Προοπτική αισιοδοξίαςη τεχνολογική καινοτομία

Συνήθως ο «οπτιμισμός» και ο «ρεαλισμός» χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν δύο διαφορετικές προοπτικές ζωής. Πιστεύω όμως πως μια πραγματιστική εκτίμηση της ανθρώπινης κατάστασης εγείρει μια αισιόδοξη θεώρηση των πραγμάτων. Εγώ είμαι ιδιαίτερα αισιόδοξος όσον αφορά τη δυνατότητα της τεχνολογικής καινοτομίας να βελτιώσει τη ζωή των φτωχότερων ανθρώπων του κόσμου. Γι’ αυτό τον λόγο κάνω και τη δουλειά που κάνω.  

Ωστόσο, υπάρχει ένα σημείο στη σχέση μεταξύ της τεχνολογίας και της παγκόσμιας ανάπτυξης, όπου η πραγματικότητα μετρίασε την αισιοδοξία μου – η ιδέα ότι τα κινητά τηλέφωνα θα άλλαζαν ριζικά τη ζωή στις αναπτυσσόμενες χώρες. Πριν από μία δεκαετία, πολλοί θεωρούσαν πως η διάδοση των φορητών συσκευών στην Αφρική θα αποτελούσε ένα μικρό άλμα προς την ψηφιακή χειραφέτηση. Τελικά δεν ήταν. Η ψηφιακή χειραφέτηση είναι μακρά και διαρκώς εξελισσόμενη διαδικασία και η απλή ύπαρξη της ασύρματης τεχνολογίας δεν αλλάζει άμεσα τον τρόπο με τον οποίο οι φτωχοί άνθρωποι ικανοποιούν τις βασικές ανάγκες τους.  

 Σήμερα ωστόσο και έπειτα από χρόνια επενδύσεων, η ψηφιακή χειραφέτηση βρίσκεται σε στάδιο ανάπτυξης και αυτό οφείλεται σε πολλούς παράγοντες όπως η αυξανόμενη κάλυψη δικτύου, οι πιο προηγμένες συσκευές και ένας διαρκώς διευρυνόμενος κατάλογος εφαρμογών. Καθώς όλο και περισσότεροι άνθρωποι αποκτούν πρόσβαση και σε καλύτερη και σε φθηνότερη ψηφιακή τεχνολογία, το σημείο καμπής επιτέλους ξεπεράστηκε – τα οφέλη από την παροχή ψηφιακών υπηρεσιών (τραπεζικές υπηρεσίες ή υπηρεσίες υγείας) υπερκαλύπτουν ξεκάθαρα το κόστος. Κατόπιν τούτου, οι εταιρείες είναι πλέον πρόθυμες να επενδύσουν τα απαραίτητα κεφάλαια για την ανάπτυξη νέων συστημάτων και οι πελάτες είναι πρόθυμοι να αποδεχθούν το κόστος υιοθέτησης νέων τρόπων συμπεριφοράς.

Ας αναλογιστούμε το παράδειγμα της M-Pesa, της υπηρεσίας mobile banking της Κένυας η οποία παρέχει στους ανθρώπους τη δυνατότητα να αποστείλουν χρήματα μέσω των κινητών τηλεφώνων τους. Η εταιρεία πρώτα έπρεπε να επενδύσει σε καταστήματα όπου οι συνδρομητές θα μπορούσαν να μετατρέψουν τα μετρητά τους σε ψηφιακά χρήματα και έπειτα ξανά σε μετρητά. Αυτού του είδους οι υλικές υποδομές θα παραμείνουν απαραίτητες μέχρις ότου οι οικονομίες σταματήσουν να λειτουργούν – θα περάσουν δεκαετίες – δίχως μετρητά.

Δίχως την ύπαρξη μηχανημάτων ανάληψης χρημάτων, οι υπηρεσίες της M-Pesa δεν θα ήταν περισσότερο βολικές από τους παραδοσιακούς τρόπους κυκλοφορίας των χρημάτων. Επιπρόσθετα, οι ιδιοκτήτες των καταστημάτων στα οποία θα μπορούσαν να εγκατασταθούν τα μηχανήματα ανάληψης ήταν πρόθυμοι να το κάνουν μόνο υπό την προϋπόθεση ότι οι συνδρομητές της M-Pesa ήταν ήδη αρκετοί, ούτως ώστε να έχουν σίγουρο κέρδος.

 Αυτού του είδους η επιχειρηματική αυταπάρνηση εκφράζει αυτό ακριβώς που έπρεπε να κάνουμε στη Microsoft κατά τη διάρκεια των πρώτων χρόνων του προσωπικού υπολογιστή. Κανένας δεν ήθελε μια μηχανή δίχως να υπάρχει το απαραίτητο λογισμικό, όπως ακριβώς κανένας δεν ήταν πρόθυμος να δημιουργήσει ένα λογισμικό αν δεν υπήρχαν μηχανές. Η Microsoft έπεισε και τις εταιρείες λογισμικών και τις εταιρείες κατασκευής υπολογιστών να στοιχηματίσουν στο μέλλον, δείχνοντας στον κόσμο τον τρόπο με τον οποίο η πλατφόρμα μας επρόκειτο να αλλάξει τους κανόνες.

