Ο προβοκάτορας των βιντεοκλίπ

Οταν τα παιδιά αναγνωρισμένων καλλιτεχνών ακολουθούν τo επάγγελμα των γονιών τους, στις περισσότερες περιπτώσεις αυτοκαταστρέφονται. Εκτός και αν ακολουθήσουν τη συνταγή που λέει ότι η μοναδική περίπτωση να κάνει το παιδί καριέρα αντίστοιχη με αυτήν του γονιού του, είναι να «ανοίξει μαγαζί απέναντι». Ιδια δουλειά αλλά διαφορετικοί ορίζοντες.

Ο Ρομέν Γαβράς, γιος του Κώστα Γαβρά και της Μισέλ, σπάει αυτόν τον κανόνα. Και σκηνοθέτης έγινε και δεν διάλεξε, όπως ακριβώς και ο πατέρας του, εφησυχαστικά και «φιλικά προς τον θεατή» θέματα και θεάματα. Ο Ρομέν τα σπάει γενικά. Και όχι μόνο γιατί στα έργα του υπάρχει πολύς θόρυβος από σπασμένα γυαλιά. Με τα βιντεοκλίπ του, τα διαφημιστικά του, τις μικρού μήκους ταινίες του και τη μόνο μία μεγάλου έχει προκαλέσει τόσο θόρυβο και τόσες αντιδράσεις, ώστε ο ίδιος να πει πέρυσι – μεσούντος του στροσκανικού σκανδάλου – σε συνομιλία του με τον Γιάννη Ζουμπουλάκη στο «Βήμα» ότι «έχουν ασχοληθεί μαζί μου περισσότερο απ’ όσο με τον Ντομινίκ Στρος-Καν».

ΧΩΡΙΣ ΠΑΡΩΠΙΔΕΣ. Πριν από μία εβδομάδα κέρδισε δύο βραβεία, από τα σημαντικότερα στον τομέα της «σκηνοθετημένης μουσικής»: σκηνοθεσίας και καλύτερης φωτογραφίας για το βιντεοκλίπ της Μ.Ι.Α. «Bad Girls» στα φετινά μουσικά βραβεία VMAs Awards του MTV. Βέβαια, το περιβάλλον, δεν έχουν και μεγάλη σχέση με τον νέο άντρα, που μόνο αν προσέξεις καλά πίσω από τα πλούσια ακατάστατα μαλλιά και το μούσι θα διακρίνεις την ομοιότητα με τα αισθαντικά χαρακτηριστικά του πατέρα του (με τον οποίον μοιάζει ακόμη περισσότερο όταν μιλάει).

Ανήκει όμως στη γενιά που εξαρχής πέταξε τις παρωπίδες των αισθητικών και καλλιτεχνικών αποκλεισμών πιστεύοντας πως όταν θέλεις να αμφισβητήσεις κάτι, το κάνεις πολύ πιο αποτελεσματικά εκ των έσω. Εξάλλου και το βιντεοκλίπ του «Bad Girls» υιοθετεί τα στυλιστικά στοιχεία του R’n’B με φόντο μια αραβική χώρα που θα μπορούσε να είναι, για παράδειγμα, η Λιβύη. Ανατρεπτικό, πολιτικά σχολιαστικό, αλλά όχι σαν το «Born Free», το προηγούμενο βιντεοκλίπ της Μ.Ι.Α. που είχε σκηνοθετήσει ο Ρομέν και το οποίο είχε προκαλέσει πολλές και έντονες αντιδράσεις για το πολιτικό του περιεχόμενο και τις βίαιες σκηνές ξυλοδαρμών και δολοφονιών – ακόμη και εφήβου – που περιείχε.

Ο ίδιος υπερασπίζεται το όραμα των εικόνων του. «Προσθέτω το δικό μου όραμα σε ένα τραγούδι αντί απλώς να φτιάχνω ένα προωθητικό βίντεο με πλεϊμπάκ μουσική», λέει. Και παρά τα εκατοντάδες σχόλια μίσους που έχει κρατήσει στις δικές του σελίδες κοινωνικής δικτύωσης για το συγκεκριμένο βιντεοκλίπ, προσθέτει: «Μου αρέσει το ότι ένας 16χρονος από τη Γιουγκοσλαβία κάθεται μπροστά στο κομπιούτερ του και αυτό που βλέπει γεννά στην ψυχή του τόσο μίσος».

Γεννήθηκε στις 4 Ιουλίου του 1981 στην Αθήνα, την εποχή που ο πατέρας του γύριζε τον «Αγνοούμενο» με τη Σίσι Σπέισεκ και τον Τζακ Λέμον, ταινία για την οποία έχει βραβευτεί με Οσκαρ και BAFTA Σεναρίου. Οταν μεγαλώνεις με έναν σκηνοθέτη, όταν ζεις από πρώτο τις αγωνίες του αλλά και τον ενθουσιασμό της δημιουργίας ή τη σχεδόν ιερή μυσταγωγία του μοντάζ, ε, ο επαγγελματικός σου δρόμος είναι λίγο – πολύ χαραγμένος.

