ΤΟΤΕ Φονιάδες των λαών Αμερικάνοι – ΤΩΡΑ Εξω η Μέρκελ της λιτότητας

Τι Αθήνα, τι Βαρσοβία; Η επίσκεψη Μέρκελ αλλά και η διακριτική αποχώρηση του αμερικανικού παράγοντα από το ελληνικό πολιτικό προσκήνιο δίνει μια αίσθηση τέλους εποχής και μεταβολής των γεωπολιτικών ισορροπιών. Περνάμε άραγε από τους Αμερικανούς στους Γερμανούς, όπως κάποτε από τους Βρετανούς στους Αμερικανούς; Αν είναι έτσι, τότε η κρίση θα αποδειχθεί εξίσου καθοριστική για την ελληνική Ιστορία όπως και ο Εμφύλιος.
Η αλήθεια, πάντως, είναι ότι ο ρόλος της Ουάσιγκτον παραμένει στο παρασκήνιο – και ότι δεν είναι βέβαιο πως οι Γερμανοί μάς θέλουν με όλη τους την καρδιά!

Το 2006 ένας γάλλος πολιτικός που δύο φορές παραλίγο να γίνει πρόεδρος αλλά έμεινε στα προκριματικά πέρασε από την Αθήνα. Σε μια δημόσια εκδήλωση έβαλε το χέρι κάτω από το τραπέζι και ακούμπησε – ας το πούμε κομψά – το πόδι – ας μην πούμε το μπούτι – μιας ελληνίδας συναδέλφου του στην πολιτική. Εκείνη σηκώθηκε κι άλλαξε θέση χωρίς να καταλάβουν κάτι οι θεατές. Και σε μια κατ’ ιδίαν συνάντηση διατύπωσε, με τη γνωστή του οξυδέρκεια, μια παρατήρηση. «Παρά τον υποτιθέμενο αντιαμερικανισμό που υπάρχει στη χώρα σας, η ελληνική πολιτική τάξη διακρίνεται από ατλαντισμό». Ηταν αυτό που είχαν κοινό Καραμανλής, Παπανδρέου, Μπακογιάννη αλλά και άπαντες σχεδόν οι σαραντάρηδες και πενηντάρηδες που είχαν φιλοδοξίες.

Εξι χρόνια – και μια επίσκεψη Μέρκελ – αργότερα, η περί ατλαντισμού παρατήρηση ηχεί ειρωνικά. Τα κατ’ ιδίαν σχόλια των κυβερνητικών για την έλευση της Καγκελαρίου στην Αθήνα προσδίδουν μάλιστα στην παρατήρηση την αναγκαία γραμμοσκίαση. Ενας υπουργός έλεγε ότι «είναι σαν την επίσκεψη Τσόρτσιλ στην Αθήνα του 1944». Αλλος παρατηρεί ότι «γίναμε Πολωνία». Το κοινό υπονοούμενο, με ιστορική ή γεωπολιτική αναφορά, είναι ότι η Ελλάδα έχει περάσει πλέον στη γερμανική σφαίρα επιρροής. Αυτή ενώ εκτεινόταν παραδοσιακά προς Ανατολάς – η περίφημη Ostpolitik που νομιμοποίησε ξανά ο καγκελάριος Βίλι Μπραντ τη δεκαετία του ’70 – τώρα έχει κατέβει προς Νότον.

Η ιστορική αναλογία έχει ενδιαφέρον. Το 1946 η Βρετανία, εξαντλημένη οικονομικά από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, δεν μπορεί να εκπληρώσει τον διεθνή ρόλο της. Αποχωρεί από την Ελλάδα και τη θέση της παίρνουν οι ΗΠΑ. Το δόγμα Τρούμαν – και η οικονομική βοήθεια – είναι προάγγελος του Σχεδίου Μάρσαλ για την Ευρώπη. Η Ελλάδα θεωρείται μέτωπο πρώτης γραμμής του Ψυχρού Πολέμου, άλλωστε ο Εμφύλιος συνεχίζεται. Και ο ιδεαλιστής Πολ Πόρτερ, επικεφαλής της αμερικανικής οικονομικής αποστολής, γράφει ιστορία με τους προβληματισμούς του – σε χαλαρή αναλογία με τους σημερινούς τροϊκανούς.

