«Να φτιάξουμε νέους αναγνώστες»

Η ανάγνωση βιβλίων δεν θεωρείται το φόρτε του μέσου Ελληνα. Ολες οι έρευνες τα τελευταία χρόνια δείχνουν πως οι έλληνες αναγνώστες, σε ποσοστό επί του πληθυσμού, είναι πολύ λιγότεροι από τους αντίστοιχους βιβλιόφιλους της Κεντρικής και της Βόρειας Ευρώπης, πιθανότατα πάντως να είναι και οι λιγότεροι και στη Νότια Ευρώπη.

Είναι όμως περισσότεροι από παλιά. Οσες έρευνες έγιναν την τελευταία δεκαετία, συνήθως από εταιρείες δημοσκοπήσεων που τις αναλάμβαναν για λογαριασμό του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου, έδειξαν ότι ένα ποσοστό περί το 7%-8% του πληθυσμού διαβάζει σταθερά πάνω από 10 βιβλία τον χρόνο. Εχουν επίσης αυξηθεί τα ποσοστά εκείνων που διαβάζουν έστω ένα δύο βιβλία και πάνω, κάτι που δικαιολογεί και την άνθηση του επαγγέλματος του εκδότη τις δύο τελευταίες δεκαετίες. Υπάρχει όμως και ένα τραγικό ποσοστό κοντά στο 50% ανθρώπων που δεν διαβάζουν ποτέ κανένα βιβλίο.

Εδώ κάπου μπαίνει το ζήτημα της φιλαναγνωσίας. Τίποτα δεν γίνεται τυχαία. Και το γεγονός ότι τα περισσότερα γερμανάκια ή γαλλάκια διαβάζουν συνέχεια, ανεξάρτητα αν έχουν πολλές σχολικές υποχρεώσεις ή όχι, είναι μια κατάκτηση πολυετών, ιδιαίτερα υπομονετικών πολιτικών φιλαναγνωσίας που έχουν αποδώσει καρπούς με τρόπο ώστε και το σχολείο αλλά και η οικογένεια να δημιουργούν ένα βιβλιοφιλικό περιβάλλον στο οποίο η ανάγνωση να θεωρείται κάτι φυσικό ενταγμένο στην καθημερινότητα των παιδιών και των μεγάλων.

Εδώ πάλι αποφασίζουμε να καταργήσουμε το ΕΚΕΒΙ, τον μόνο φορέα που τα τελευταία 19 χρόνια, από τότε που ιδρύθηκε δηλαδή, εφάρμοζε συστηματικά κάποιες τέτοιες πολιτικές. Ειπώθηκε και αυτό, αλλά και πολλά άλλα, σε ένα τριήμερο συνέδριο για τη φιλαναγνωσία που πραγματοποίησαν από κοινού τα Πανεπιστήμια Αθηνών και Πατρών – τα τμήματά τους που έχουν να κάνουν κυρίως με την εκπαίδευση στο δημοτικό και την προσχολική ηλικία.

Το συνέδριο πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και κράτησε τρεις ημέρες: από τις 7 έως τις 9 Μαρτίου. Πανεπιστημιακοί, συγγραφείς, βιβλιοθηκονόμοι, ερευνητές, άνθρωποι του βιβλίου, κυρίως όμως φοιτητές, γέμισαν ασφυκτικά και συνεχώς τόσο την Αίθουσα Τελετών όπου έγινε η έναρξη όσο και το Αμφιθέατρο Αλκης Αργυριάδης, δείχνοντας ότι παρά το κατά γενική ομολογία χαμηλό επίπεδο της περιρρέουσας ατμόσφαιρας στον δημόσιο λόγο, εκείνοι που δεν δίνουν τον τόνο και ενδιαφέρονται για πράγματα λιγότερο επιφανειακά, δεν είναι αμελητέα ποσότητα.

