Ενας αιρετικός στην αυλή του Πάπα

Δουλοπρεπείς ιερείς, αναξιόπιστοι καρδινάλιοι που αδιαφορούν για τις πραγματικές ανάγκες των πιστών, ένας Προκαθήμενος που κουκουλώνει σκάνδαλα, μια ιεραρχική δομή που θυμίζει σε πολλά το ναζιστικό καθεστώς. Λίγοι πιστοί και ακόμη λιγότεροι ιερείς θα περιέγραφαν με αυτόν τον τρόπο την Εκκλησία τους. Αλλά ο Χανς Κουνγκ, ελβετός θεολόγος με πλούσιο συγγραφικό έργο και ξεκάθαρες απόψεις, θέλει να δει την Καθολική Εκκλησία να αλλάζει. Να αφήσει στο παρελθόν τον δογματισμό, την αρτηριοσκλήρωση, τις συνωμοσίες, την υποκρισία, την άρνηση της συμπόρευσης με τη σημερινή εποχή. Και πώς μπορεί να γίνει αυτό; Μόνο αν το απαιτήσουν οι ιερείς και οι πιστοί, λέει. Μόνο εάν ξεσηκωθούν εναντίον αυτού του «αυταρχικού συστήματος» που χαρακτηρίζει τη δομή της Καθολικής Εκκλησίας. Γιατί ο Χανς Κουνγκ δεν έχει καμία αμφιβολία: «Η άνευ όρων υπακοή που απαιτείται από τους επισκόπους οι οποίοι ορκίζονται υποταγή στον Πάπα είναι τόσο ακραία όσο κι εκείνη των γερμανών στρατηγών που υποχρεώνονταν να ορκιστούν υποταγή στον Χίτλερ» δήλωνε σε πρόσφατη συνέντευξή του στην εφημερίδα «Γκάρντιαν».

Στα 84 του χρόνια και με 30 βιβλία στο ενεργητικό του που μετρούν εκατομμύρια πωλήσεις, ο Κουνγκ είναι κάτι περισσότερο από μια ενοχλητική φωνή. Είναι η φωνή της συνείδησης μιας πανίσχυρης εξουσίας, η οποία διατείνεται ότι ο εξέχων εκπρόσωπός της δεν κάνει ποτέ λάθος. Ο Χανς Κουνγκ αμφισβήτησε με θεολογική επιστημοσύνη το αλάθητο του Πάπα το 1979. Ποντίφικας τότε ήταν ο Παύλος Ιωάννης Β’ που έσπευσε να τιμωρήσει τον αιρετικό θεολόγο απαγορεύοντάς του να διδάσκει Καθολική Θεολογία στο Πανεπιστήμιο του Τίμπινγκεν. Ο Κουνγκ δεν μπορούσε ασφαλώς να γνωρίζει εκείνη την εποχή ότι ένας άλλος θεολόγος τον οποίο είχε συστήσει ο ίδιος στο πανεπιστήμιο για να διδάξει, ο Γιόζεφ Ράτσινγκερ, θα διαδεχόταν κάποτε τον πολωνό Ποντίφικα στον παπικό θρόνο.

ΤΟ ΔΟΓΜΑ ΤΗΣ ΦΙΛΙΑΣ. Εκείνη η παλιά γνωριμία δεν εμπόδισε τον Κουνγκ να ασκήσει σκληρή κριτική και στον σημερινό Ποντίφικα. Οι δυο τους είχαν συνεργαστεί στενά τη δεκαετία του 1960. Κουνγκ και Ράτσινγκερ ήταν οι νεότεροι θεολογικοί σύμβουλοι της Β’ Οικουμενικής Συνόδου του Βατικανού, η οποία είχε οδηγήσει στην πιο ριζοσπαστική αναμόρφωση της Καθολικής Εκκλησίας από την εποχή του Μεσαίωνα. Από μια άποψη, ήταν ένα παράξενο ζευγάρι. Ο ζωηρός και εξωστρεφής Χανς Κουνγκ επισκίαζε συχνά τον πιο μετρημένο και εσωστρεφή Γιόζεφ Ράτσινγκερ. Οι κόντρα χαρακτήρες αναδείκνυαν ανάγλυφα και τις κόντρα απόψεις που χώριζαν τους δύο νεαρούς θεολόγους ακόμη και στον τρόπο ζωής. Ο Κουνγκ πήγαινε στο πανεπιστήμιο με μια κόκκινη Αλφα Ρομέο Τζούλια, ο Ράτσ ινγκερ προτιμούσε το ποδήλατο για τις μετακινήσεις του.

Από τότε, πάντως, φαίνεται να έχουν αλλάξει πολλά. Εκείνος ο ταπεινός ποδηλάτης που δίδασκε Δογματική Θεολογία στο πανεπιστήμιο μοιάζει να έχει περιπέσει στα χειρότερα από τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα. Ο Κουνγκ δεν μπορεί να μη διακρίνει μια μεγάλη αλλαγή σε εκείνον τον παλιό συνάδελφό του που κυκλοφορούσε με το ποδήλατο κι έναν μπερέ για να προστατεύει το κεφάλι του. Δεν μπορεί να μη διαπιστώσει τη «χρυσή λαμπρότητα και επιτήδευση» από την οποία περιβάλλεται ο Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ’, δεν μπορεί να μη δει το στέμμα του 19ου αιώνα που έχει επιλέξει να φοράει, να μην παρατηρήσει ότι τα λαμπρά του άμφια είναι αντιγραφή εκείνων που φορούσε ο Πάπας Λέων Ι’ πριν από πέντε αιώνες.

