Κώστας Γαβράς: 80 χρόνια κόντρα στις εξουσίες

Είναι ο σκηνοθέτης που καθιέρωσε τo είδος του πολιτικού θρίλερ. Κοιτάζοντας την πορεία του από τα Λουτρά Αρκαδίας όπου γεννήθηκε έως σήμερα που είναι πρόεδρος της Σινεματέκ (Ταινιοθήκη της Γαλλίας, η οποία διαθέτει τη μεγαλύτερη συλλογή ταινιών παγκοσμίως) έχει κάθε λόγο να αισθάνεται δικαιωμένος και να γιορτάζει με ικανοποίηση τα ογδοηκοστά του γενέθλια. Μια πορεία που σημαδεύτηκε από έναν θυελλώδη έρωτα με τον πολιτικό κινηματογράφο και τις τραγωδίες ασυμβίβαστων ανθρώπων και τον έφεραν στην κορυφή του ευρωπαϊκού και όχι μόνο κινηματογράφου.

Ο λόγος φυσικά για τον Κώστα Γαβρά. Λίγο πριν κλείσει τα τριάντα, ο φέρελπις σκηνοθέτης αποφασίζει να εγκαταλείψει την Ελλάδα σε μια ταραγμένη πολιτικά περίοδο με ανοιχτές ακόμα τις πληγές του Εμφυλίου για να ζήσει στη Γαλλία.

Το ντεμπούτο του στον γαλλικό κινηματογράφο γίνεται με το φιλμ νουάρ  «Διαμέρισμα δολοφόνων» το 1965. Στην ταινία, ο Ιβ Μοντάν υποδύεται τον ντετέκτιβ που επιχειρεί να λύσει το μυστήριο της δολοφονίας επιβάτιδος σε μια κλινάμαξα που κάνει τη διαδρομή Μασσαλία – Παρίσι, ενώ τον φακό του νεαρού τότε σκηνοθέτη εμπιστεύονται επίσης ο Ζαν Λουί Τρεντινιάν και η Σιμόν Σινιορέ.

Είναι η ταινία που θα του ανοίξει τον δρόμο για το επόμενο βήμα στο πολιτικό θρίλερ – είδος στο οποίο ο Κώστας Γαβράς θα αναδειχθεί σε μετρ με το πέρασμα των χρόνων – η «Ομολογία», όπου και πάλι θα βασιστεί στην ίδια ομάδα, τον Ιβ Μοντάν, την Σιμόν Σινιορέ και τον Χοσέ Σεμπρούν ως σεναριογράφο, για να διηγηθεί τη συνωμοσία τροτσκιστών στην Πράγα του 1951 εναντίον ενός υπουργού. Ταινία που δεν έτυχε της θερμότερης υποδοχής, γεγονός που δεν στάθηκε αρκετό να απογοητεύσει τον έλληνα δημιουργό.

Πώς θα μπορούσε άλλωστε, όταν λίγο πριν το εμβληματικό του «Ζ» (ως αλγερινή παραγωγή) είχε πάρει δύο βραβεία Οσκαρ; Και αν η υπόθεση Λαμπράκη όπως την είδε μέσα από τον φακό του ο Κώστας Γαβράς κατέκτησε το Οσκαρ καλύτερης ξένης ταινίας, η συλλογή βραβείων για τον σκηνοθέτη δεν σταμάτησε στην πολύχρονη καριέρα του, αφού το χρυσό αγαλματάκι ήρθε το 1983 για το σενάριο του «Αγνοούμενου». Η ταινία θεωρείται από πολλούς το αριστούργημά του, έργο για το οποίο κατέκτησε το ΒAFTA καλύτερης ταινίας αλλά και τον Χρυσό Φοίνικα στο Φεστιβάλ Καννών, διοργάνωση στην οποία είχε διακριθεί και το 1972 για το «Ειδικό Δικαστήριο» με το ειδικό βραβείο της κριτικής επιτροπής. Και βεβαίως ο κατάλογος δεν τελειώνει εδώ. Το «Μουσικό κουτί» τού χαρίζει το 1990 την Χρυσή Αρκτο στο Φεστιβάλ Βερολίνου και το «Αμήν» προσθέτει στην συλλογή του κι ένα Σεζάρ σεναρίου το 2003.

«Εκείνα που μετρούν στον κινηματογράφο του Κώστα Γαβρά είναι η συνέπεια, η κριτική και πολλές φορές η επώδυνη ματιά του σε όλες τις πλευρές του παιχνιδιού, η ανθρώπινη περιέργεια που καθιστά ανθρώπινες τις πολιτικές του ταινίες. Σε ευχαριστούμε Κώστα και χαρούμενα γενέθλια», σημειώνει η ιταλική «Ρεπούμπλικα» σε χθεσινό αφιέρωμά της.