Εγιναν δεκάδες ανακοινώσεις, καταγράφηκε η πραγματικότητα σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας – λ.χ. ότι οι Λέσχες Ανάγνωσης τα καταφέρνουν καλά στην Πάτρα, όχι όμως το ίδιο καλά στη Θεσσαλονίκη -, δόθηκαν στοιχεία για τις επί μέρους πρακτικές που εφαρμόζουν οι ειδικοί προκειμένου να φέρουν τα παιδιά στο βιβλίο, επισημάνθηκαν τα ελλείμματα λ.χ. στον τομέα της διάδοσης των βιβλιοθηκών. Δημιουργήθηκαν και οι επαφές ώστε οι άνθρωποι που ασχολούνται με το αντικείμενο να δημιουργήσουν ένα πανελλήνιο δίκτυο συνεργασίας, κάτι που για πρώτη φορά φαίνεται εφικτό. Για πρώτη φορά έγινε, άλλωστε, και ένα τόσο μεγάλο συνέδριο για το θέμα. Υπήρχαν μάλιστα και ξένες παρουσίες.

Επιβλητική και συγκινητική ήταν λ.χ. η παρουσία του Ζακ Βιντάλ-Νακέ, γιου του διάσημου ελληνιστή Πιερ Βιντάλ-Νακέ, που πέθανε το 2006. Ο Ζακ Βιντάλ-Νακέ είναι επικεφαλής του Εθνικού Κέντρου της Λογοτεχνίας για τη Νεότητα. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει παρόμοιος θεσμός, η αναγκαιότητα του οποίου επισημάνθηκε και στο συνέδριο, στη Γαλλία υπάρχει όμως από το 1965 και σήμερα υπάγεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας Φρανσουά Μιτεράν. Ο κ. Βιντάλ-Νακέ περιέγραψε τις πολιτικές που ασκεί το Κέντρο και το πώς αυτές προσαρμόζονται στον σημερινό ψηφιακό κόσμο. Ενδιαφέρον είχε και η παρέμβαση της Ιταλίδας Στεφανίας Μανέτι, που μίλησε για τη σημασία της μεγαλόφωνης ανάγνωσης στα πολύ μικρά παιδιά και τα μωρά, ενώ η Γερμανίδα Γκερλίντε Μπουκ, του Ινστιτούτου Γκαίτε της Αθήνας, αποκάλυψε ότι οι έρευνες όχι μόνο για την ανάγνωση αλλά και για τον γραμματισμό στη Γερμανία το 2000 ήταν ιδιαίτερα ανησυχητικές, καθώς η ικανότητα του 25% των δεκαπεντάχρονων στην απλή ανάγνωση αποδείχθηκε πολύ φτωχή. Οι Γερμανοί ανησύχησαν ακόμη και για το μέλλον της γερμανικής οικονομίας και δημιούργησαν ποικιλία προγραμμάτων ώστε οι δείκτες αυτοί να βελτιωθούν. Κάτι που ήδη συμβαίνει, εννέα χρόνια μετά.

Η πρόεδρος του συνεδρίου, καθηγήτρια Αντα Κατσίκη – Γκίβαλου είπε ότι οι πολιτικές φιλαναγνωσίας πρέπει να ασκηθούν ταυτόχρονα σε πολλά πεδία – «η οικογένεια, η εκπαίδευση, οι βιβλιοθήκες, τα ΜΜΕ είναι κάποια από αυτά».

Φυσικά πρέπει να θέλει και η Πολιτεία – η παντελής απουσία της από το συνέδριο προκάλεσε κακή εντύπωση. Γιατί τα παιδιά, επί της αρχής, δεν έχουν αντίρρηση. Οπως είπε ο Αιθίοπας Γιοχάνες Γκεμπρεγκεόργκις (και το θύμισε στους συνέδρους η Κατρίν Βελισσάρη), ο άνθρωπος που έφτιαξε δανειστικές βιβλιοθήκες πάνω σε γαϊδουράκια που γύριζαν από χωριό σε χωριό, και χρίστηκε από το CNN μία από τις σημαντικότερες διεθνώς προσωπικότητες του 2008, «δώστε σε ένα παιδί ένα βιβλίο σχετικό με κάτι που το ενδιαφέρει – αθλητισμός, αστρονομία, κόμικς – και θα διαπιστώσετε ότι θα γίνει αναγνώστης».