Eνας ακαδημαϊκός έτοιμος για πόλεμο

«Υπηρέτης της Δικαιοσύνης» από διαφορετικά πόστα υπήρξε όλα του τα χρόνια ο Μιχάλης Σταθόπουλος. Νομικός, θεωρητικός του Δικαίου, με πλούσιο συγγραφικό έργο, «πατέρας» νομοθετημάτων της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας, μέλος της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων, πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών, υπουργός Δικαιοσύνης, αλλά πάνω απ’ όλα πανεπιστημιακός δάσκαλος.

Τα χρόνια που πέρασαν έχει διανύσει πολλά χιλιόμετρα στις αίθουσες της Νομικής Σχολής της Αθήνας και έχει στο ενεργητικό του πλούσιο συγγραφικό έργο στον τομέα του Αστικού Δικαίου. Σε λίγες ημέρες, και συγκεκριμένα στις 6 Νοεμβρίου, η Ακαδημία Αθηνών σε  δημόσια συνεδρία της  θα υποδεχθεί τον ομότιμο καθηγητή της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Αθήνας, ακαδημαϊκό Μιχάλη Σταθόπουλο, στην Τρίτη Τάξη (έδρα Αστικού Δικαίου).

ΕΚΚΙΝΗΣΗ ΣΤΟ ΜΟΝΑΧΟ. Οσοι τον γνωρίζουν καλά λένε ότι την ώρα της ανακήρυξης μπροστά από τα μάτια του θα περνούν οι δύο σημαντικότεροι σταθμοί στην επαγγελματική του διαδρομή. Ο πρώτος, όταν το  1967 ολοκληρώνοντας τον κύκλο των μεταπτυχιακών σπουδών του στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου παρέδιδε στον γερμανό καθηγητή τη διατριβή του εισπράττοντας μόνο θετικά σχόλια. Ηταν τότε που για πρώτη φορά πέρασε από το μυαλό του η  ιδέα της πανεπιστημιακής καριέρας. Κάτι που έως τότε δεν είχε… προσχεδιάσει. Αν δεν είχε ακολουθήσει πορεία εντός της πανεπιστημιακής κοινότητας, τότε είναι σίγουρο ότι θα τον είχε κερδίσει άλλη έδρα: αυτή της Δικαιοσύνης, καθώς φλέρταρε, όπως λένε όσοι τον γνωρίζουν καλά, με την ιδέα του δικαστή.

Ο δεύτερος σταθμός ήρθε οκτώ χρόνια αργότερα, όταν τον Δεκέμβριο του 1975  εξελέγη καθηγητής Αστικού Δικαίου. Τα χρόνια που μεσολάβησαν η πορεία του έμεινε πάντα ευθυγραμμισμένη στη ρότα της Δικαιοσύνης, αλλά πέρασε από πολλούς και διαφορετικούς σταθμούς γνωρίζοντας εκ των έσω τον θεσμό και τους ανθρώπους του. Ο κ. Σταθόπουλος διετέλεσε μέλος της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων στα πρώτα χρόνια της λειτουργίας της υπό τον Κωνσταντίνο Δαφέρμο, ενώ αμέσως μετά βρέθηκε στο τιμόνι του υπουργείου Δικαιοσύνης.

Αυτές τις ημέρες που τόσο πολύς λόγος γίνεται για τα όρια των προσωπικών δεδομένων και πότε κάμπτονται αυτά έναντι του δημοσίου συμφέροντος ο Μιχάλης Σταθόπουλος επιχειρώντας έναν απολογισμό δεν διστάζει να ομολογήσει ότι «διαπίστωσα και υπερβολές». Με τη βαρύτητα του επιστημονικού λόγου του παρατηρεί ότι «το παρακάνουμε στο θέμα των προσωπικών δεδομένων». Θα μπορούσε να πει κανείς ότι γίνεται πιο ελαστικός όταν τα δεδομένα αυτά άπτονται οικονομικών θεμάτων και συνδέονται με την πάταξη της διαφθοράς και την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής.

