Νταλί: Ο μεγάλος εκκεντρικός έτοιμος για νέο ρεκόρ

Θα χαμογελά άραγε κάτω από το τεράστιο κερωμένο μουστάκι του βλέποντας τις ουρές που σχηματίζονται καθημερινά έξω από το Κέντρο Ζορζ Πομπιντού στο Παρίσι, όπου φιλοξενείται η μεγαλύτερη αναδρομική έκθεση έργων του τα τελευταία 33 χρόνια; Ή μήπως θα παρακολουθεί τα τεκταινόμενα οργισμένος που δεν μπόρεσε να φτάσει στα εγκαίνια με μια Ρολς Ρόις γεμάτη κουνουπίδια;

O Σαλβαδόρ Νταλί μπορεί να μην είναι παρών στη μεγάλη αναδρομική έκθεσή του στο Παρίσι με 200 έργα του, το γαλλικό μουσείο όμως ελπίζει να καταφέρει αν όχι να σπάσει το ρεκόρ που είχε κάνει η προηγούμενη αναδρομική του – 840.000 επισκέπτες, ρεκόρ που δεν έχει ξεπεραστεί έκτοτε από καμία άλλη έκθεση – τουλάχιστον να καταφέρει να προσελκύσει μεγάλη μερίδα του φιλότεχνου κοινού ώστε να αυξήσει ταυτοχρόνως και τα έσοδά του, ενώ ευεργετημένο ελπίζει να βγει και το μουσείο Βασίλισσα Σοφία της Ισπανίας, που είναι συνδιοργανωτής της έκθεσης και θα τη φιλοξενήσει αμέσως μετά.

Στοίχημα που φαίνεται πως δεν θα δυσκολευτεί να κερδίσει δεδομένου ότι ο Νταλί δεν αγαπήθηκε μόνο από όσους ασχολούνται με την τέχνη, αλλά κατάφερε να αναδειχθεί σε «πατέρα» του Αντι Γουόρχολ και «παππού» του Ντέμιαν Χερστ, καθώς ήταν ο πρώτος εικαστικός που κατάφερε να πουλήσει τον εαυτό του περισσότερο από το ίδιο του το έργο.

Πέτυχε να αναδείξει την άνευ λόγου εκκεντρικότητα σε αγαπημένο θέμα των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Τόλμησε να μετατρέψει σε έργα τέχνης χρηστικά αντικείμενα, όπως το τηλέφωνο- αστακός και ο καναπές στο σχήμα των χειλιών της Μέι Γουέστ – και να θέσει τα θεμέλια της ποπ αρτ. Αναδείχθηκε στον πρώτο περφόρμερ προτού ακόμη η περφόρμανς καταχωριστεί επισήμως ως μορφή τέχνης. Και να πείσει τελικά το ευρύ κοινό να βάλει την τέχνη στην καθημερινότητά του.

Οι εχθροί του, από την άλλη, βλέπουν πίσω από το όνομά του έναν τσαρλατάνο. Εναν κλόουν που δεν δίσταζε ακόμη και να δηλώσει ότι θαυμάζει τον Χίτλερ για να βρεθεί στο προσκήνιο. Εναν άπληστο για χρήμα που δεχόταν να υπογράφει λευκά χαρτιά για δέκα δολάρια, με αποτέλεσμα να γεμίσει η αγορά με πλαστά έργα του. Εναν αδίστακτο που κινδύνευσε ακόμη και να πεθάνει από ασφυξία όταν εμφανίστηκε με δύο λυκόσκυλα, μια στέκα του μπιλιάρδου και ένα σκάφανδρο σε διάλεξη στο Λονδίνο ώστε να εντυπωσιάσει. Οι θεατές θεώρησαν πως η ασφυξία ήταν μέρος της παρουσίασης – είπαμε, ήταν περφόρμερ – και τελικά σώθηκε χάρη στην επέμβαση κάποιων φίλων του, που αντιλήφθηκαν την κατάσταση και τον απελευθέρωσαν από το σκάφανδρο.

Τα περισσότερα από διακόσια έργα του – λάδια, σχέδια, κολάζ, γλυπτά, εικονογραφημένες εκδόσεις, αλλά και τα διαφημιστικά που είχε γυρίσει για αεροπορική εταιρεία και μια σοκολάτα – ωστόσο επιχειρούν να παρουσιάσουν σφαιρικά το φαινόμενο Νταλί και να επιτρέψουν στους επισκέπτες να δουν όχι μόνο τα εβδομήντα χρόνια καριέρας του ισπανού δημιουργού και τα σύμβολα-κλειδιά της δουλειάς του, αλλά και τον εκκεντρικό καλλιτέχνη που δήλωνε: «Κάθε μέρα που ξυπνάω, γνωρίζω μια υπέρτατη ευτυχία: το να είμαι ο Σαλβαδόρ Νταλί. Και αναρωτιέμαι έκθαμβος. Τι φοβερό πράγμα θα κάνει σήμερα αυτός ο Σαλβαδόρ Νταλί;».

«Θέλουμε να δείξουμε τον Νταλί σε όλο του το εύρος, από την αρχή έως το τέλος της καριέρας του», λέει ο διευθυντής του Μπομπούρ, Αλφρέ Πακμάν, για την έκθεση που περιλαμβάνει έργα από τη δεκαετία του ’20 έως εκείνη του ’80.

Και βεβαίως κάτι τέτοιο δεν θα μπορούσε να συμβεί αν ο επισκέπτης δεν καταφέρει να εισχωρήσει στον κόσμο του Σαλβαδόρ Νταλί. Από την οβάλ είσοδο, που μοιάζει με μήτρα και ο καλλιτέχνης εμφανίζεται σε μια φωτογραφία σε εμβρυϊκή στάση – επειδή ο ίδιος υποστήριζε πως είχε αναμνήσεις από την περίοδο που βρισκόταν στην κοιλιά της μητέρας του – έως την έξοδο που θυμίζει μια σκοτεινή σπηλιά αλλά ταυτόχρονα και τον εγκέφαλο του καλλιτέχνη.

Στο ενδιάμεσο βρίσκονται τα πρώιμα καλαίσθητα έργα του, τα τελευταία του, πιο μηχανικά στο ύφος της ποπ αρτ που ορισμένοι τα θεωρούν έως και γελοία, τα θρησκευτικά του που φλερτάρουν με το κιτς. Το εμβληματικό έργο του «Εμμονή της μνήμης» με τα λειωμένα ρολόγια, το οποίο εμπνεύστηκε βλέποντας το τυρί καμαμπέρ να λειώνει στον ήλιο.

Το δήθεν πολιτικό «Προαίσθημα για Εμφύλιο», έργο που μετονόμασε έξι μήνες μετά την έναρξη του Ισπανικού Εμφυλίου πιθανόν για να μην είναι εκτός κλίματος, διότι στην ουσία ήταν απολιτικός. Ο Νταλί δήλωνε «αναρχικός και μοναρχικός ταυτοχρόνως». Το ιδιόρρυθμο βίντεο του 1960 «Χάος και δημιουργία», ένα κολάζ εικόνων του μισητού συναδέλφου του Πιε Μοντριάν μαζί με γουρούνια, γυμνές γυναίκες και μια μοτοσικλέτα, που καταλήγουν σε ένα βουνό από ποπ κορν!