Τώρα, ο αναπτυσσόμενος κόσμος ισχυροποιείται

Λονδίνο: τώρα που ρυθμίστηκαν τα θέματα ηγεσίας των ΗΠΑ και της Κίνας, μπορούμε επιτέλους να βάλουμε σε ένα πλαίσιο τις οικονομικές προοπτικές του 2013 γνωρίζοντας ποιος θα κάνει κουμάντο στις δύο μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου. Τι θα κάνουν λοιπόν και – το πιο σημαντικό – τι θα κάνουν σε αυτές οι οικονομικές δυνάμεις;

Κατ’ αρχήν οι ΗΠΑ θα αντιμετωπίσουν επαναλαμβανόμενες προκλήσεις από τον «δημοσιονομικό γκρεμό» μέχρι οι αγορές να πιέσουν τους πολιτικούς ώστε αυτοί να λάβουν πιο ριζοσπαστικά μέτρα για τη μείωση του ελλείμματος. Παρά την κατάσταση αυτή, όμως, και την επακόλουθη χαμηλότερη ανάπτυξη, το 2013 θα είναι ένα καλύτερο έτος για την παγκόσμια οικονομία από όσο περιμένουν πολλοί.

Το 2011 αυξήθηκε το παγκόσμιο ΑΕΠ κατά 1,3 τρισ. δολ. Το ποσό αυτό αναλογεί στη δημιουργία μιας νέας οικονομίας ίσης με αυτή της Ελλάδας κάθε 12 1/2 εβδομάδες ή μιας οικονομίας ίσης με αυτή της Ισπανίας κάθε έτος. Μαζί οι τέσσερις μεγαλύτερες αναπτυσσόμενες οικονομίες, η Βραζιλία, η Ρωσία, η Ινδία και η Κίνα (BRIC), συνεισέφεραν στο παγκόσμιο ΑΕΠ 2,2 τρισ. δολ. μέσα στο 2012. Το ποσό αυτό αναλογεί στην οικονομία ολόκληρης της Ιταλίας, η οποία παραμένει η όγδοη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο παρά τα προβλήματά της και αναμένεται να παραμείνει στη θέση αυτή για τα επόμενα χρόνια πριν πιθανότατα την ξεπεράσουν η Ρωσία και η Ινδία.

Οι οκτώ οικονομίες που αναπτύσσονται ταχέως, οι χώρες BRIC και επιπλέον η Νότια Κορέα, η Ινδονησία, το Μεξικό και η Τουρκία, είχαν ΑΕΠ σχεδόν 3 τρισ. δολ. το 2011, περισσότερο δηλαδή από αυτό της Βρετανίας σε ετήσια βάση. Το συνολικό μέγεθος των οικονομιών αυτών ανέρχεται πλέον περίπου στα ίδια επίπεδα με αυτό της αμερικανικής οικονομίας, όπου η συνολική ετήσια παραγωγή ανέρχεται σε 15-16 τρισ. δολ. ή περίπου στο 25% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Εάν η ανάπτυξή τους δεν μειωθεί σημαντικά, η συνεισφορά τους στην παγκόσμια οικονομία θα αυξηθεί σημαντικά και η συνολική ανάπτυξη θα είναι ισχυρότερη από αυτή που προβλέπουν ανήσυχοι δυτικοί αναλυτές. Εάν οι Οκτώ Οικονομίες της Ανάπτυξης (Growth Eight) αναπτυχθούν κατά 10%, θα προσθέσουν 1,5 τρισ. δολ. στο παγκόσμιο ΑΕΠ το επόμενο έτος.

Για τη δεκαετία που ξεκίνησε το 2011 εμείς στην Goldman Sachs Asset Management εκτιμούμε ότι η Κίνα, που αναλογεί περίπου στο μισό της συνολικής παραγωγής των Οκτώ Οικονομιών (περίπου 8,3 τρισ. δολ. στα τέλη του 2012), θα αναπτυχθεί με 7%-8% σε ετήσια βάση σε πραγματικούς όρους, με τον πληθωρισμό να διαμορφώνεται σε περίπου 3%. Εάν το γιουάν δεν υποχωρήσει, τότε η ονομαστική ανάπτυξη θα ανέλθει σε 10%-11%.

Η Κίνα θα αναπτυχθεί 7%-8% εν μέρει επειδή αυτό αποφάσισαν ότι θέλουν όσοι χαράσσουν εκεί την οικονομική πολιτική. Στα τέλη του 2009, μέσα σε έναν χρόνο μετά τη μαζική απάντησή τους στη χρηματοπιστωτική κρίση με την παροχή ρευστότητας, η κινεζική ηγεσία, πιστεύω, αποφάσισε ότι δεν είναι πια χρήσιμο να αναπτύσσεται η οικονομία με 10% σε πραγματικούς ρυθμούς. Η ανισότητα στα εισοδήματα αυξανόταν δραματικά, η καταστροφή του περιβάλλοντος γινόταν μεγαλύτερη και ο πληθωρισμός έριχνε το πραγματικό εισόδημα των φτωχότερων νοικοκυριών.

Πράγματι, ένας λόγος-κλειδί για την επιβράδυνση της ανάπτυξης στην Κίνα το 2011-2012 είναι ότι αυτό ήθελαν να γίνει οι κυβερνώντες. Τον στόχο άλλωστε για την ανάπτυξη τον μείωσαν στο 7% και στο 12ο Πενταετές Σχέδιό τους.