Μικρής κλίμακας πιλοτικά προγράμματα παροχής υπηρεσιών μέσω των κινητών τηλεφώνων έχουν εφαρμοστεί ήδη με επιτυχία. Αλλά παραδείγματα μεγάλης κλίμακας αυτοχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων παροχής υπηρεσιών μέσω της χρήσης της ψηφιακής τεχνολογίας, όπως εκείνο της M-Pesa, είναι πιο δύσκολο να εντοπιστούν, καθώς δεν υπάρχουν ακόμα οι απαραίτητες προϋποθέσεις ώστε ανάλογες πρωτοβουλίες να μην αποτελούν μόνο ελεγχόμενα πειράματα.

Η ψηφιακή παροχή υπηρεσιών Υγείας, γνωστή ως mHealth – mobile Health (κινητή υγεία) – είναι ένας τομέας που άργησε να αναπτυχθεί, γιατί είναι πολύ δύσκολο να δημιουργηθεί τόσο μεγάλη βάση δεδομένων και έπειτα είναι επίσης δύσκολο να πεισθεί ο καθένας ότι πρόκειται για αξιόπιστο και αξιόλογο σύστημα Υγείας. Αν κάποιοι από τους εργαζομένους στην Υγεία χρησιμοποιούν τα κινητά τους τηλέφωνα για να αποστείλουν στοιχεία και πληροφορίες στην κεντρική βάση δεδομένων, αλλά κάποιοι άλλοι δεν τον κάνουν και αδιαφορούν, το ψηφιακό σύστημα θα παραμείνει ελλιπές, ελαττωματικό και μη αποδοτικό όπως και το τωρινό μη ψηφιακό σύστημα Υγείας.

Το πιο μακρόπνοο πρόγραμμα ψηφιακής παροχής υπηρεσιών Υγείας που έχω δει, το Motech, εστιάζει στις νέες μητέρες και στα μικρά παιδιά της Γκάνας. Οι εργαζόμενοι στις υπηρεσίες Υγείας των τοπικών κοινοτήτων εφοδιασμένοι με κινητά τηλέφωνα επισκέπτονται χωριά από όπου μεταδίδουν ψηφιακά ζωτικής σημασίας πληροφορίες για τις νέες εγκύους. Επειτα, το σύστημα αξιοποιεί τα δεδομένα και αποστέλλει ενημερωτικά μηνύματα σχετικά με την εγκυμοσύνη τους στις μέλλουσες μητέρες. Από την ίδια βάση δεδομένων και μέσω του ίδιου δικτύου αποστέλλονται στοιχεία και στο υπουργείο Υγείας, παρέχοντας στους αρμόδιους για τις πολιτικές Υγείας ακριβή εικόνα των συνθηκών που επικρατούν στη χώρα.  

Οσοι ασχολούνται με το AIDS, την ελονοσία, τη φυματίωση, τον οικογενειακό προγραμματισμό, τον επισιτισμό και άλλα παγκόσμια ζητήματα υγείας, μπορούν όλοι να χρησιμοποιούν την ίδια βάση δεδομένων έτσι ώστε όλοι οι τομείς του συστήματος Υγείας μιας χώρας να μοιράζονται τις διαθέσιμες πληροφορίες και να ανταποκρίνονται κατάλληλα σε πραγματικό χρόνο. Αυτό είναι το όνειρο, το οποίο όμως μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο αν οι εργαζόμενοι στην πρώτη γραμμή παρέχουν πληροφορίες, τα υπουργεία τις αξιοποιούν και οι ασθενείς εφαρμόζουν όσα τους συστήνονται μέσω των κινητών τηλεφώνων τους.

Διαπίστωσα ότι το όλο εγχείρημα είναι λειτουργικό όταν οι συνεργάτες μας στο Motech άρχισαν να μιλούν για το επαχθές κόστος διατήρησης του δικτύου καθώς και για την ανάγκη απλοποίησης της διασύνδεσης των χρηστών. Η εφαρμογή αξιοποιούνταν στην πράξη και αυτό είχε ως αποτέλεσμα την ανάδειξη των προκλήσεων που έπρεπε να αντιμετωπιστούν. Αυτό, με τη σειρά του, σήμαινε ότι το σύστημα ήταν αξιόλογο και αξιόπιστο έτσι ώστε οι άνθρωποι να προτιμούν να καταφεύγουν σε αυτό για την επίλυση των όποιων προβλημάτων τους, αντί να επιστρέψουν στο παλιό σύστημα. Αυτή η ψηφιακή προσέγγιση της Υγείας επεκτείνεται και σε άλλες περιοχές, μεταξύ των οποίων και η Βόρεια Ινδία.

Πριν από μία δεκαετία, οι άνθρωποι πίστευαν πως όλα αυτά θα πραγματοποιούνταν πολύ γρήγορα. Αυτό δεν συνέβη γιατί τα απαραίτητα κομμάτια δεν ήταν στη θέση τους. Σήμερα όμως είναι. Για να διευρυνθεί σε όλους τους διαθέσιμους τομείς η χρήση της κινητής ψηφιακής τεχνολογίας θα απαιτηθεί ακόμη μία δεκαετία. Προχωρώντας θα μαθαίνουμε. Μακροπρόθεσμα, τα αποτελέσματα θα είναι τόσο μεταμορφωτικά όσο αρχικά ελπίζαμε, αν όχι και περισσότερο. Στο τέλος, όταν οι άνθρωποι θα είναι πραγματικά εξοικειωμένοι με την ψηφιακή τεχνολογία, θα αρχίσουν να τη χρησιμοποιούν για λογαριασμό τους, επινοώντας λύσεις που η επίσημη κοινότητα ανάπτυξης λογισμικών ουδέποτε φαντάστηκε.

Ο Μπιλ Γκέιτς είναι ο ιδρυτής της Microsoft