Γίνεται όμως πιο αυστηρός στην πιστή τήρηση του νόμου όταν οι όποιες πληροφορίες αφορούν τον ιδιωτικό βίο γνωστών και άγνωστων πρωταγωνιστών. Ωστόσο εκεί που φαίνεται να μη σηκώνει… μύγα στο σπαθί του, όπως λένε πολλοί συνομιλητές του, είναι όταν «οι φρουροί του νόμου πρώτοι τον παραβιάζουν». Οπως λένε οι επαΐοντες, τα βέλη του στρέφονται στους δικαστές που εξακολουθούν τις κινητοποιήσεις τους αντιδρώντας στις μειώσεις των αποδοχών τους. «Θεωρώ ότι οι δικαστές επιτελούν το υψηλότερο λειτούργημα. Υψηλότερο και από αυτό του βουλευτή. Ας μην ξεχνάμε ότι έχουν την τελευταία λέξη ακόμη και για τη συνταγματικότητα ενός νόμου, άρα είναι παραπάνω από τον κοινό νομοθέτη, γι’ αυτό πρέπει να είναι άριστοι και να αμείβονται δεόντως», συνηθίζει να λέει στους συνομιλητές του όταν η κουβέντα φτάνει στο κεφάλαιο «δικαστές».

Με αυτό το σκεπτικό, αν ένας φοιτητής με καλές επιδόσεις ζητούσε μια συμβουλή από τον καθηγητή του, θα του πρότεινε να ακολουθήσει το δικαστικό Σώμα. Εναν κλάδο που και εκείνος θα μπορούσε να είχε επιλέξει υπηρετώντας τη Θέμιδα. Σε αυτή την υποθετική περίπτωση, πάντως, ο κ. Σταθόπουλος θα μπορούσε να είχε ανέβει στα σκαλιά της ιεραρχίας του Συμβουλίου της Επικρατείας ή του Αρείου Πάγου ως δικαστής της πολιτικής και όχι της Ποινικής Δικαιοσύνης, καθώς η μεγάλη αδυναμία του ήταν και παραμένει το Αστικό και όχι το Ποινικό Δίκαιο.

Ο Μιχάλης Σταθόπουλος είχε αποτελέσει κόκκινο πανί για την Εκκλησία την εποχή όπου είχε πάρει θέση κατά της αναγραφής του  θρησκεύματος στις  αστυνομικές ταυτότητες. Τοποθέτηση που είχε  προκαλέσει  την έντονη αντίδραση του Μακαριστού Αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου.

ΟΛΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Η πορεία του όμως είναι ταυτισμένη με το Πανεπιστήμιο. Από το 1983 έως το 1991  διετέλεσε πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών. Μεταξύ άλλων, βασικό έργο επί των ημερών της πρυτανείας του ήταν η προώθηση  του κτιριολογικού προγράμματος του πανεπιστημίου, η ανακαίνιση  των ιστορικών κτιρίων του πανεπιστημίου (Μουσείο της Ιστορίας  του Πανεπιστημίου στο Παλαιό Πανεπιστήμιο – οικία Κλεάνθους, Κτίριο Κωστή Παλαμά), η ίδρυση νέων τμημάτων (Θεατρικών Σπουδών, Μουσικών Σπουδών, Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, Πληροφορικής, Τηλεπικοινωνιών κ.λπ.) και η ανάπτυξη Διεθνών Σχέσεων του πανεπιστημίου.

Εχει διατελέσει επίσης επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Humboldt του Βερολίνου, του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης  και του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών. Στο ενεργητικό του έχει πολλές συμμετοχές σε κρίσιμες νομοπαρασκευαστικές επιτροπές, με σπουδαιότερη εκείνη που  προχώρησε στη ριζική επεξεργασία του Οικογενειακού Δικαίου  εισάγοντας την ισονομία μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Το πρώτο ίχνος του το άφησε στο υπουργείο Δικαιοσύνης πριν από πολλά χρόνια, όταν στην κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας το φθινόπωρο του 1974  διετέλεσε γενικός γραμματέας. Είκοσι έξι χρόνια αργότερα θα αναλάβει το τιμόνι του υπουργείου Δικαιοσύνης και θα παραμείνει στη θέση του υπουργού από τον Απρίλιο του 2000 έως τον Οκτώβριο του 2001. Για τους δικαστές μάλιστα ίδρυσε Τμήμα Επιμόρφωσης στην Εθνική Σχολή Δικαστών, με έδρα την Κομοτηνή. Οσο για το συγγραφικό του έργο, είναι πλούσιο καθώς έχει να επιδείξει εννέα αυτοτελή έργα και 125 μελέτες.