Κοιτάζοντας εμπρός, μπορεί η αλλαγή της ηγεσίας στην Κίνα να είναι σημαντική, αλλά οι ηγέτες της δεν μπορούν να αποφασίσουν με την ελευθερία που μπορεί να περιμένει κάποιος. Γίνονται ηγέτες του κόμματος εν μέρει μέσω συμφωνίας για την εφαρμογή του συμφωνημένου σχεδίου. Ενας υποψήφιος ηγέτης που αποκλίνει υπερβολικά από αυτό δεν μένει για καιρό στην εξουσία, όπως είδαμε το 2012 με την αποχώρηση του Μπο Σιλάι.

Ο στόχος της Κίνας για ανάπτυξη 7% βασίζεται σε διατήρηση της αύξησης της ιδιωτικής κατανάλωσης κατά 8% (αναγνωρίζοντας ότι οι εξαγωγές και οι επενδύσεις δεν θα αυξηθούν τόσο πολύ όσο πριν). Θα υπάρξει μεγαλύτερη προσοχή στην καινοτομία και τη δημιουργικότητα που θα συνοδευτεί με ισχυρή πραγματική αύξηση των μισθών, παροχή περισσότερων δικαιωμάτων για όσους μετακινούνται μεταξύ πόλεων και επέκταση της υγειονομικής περίθαλψης και των συντάξεων. Εάν η Κίνα αναπτυχθεί με 7%-8% ξανά το 2013, η ανάπτυξη αυτή θα είναι πιο ισορροπημένη από το 2012.

Πέρα από την Κίνα, άλλες χώρες των BRIC, η Βραζιλία, η Ρωσία και η Ινδία, όλες αντιμετωπίζουν προκλήσεις τις οποίες οι ηγέτες τους πρέπει να αντιμετωπίσουν για να πετύχουν υψηλότερη ανάπτυξη. Ομως υπάρχουν πολλές σημαντικές εξελίξεις αλλού, περιλαμβανομένων της Ινδονησίας, των Φιλιππίνων, του Μπανγκλαντές, της Νιγηρίας και του Μεξικού – χώρες που τις ονομάζουμε οι Επόμενες 11. Η Νότια Κορέα και η Τουρκία που εξακολουθούν να αναπτύσσονται αρκετά καλά, αν και όχι τόσο όσο οι άλλες, είναι τα άλλα δύο μέλη αυτής της ομάδας.

Οι 15 χώρες που αποτελούν τις BRIC και τις Επόμενες 11 έχουν πληθυσμό πάνω από 4 δισ., σχεδόν τα δύο τρίτα του παγκόσμιου πληθυσμού. Καθώς συνεχίζουν να αναπτύσσονται, το μερίδιό τους στην παγκόσμια οικονομία θα συνεχίσει να αυξάνεται, ενισχύοντας την παγκόσμια ανάπτυξη περισσότερο από ό,τι θα ίσχυε σε άλλη περίπτωση.

Ομως η παγκόσμια οικονομία μπορεί να είναι ασθενέστερη το 2013 σε σύγκριση με το 2012 εάν επιβεβαιωθούν οι χειρότερες προβλέψεις στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, ιδιαίτερα εάν το Κογκρέσο των ΗΠΑ δεν μπορέσει να συνεργαστεί με τον Ομπάμα για να υπάρξει συμφωνία για τον προϋπολογισμό που θα βελτιώσει μεσοπρόθεσμα την αξιοπιστία των ΗΠΑ μέσω μείωσης των υπερβολικών ελλειμμάτων. Είναι δύσκολο να επιτευχθεί η ισορροπία αυτή και χωρίς πίεση από τις αγορές δεν είμαι σίγουρος τι θα γίνει.

Θα πρέπει ωστόσο να προσθέσω ότι εάν η κυβέρνηση των ΗΠΑ δεν δημιουργήσει προβλήματα, μπορεί να αποδειχτούν χρήσιμες δύο εξελίξεις στον ιδιωτικό τομέα. Η μία είναι μια ανάκαμψη στην αγορά ακινήτων. Η άλλη είναι η προοπτική της σταδιακής μείωσης του κόστους της εισαγόμενης ενέργειας όσο η εσωτερική παραγωγή, ιδιαίτερα του φυσικού αερίου, συνεχίσει να αυξάνεται.

Οσο για την Ευρώπη, πολλοί επενδυτές εξακολουθούν να πιστεύουν ότι θα φτάσει η στιγμή που θα μπορέσουμε να συμπεράνουμε ότι η Ευρωπαϊκή Νομισματική Ενωση είτε θα τελειώσει είτε θα σωθεί. Δυστυχώς είναι πιο πιθανό ότι, ενόψει των γερμανικών εκλογών το φθινόπωρο του 2013, αποφάσεις-κλειδιά θα πάρουν παράταση ή θα αποφευχθούν. Αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη πιθανότατα θα βρεθεί αντιμέτωπη με άλλο ένα δύσκολο έτος.

Ομως η ανάπτυξη των BRIC αναλογεί στη δημιουργία μιας νέας οικονομίας μεγέθους Ιταλίας κάθε 12 μήνες. Εάν δεν υπάρξει σημαντική επιδείνωση στην Ευρώπη, τα προβλήματα στη Γηραιά Ηπειρο δεν θα είναι το 2013 το κυρίαρχο θέμα για την παγκόσμια οικονομία.

Ο Τζιμ Ο’Νιλ είναι πρόεδρος της Goldman Sachs Asset Management και μέλος του συμβουλίου του Ινστιτούτου Bruegel.