Η τρέχουσα εξάντληση των ΗΠΑ δεν προκύπτει με τυμπανοκρουσίες. Αλλά την αναγνωρίζουν όλοι οι χειριστές της εξουσίας εν Ελλάδι την τελευταία τριετία. Συμβολίζεται από τη φυσιογνωμία του Μπαράκ Ομπάμα. Είναι για την Ελλάδα ο αόρατος αμερικανός Πρόεδρος. Ο Κώστας Καραμανλής, σφιγμένος και παγωμένος, τον συναντά στο πλαίσιο μιας συνόδου του ΝΑΤΟ το 2009. Αλλά είναι προφανές ότι η επαφή είναι τυπική – χωρίς βάθος. Αλλωστε, οι Ελληνοαμερικανοί είχαν περιστοιχίσει τη Χίλαρι Κλίντον. Σε εκείνη την κατεύθυνση είχαν κινηθεί και τα εκτενή δίκτυα επαφών της οικογένειας Παπανδρέου στις ΗΠΑ. Οταν ο Γιώργος εκλέγεται πρωθυπουργός τον Οκτώβριο του 2009 δέχεται τη βραδιά των εκλογών ένα τηλεφώνημα συγχαρητηρίων από τον Μπαράκ. Ωστόσο δεν θα υπάρξει συνέχεια.

ΑΠΟΣΤΑΣΗ. Οι ελπίδες για διπλωματική κινητικότητα και ραντεβού στην Ουάσιγκτον τον Δεκέμβριο του 2009 εξανεμίζονται. Ο Παπανδρέου θα καταφέρει με τα χίλια ζόρια να εξασφαλίσει ραντεβού στο πλαίσιο των ομογενειακών εκδηλώσεων για την 25η Μαρτίου. Είναι πολύ αργά και ο τρόπος με τον οποίο διεκπεραιώνεται η οργάνωση της επίσκεψης δείχνει την απόσταση του Λευκού Οίκου από τα ελληνικά πράγματα. Σε ό,τι αφορά την περιοχή μας, ο Ομπάμα έχει ήδη επιλέξει την Τουρκία, την οποία έχει επισκεφθεί ως μέρος του ανοίγματος που κάνει στον ισλαμικό κόσμο. Είναι η εποχή της περίφημης ομιλίας στο Κάιρο. Από την Αθήνα δεν θα περάσει ο αμερικανός Πρόεδρος ούτε καν για να τηρήσει κάποιες στοιχειώδεις ισορροπίες.

«Πρέπει να προσφύγετε
το συντομότερο…»

Ουσιαστικά από το 2009 και μετά η Ουάσιγκτον θα βάλει μπροστά το ΔΝΤ για τον χειρισμό της ελληνικής κρίσης. Ο συνομιλητής του Παπανδρέου τον χειμώνα του 2009-2010 είναι ο Ντομινίκ Στρος-Καν και όχι ο Μπαράκ Ομπάμα. Κορυφαίος τότε υπουργός επισημαίνει ότι «οι αμερικανικός παράγων ήταν καθοριστικός στο ΔΝΤ. Οι Αμερικανοί ήταν που καθάρισαν τις αντιστάσεις χωρών όπως η Ρωσία και η Βραζιλία, ενώ μάζεψαν και τους Ασιάτες. Ολοι αυτοί, έχοντας υποστεί χρεοκοπίες στο παρελθόν και έχοντας τραυματισθεί από τις σκληρές πολιτικές του ΔΝΤ, θεωρούσαν ότι η μεταχείριση της Ελλάδας είχε προνομιακά χαρακτηριστικά».

Στην Αθήνα, την άνοιξη του 2010, ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου δέχεται κάθε τρεις μέρες τηλεφωνήματα από το γραφείο του αμερικανού ομολόγου του Τιμ Γκάιτνερ. Οι Αμερικανοί όμως δεν ανησυχούν τόσο πολύ για την Ελλάδα. Ανησυχούν για τους συστημικούς κινδύνους που συνεπάγεται μια άτακτη ελληνική χρεοκοπία. Είναι μια προσέγγιση που θα την βρουν και θα την ξαναβρούν μπροστά τους οι ελληνικές κυβερνητικές αποστολές σε όλη τη διάρκεια της τετραετίας. Το φθινόπωρο του 2011, κυβερνητικός με οικονομικό χαρτοφυλάκιο που συνοδεύει τον Παπανδρέου στο ραντεβού με τον Τζο Μπάιντεν εκπλήσσεται όταν ακούει τον αμερικανό Πρόεδρο να εκφράζει φόβο για τους κινδύνους για «διπλή ύφεση στις ΗΠΑ» σε περίπτωση που πέσει η Ελλάδα. «Το μόνο που τους ένοιαζε ήταν μην την πλήρωναν αυτοί…».

