Το ζήτημα των αγνοουμένων

Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο πραγματοποιήθηκε στις 20 Ιουλίου 1974. Περίπου 40.000 στρατιώτες εισέβαλαν στις βόρειες ακτές της Κυπριακής Δημοκρατίας με την υποστήριξη της τουρκικής Αεροπορίας και του Ναυτικού. Οι τουρκικές επιχειρήσεις πραγματοποιήθηκαν σε δύο φάσεις, με περίπου έναν μήνα διαφορά η μία από την άλλη, και κατέληξαν στην κατοχή του 37% του νησιού.

Περί τους 200.000 ανθρώπους ξεριζώθηκαν, 4.000 σκοτώθηκαν, ενώ 1.619 στρατιωτικοί και άμαχοι – ανάμεσά τους γυναίκες και παιδιά – δηλώθηκαν αγνοούμενοι. Οι τελευταίοι είτε είχαν συλληφθεί από τις τουρκικές δυνάμεις εισβολής είτε εξαφανίστηκαν αρκετά μετά τη λήξη των εχθροπραξιών σε περιοχές που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο του τουρκικού Στρατού.

Το ζήτημα των αγνοουμένων – σήμερα προσδιορίζονται σε κάτι λιγότερο από 1.500 – απασχολεί επί δεκαετίες τόσο την κοινή γνώμη Ελλάδας και Κύπρου όσο και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, το οποίο έχει επανειλημμένως καταδικάσει την Τουρκία για παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των αγνοουμένων και των συγγενών τους.

Παρά το γεγονός ότι πολλοί προσπάθησαν – και για ψηφοθηρικούς λόγους – να συντηρήσουν την ελπίδα των συγγενών πως κάποιοι αγνοούμενοι μπορεί να είναι ακόμη ζωντανοί, ενδεχομένως σε φυλακές της Ανατολίας, η πραγματικότητα φαίνεται να είναι αυτή που παραδέχθηκε και περιέγραψε καθυστερημένα ο άλλοτε ηγέτης της τουρκοκυπριακής κοινότητας Ραούφ Ντενκτάς: οι αγνοούμενοι δεν έφυγαν ποτέ από το νησί, εκτελέστηκαν επί τόπου και μαζικά από ακραίους, φανατικούς Τουρκοκύπριους και ετάφησαν σε ομαδικούς τάφους. Αλλά οι υπεύθυνοι των πράξεων αυτών ούτε αναζητήθηκαν, πολύ δε περισσότερο δεν λογοδότησαν για τις πράξεις τους ποτέ.

Το 1981, έπειτα από επίπονες προσπάθειες, συστάθηκε η Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων (ΔΕΑ), η οποία λειτουργεί υπό την αιγίδα και τη συμμετοχή των Ηνωμένων Εθνών. Αν και από το 1999 άρχισαν να γίνονται κάποιες εκταφές, το έργο της ΔΕΑ για τις εκταφές, την ταυτοποίηση μέσω DNA και την επιστροφή των λειψάνων στους συγγενείς ξεκίνησε επίσημα τον Αύγουστο του 2006.