Είναι μια προσκόλληση στο παρελθόν και στους τύπους του που ο Χανς Κουνγκ αρνείται να δεχτεί. Η Καθολική Εκκλησία πρέπει να μεταρρυθμιστεί και για να μεταρρυθμιστεί πρέπει να κοιτάξει το παρόν, να δει αυτά που συμβαίνουν γύρω της. Ο Κουνγκ αποδίδει αυτή του τη μεταρρυθμιστική διάθεση στην ελβετική του καταγωγή. Γεννημένος τον Μάρτιο του 1928 στο Σούρσε, ένα χωριό 8.000 κατοίκων, τελείωσε το σχολείο στην Λουκέρνη και από εκεί ταξίδεψε στη Ρώμη για να σπουδάσει Φιλοσοφία και Θεολογία στο καθολικό πανεπιστήμιο. Ιερέας χειροτονήθηκε το 1954 και ιερούργησε για πρώτη φορά στη Βασιλική του Αγίου Πέτρου με το χριστεπώνυμο πλήθος να αποτελείται από μέλη της ελβετικής φρουράς του Βατικανού. Ο επόμενος σταθμός του Κουνγκ ήταν στο Παρίσι όπου ολοκλήρωσε  το διδακτορικό του. Εκεί έριξε και τον πρώτο σπόρο της «αιρετικής» ματιάς του. Θέμα της διδακτορικής του διατριβής ήταν οι θέσεις του ελβετού μεταρρυθμιστή θεολόγου Καρλ Μπαρθ.

Μόλις 32 ετών γίνεται τακτικός καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τίμπινγκεν. Στη γερμανική φοιτητούπολη της Βάδης – Βυρτεμβέργης θα ιδρύσει τον Ινστιτούτο Οικουμενικής Ερευνας. Οι δρόμοι τους με τον Γιόζεφ Ράτσινγκερ θα χωρίσουν τον 1969, όταν ο μελλοντικός Πάπας θα εγκαταλείψει το Πανεπιστήμιο του Τίμπινγκεν. Η αιτία της φυγής ήταν το πνεύμα του Μάη του ’68 που έφτασε στο Τίμπινγκεν. Οι φοιτητικές κινητοποιήσεις ώθησαν τον Ράτσινγκερ να συνεχίσει την ακαδημαϊκή του καριέρα στο πιο ήσυχο πανεπιστήμιο του Ρέγκενσμπουργκ.

«Ο ΠΟΥΤΙΝ ΤΟΥ ΒΑΤΙΚΑΝΟΥ». Σχεδόν 40 χρόνια από τότε, ο Χανς Κουνγκ βλέπει τον σημερινό Πάπα «να δοξάζεται στην Πλατεία του Αγίου Πέτρου από φανατικούς πιστούς, οι οποίοι του φωνάζουν πόσο υπέροχος είναι, ενώ την ίδια ώρα πολλοί άνθρωποι εγκαταλείπουν την Καθολική Εκκλησία». Το Βατικανό του Βενέδικτου ΙΣΤ’ είναι «ένα βασίλειο χαμένων ευκαιριών» λέει ο ελβετός θεολόγος. Ο Πάπας έχασε την ευκαιρία να συμφιλιωθεί με τους Προτεστάντες, τους Εβραίους, τους Ορθόδοξους, τους Μουσουλμάνους, απέφυγε να βοηθήσει την Αφρική στη μάχη που δίνει με το AIDS.

Το μεγαλύτερο έγκλημα, όμως, του Βατικανού και του επικεφαλής του είναι ο τρόπος που κάλυψαν το σκάνδαλο παιδεραστίας. Τι μπορεί να διακρίνει κανείς σε αυτήν τη στάση; «Μια διαδικασία πουτινοποίησης» απαντά ο Κρουνγκ. «Το Βατικανό δεν είναι διαφορετικό από το Κρεμλίνο. Οπως ο Πούτιν ως μυστικός πράκτορας έγινε επικεφαλής της Ρωσίας έτσι και ο Ράτσινγκερ έγινε επικεφαλής του Βατικανού ως επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών της Καθολικής Εκκλησίας». Με άρθρα του στον ιταλικό Τύπο, ο Χανς Κουνγκ έχει καλέσει κατ’ επανάληψη τον Βενέδικτο ΙΣΤ’ να πει το δικό του mea culpa για την υπόθεση που έχει συγκλονίσει την Καθολική Εκκλησία. Ο Πάπας κωφεύει. Αλλά ο παλιός του συνάδελφος στο Πανεπιστήμιο του Τίμπινγκεν δεν φαίνεται διατεθειμένος να σιωπήσει. Απέναντί του δεν βλέπει έναν Πάπα που δεν κάνει λάθη, αλλά κάποιον που οφείλει να κάνει πολλά για το ποίμνιό του.

ΕΙΠΕ
«Στις σημερινές συνθήκες δεν μπορώ να αναλάβω την ευθύνη της σιωπής»

ΕΓΡΑΨΑΝ
Εχει ταχθεί υπέρ της ευθανασίας, υπέρ της χειροτονίας των γυναικών, κατά της αγαμίας των κληρικών. Αλλά κανείς δεν μπορεί
να αμφισβητήσει ότι ο Χανς Κουνγκ είναι καθολικός
(εφημερίδα «Λα Ρεπούμπλικα»)