Παρ’ όλα αυτά, οι Αμερικανοί δεν μετέχουν στην ευρωζώνη. Και δεν κάθονται στο ίδιο τραπέζι με την Ελλάδα παρά μόνο στο ΔΝΤ. Η προσπάθειά τους να επηρεάσουν την έκβαση της ελληνικής κρίσης είναι έμμεση. Από τη μια πλευρά έχουμε τη σταθερά των παραινέσεων προς τους Γερμανούς – που όμως δεν φέρνουν αποτέλεσμα. Στο G-20 των Καννών, με την Ελλάδα σε σπιράλ αποσταθεροποίησης λόγω της πρωτοβουλίας Παπανδρέου για το δημοψήφισμα, ο Μπαράκ Ομπάμα ζητάει από τον Νικολά Σαρκοζί να κάνει κάτι με τους Γερμανούς «γιατί δεν μας ακούνε». Ιδιαίτερα αρνητικός στις νουθεσίες ή τις υποδείξεις της Ουάσιγκτον είναι, όπως έχουν διαπιστώσει όλοι οι έλληνες ομόλογοί του από το 2009 και μετά, ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε. Τα τηλεφωνήματα Ομπάμα στην Μέρκελ πριν από κρίσιμες συνόδους χρονολογούνται από την άνοιξη του 2010. Παρ’ όλα αυτά υπάρχει ένα τηλεφώνημα του αμερικανού Προέδρου προς τον Γιώργο Παπανδρέου που γίνεται τις τελευταίες τριάντα ώρες πριν το περίφημο ταξίδι στο Καστελλόριζο. Το βεβαιώνει κορυφαίος τότε υπουργός που ήταν στο Μαξίμου. «Αφού δημιουργείται μηχανισμός βοήθειας», φέρεται να έχει πει τηλεφωνικά ο Μπαράκ στον Γιώργο, «πρέπει να προσφύγετε το συντομότερο σε αυτόν…».

Η «συμβουλή» εξηγεί ώς ένα σημείο την τελική αποφασιστικότητα του Παπανδρέου να ζητήσει η χώρα βοήθεια. Αλλά, βέβαια, «ευχαριστούμε τις Ηνωμένες Πολιτείες» δεν θα ειπωθεί – όπως από τον Κώστα Σημίτη στο βήμα της Βουλής μετά την κρίση των Ιμίων το 2006. Τότε, ειρήσθω εν παρόδω, ο έλληνας πρωθυπουργός είχε επισκεφθεί τον Μπιλ Κλίντον στην Ουάσιγκτον έναν μήνα αργότερα. Ηταν η φάση που οι Αμερικανοί επαναβεβαίωναν τον ρόλο τους στο Αιγαίο και στην περιοχή μας ευρύτερα. Αν ο Παπανδρέου δεν έχει λόγο να ευχαριστήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι γιατί ξέρει ότι δεν μπορεί να στηριχθεί σε αυτές στην κρίση που αντιμετωπίζει η Ελλάδα. Υπουργός που ήταν κοντά του τότε λέει ότι «είναι μια διαπίστωση που τον απογοητεύει και περιορίζει τις κινήσεις του». Και προσθέτει: «Ηταν σαν να μας είχαν βάλει στη μέση οι Αμερικανοί και οι Γερμανοί και να μας έπαιζαν μπιλιάρδο». Ο Παπανδρέου θα προωθήσει μια «σαφώς αμερικανοκίνητη εξωτερική πολιτική», όπως παραδέχονται όλοι οι εμπλεκόμενοι τότε υπουργοί, «επιχειρώντας το άνοιγμα στο Ισραήλ». Είναι μια κίνηση που συμμερίζεται η πλευρά Σαμαρά. Ωστόσο, δεν μας έχει βοηθήσει στο μέτωπο της κρίσης – έστω κι αν όλοι θεωρούν ότι «μας θωρακίζει σε θέματα ασφάλειας…».