. «Ποιος μπορεί να πει ότι βάσει τιμής είναι ο Κλιμτ λιγότερο καλός από τον Πικάσο; Ποτέ δεν σκέφτηκα αν ένα έργο είναι δημιουργία μιας γυναίκας ή ενός άνδρα για να το αγοράσω. Αν με δονεί και δεν το πάρω, ευνουχίζω τη συγκίνησή μου».

«Απόδειξη ότι το εμπόριο δεν είναι κριτήριο αποτελεί και το γεγονός ότι πολλά πρώτα ονόματα είχαν εξαφανιστεί από την αγορά – όπως ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος επί τρεις αιώνες, έως ότου τον ανασύρουν οι Ρομαντικοί και οι Μοντέρνοι.  Ή είναι σίγουρο ότι ο Ντέμιαν Χερστ θα αντέξει στον χρόνο επειδή πουλά σε πολύ υψηλές τιμές;», συμπληρώνει η Μαρίνα Λαμπράκη – Πλάκα.

Αν και οι αντιδράσεις ήταν αναμενόμενες, δεν ήταν λίγοι κι εκείνοι που υποστήριξαν ότι ο γερμανός ζωγράφος και γλύπτης Γκέοργκ Μπάζελιτς είπε κάτι που όλοι γνωρίζουν στον κόσμο της τέχνης και κανείς δεν το ομολογεί: ότι οι γυναίκες έχουν πολύ μικρότερη παρουσία τόσο στους εκθεσιακούς χώρους όσο και στην αγορά. «Συμφωνώ μαζί του», λέει η ιδιοκτήτρια της ιστορικής Αίθουσας Τέχνης Αθηνών Μαριλένα Λιακοπούλου. «Οι γυναίκες είναι πολύ καλύτερες στη λογοτεχνία, αλλά όχι στη ζωγραφική. Υπήρξαν ορισμένες καλές αλλά ήταν εξαιρέσεις. Ηταν εκείνες που δεν προσπάθησαν να μιμηθούν τη δύναμη του άνδρα. Δεν μπορώ να σας εξηγήσω τον λόγο που οι άνδρες υπερέχουν. Οφείλεται στη φύση. Οι γυναίκες δεν έχουν παρελθόν στην τέχνη και αυτό αντανακλάται και στην αγορά», εκτιμά η κ. Λιακοπούλου.

Με όποια άποψη κι αν συντάσσεται κανείς, ουδείς μπορεί να αμφισβητήσει την ελλειμματική γυναικεία παρουσία σε μουσεία τέχνης. Αρκεί να θυμηθούμε τη διαμαρτυρία των ακτιβιστριών καλλιτέχνιδων Guerilla Girls. Δήλωναν πως το 1989 στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης το 5% των καλλιτεχνών των συλλογών του μουσείου είναι γυναίκες και το 85% των έργων είναι γυναικεία γυμνά. Στοιχεία που έδωσε το ίδιο το μουσείο το 2005 έδειξε ότι η κατάσταση χειροτερεύει: το 3% των έργων είναι δημιουργίες γυναικών και το 83% των έργων που διαθέτει στις συλλογές του είναι γυναικεία γυμνά.