Στην προκειμένη περίπτωση, μία πρώτη εκτίμηση θα ήταν ότι ο σκηνοθέτης υιός είναι έως και ταυτισμένος με τον σκηνοθέτη πατέρα. Η εξουσία και η βία της σε διάφορες μορφές με την οποία καταπιάνεται ο Κώστας Γαβράς σε όλες σχεδόν τις ταινίες του από το «Ζ» μέχρι τον «Παράδεισο στη Δύση» μοιάζει να απασχολεί και τον Ρομέν. Αλλά ο 31χρονος σκηνοθέτης θεωρεί ότι υπάρχει μία βασική διαφορά : «Ο πατέρας μου έφτιαχνε ταινίες για έναν κόσμο τον οποίο καταλάβαινε καλά, ενώ εγώ φτιάχνω ταινίες για έναν κόσμο που δεν καταλαβαίνω καθόλου. Οι ταινίες μου είναι θολές και ακαθόριστες επειδή ζούμε σε έναν ακαθόριστο κόσμο. Οι ήρωές μου βρίσκονται σε σύγχυση κι εγώ είμαι ένας σκηνοθέτης σε σύγχυση».

Μεγαλωμένος μέσα στα κινηματογραφικά σετ άρχισε να βιντεοσκοπεί στα 14 του χρόνια με μία VHS κάμερα. Λίγο καιρό αργότερα έφτιαξε με την παρέα του – βγαλμένη μέσα από την χιπ χοπ κουλτούρα του Παρισιού – μία, ας την πούμε, κινηματογραφική κολεκτίβα, την Kourtrajme. «Γυρίζαμε βίντεο χωρίς λεφτά, χωρίς βοήθεια, έχοντας πλήρη άγνοια των κανόνων παραγωγής. Τα μοντάραμε και τα βγάζαμε έτσι χύμα στην αγορά. Οταν φτάσαμε να πουλήσουμε 50.000 κόπιες χωρίς την παραμικρή διαφήμιση, άρχισαν να ασχολούνται τα μέσα μαζί μας. Είχε πλάκα», λέει ο Ρομέν που καπνίζει αρειμανίως. Κάπως έτσι αυτός και η παρέα του έγιναν αυτό που λέμε «it kids».

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΜΕΣΙ. Το 2006 οι εξεγέρσεις στα υποβαθμισμένα προάστια του Παρισιού φέρνουν στην επικαιρότητα τον Ρομέν Γαβρά, ο οποίος κατέγραφε με την κάμερά του τα γεγονότα κάνοντας ένα είδος άσκησης κινηματογραφικού ύφους. Το 2007 σκηνοθετεί το βιντεοκλίπ για το τραγούδι «Stress» του γαλλικού συγκροτήματος Justice και προκαλεί πάλι αντιδράσεις. Πέρυσι βγήκε η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του «Θα έρθει η μέρα και για μας» με πρωταγωνιστές τον (φίλο του) Βενσάν Κασέλ και τον Ολιβιέ Μπαρτελεμί, αλλά κυρίως με μια εμμονή του νεαρού σκηνοθέτη, τους κοκκινομάλληδες, που συμβολίζουν γι’ αυτόν τις κάθε είδους αποκλεισμένες μειονότητες. Αλλοι τη χαρακτήρισαν ταινία μηδενιστικής βίας, άλλοι στάθηκαν στο ανατρεπτικό της χιούμορ. Πάντως όπου και αν προβλήθηκε, δίχασε και προκάλεσε συζητήσεις. Οπως επίσης συζητήθηκε η εντυπωσιακή διαφήμιση που έκανε για την Αdidas και στην οποία εμφανίζονται μεταξύ άλλων ο Λιονέλ Μέσι, ο Ντέιβιντ Μπέκαμ και η Κέιτι Πέρι.

Πριν από λίγους μήνες ο Ρομέν προκάλεσε και πάλι με το βιντεοκλίπ για το τραγούδι «Νο church in the wild» των ράπερ Jay-Z και Kayne West. Σκηνές βίας, συγκρούσεις νεαρών με την Αστυνομία, φλεγόμενα κτίρια και αυτοκίνητα, μολότοφ, καπνογόνα και κάπου σαν να φαίνεται και το σήμα ΕΛ.ΑΣ. αν και επισήμως το κλιπ έχει γυριστεί στην Πράγα. «Η εξέγερση των “Αγανακτισμένων” στην Ελλάδα ήταν πολύ πιο πολιτικοποιημένη από αυτά που συνέβησαν στο Παρίσι. Γενικά έχω την εντύπωση ότι ζούμε μια περίοδο δράσης, χωρίς όμως να υπάρχουν ιδέες για να στηρίξουν τη δράση», λέει ο υιός Γαβράς που λατρεύει τον «Κυνόδοντα» του Γιώργου Λάνθιμου και θεωρεί το «Nine» του Ρομπ Μάρσαλ «μια ταινία πολύ πιο προσβλητική, κακόγουστη και χυδαία από οποιαδήποτε ταινία του πατέρα μου ή του Παζολίνι που υποτίθεται ότι σοκάρουν».

ΕΙΠΕ
Η απόλυτη ελευθερία μπορεί να οδηγήσει στην παράνοια
Στον Γιάννη Ζουμπουλάκη
(«Το ΒΗΜΑ»)
ΕΙΠΑΝ ΓΙ’ ΑΥΤΟΝ
Είμαι περήφανος, επειδή ό,τι έκανε το έκανε μόνος του. Δεν έχει επηρεαστεί από εμένα ούτε καλλιτεχνικά, αλλά ούτε
και πολιτικά
Ο Κώστας Γαβράς στα «ΝΕΑ»