Κρατάει την Ευρώπη στα χέρια του

Χωρίς την κόκκινη ρόμπα των συνταγματικών δικαστών, δύσκολα θα φανταζόταν κανείς ότι αυτός ο δίμετρος σχεδόν (1,95) Γερμανός με το φιλικό, νεανικό πρόσωπο έχει στα χέρια του τις τύχες της Ευρώπης. Το δεύτερο τμήμα του Δικαστηρίου καλείται από την περασμένη Τρίτη να αποφασίσει εάν ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας ESM συνάδει με το γερμανικό Σύνταγμα. Αν η απάντηση είναι «ναι», ο Μηχανισμός μπορεί να ενεργοποιηθεί άμεσα. Αν η απάντηση είναι «όχι», τότε δεν θα υπάρχει το εργαλείο για να προστατευτεί το κοινό νόμισμα και θα καταρρεύσει.

Η Ευρώπη, και όχι μόνο, κρέμεται από την ετυμηγορία των δικαστών της Καρλσρούης.

«Βλέπουμε ήδη τους τίτλους: η διάσωση του ευρώ σταματά εξαιτίας της Γερμανίας», προέβλεψε ο πρόεδρος Φόσκουλε ανοίγοντας την Τρίτη την ακροαματική διαδικασία. Αλλά δεν θέλει μια βεβιασμένη απόφαση. Γι’ αυτό και ζητά περισσότερο χρόνο. Συνήθως για τα ασφαλιστικά μέτρα που αιτούνται οι ενάγοντες, οι αποφάσεις του Δικαστηρίου βγαίνουν σε δυο-τρεις εβδομάδες. Αλλά μια απόφαση ασφαλιστικών μέτρων για την υπογραφή ή όχι και από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας του ESM και του Δημοσιονομικού Συμφώνου, που έχουν κυρώσει ήδη τα δύο νομοθετικά σώματα της Γερμανίας, θα προδίκαζε στην ουσία και την τελική απόφαση. Αυτή αναμένεται σε έξι με εννέα μήνες. Γι’ αυτό και ο Φόσκουλε επέλεξε μια ενδιάμεση λύση. Η απόφαση για τα ασφαλιστικά μέτρα θα ληφθεί, αφού γίνει μια πρώτη επί της ουσίας εξέταση του θέματος. Και αυτό υπολογίζεται ότι θα απαιτήσει δύο με τρεις μήνες.

Η ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΗ ΓΡΑΜΜΗ. Αυτή και μόνο η απόφαση δείχνει ότι ο Φόσκουλε δεν θέλει να είναι υποχείριο κανενός. Ούτε της κυβέρνησης και του υπουργού Οικονομικών Σόιμπλε, ο οποίος προειδοποιεί για τους κινδύνους από την παράταση της αβεβαιότητας για τον ESM, ούτε των αγορών που θέλουν αποφάσεις εδώ και τώρα. «Το Σύνταγμα ισχύει και στην οικονομική κρίση», λέει ο Φόσκουλε. Και η διαχωριστική γραμμή από την εκτελεστική εξουσία είναι σαφής. «Τα συνταγματικά δικαστήρια δεν υπάρχουν για να ισχυροποιούν τις κυβερνήσεις», είχε πει σε παλαιότερη συνέντευξή του.

Βεβαίως είναι πολιτική η απόφαση που θα πάρει το Δικαστήριο. Ο Αντρέας Φόσκουλε είναι ένας «πολιτικός καθηγητής, ένας πολιτικός δικαστής, ταιριάζει απόλυτα στην Καρλσρούη», έγραψε η κεντροαριστερή «Ζιντόιτσε Τσάιτουνγκ». Από την ίδρυσή του – μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο – αυτό το Δικαστήριο ήταν πολιτικό. «Οποιος αποφασίζει ποια είναι τα όρια της πολιτικής, ασκεί πολιτική. Αλλά ποτέ το Δικαστήριο δεν άσκησε στο παρελθόν τόση πολιτική όσο σήμερα. Ασκεί γερμανική πολιτική, ασκεί ευρωπαϊκή πολιτική, ασκεί παγκόσμια πολιτική».

Ο Αντρέας Φόσκουλε επέλεξε να ασκεί αυτού του είδους την πολιτική, μολονότι θα μπορούσε να είναι σήμερα Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Ηταν το φαβορί της Καγκελαρίου Μέρκελ την περασμένη άνοιξη, αλλά ο Φόσκουλε δεν δέχτηκε την πρότασή της και έτσι έγινε Πρόεδρος της Δημοκρατίας ο Γιόαχιμ Γκάουκ. Είναι κατά κάποιον τρόπο και ο αντίποδάς του. Αν μπορούσε να ισχύει η σύγκριση, ο Γκάουκ είναι ο δεξιός φιλελεύθερος, ο Φόσκουλε είναι ο αριστερός φιλελεύθερος. Κάποτε στο παρελθόν είχε πει ότι είναι κοντά στο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα. Αλλά ο Φόσκουλε δεν χωράει σε κομματικά καλούπια. Με τον ρόλο του ως πρόεδρος του Συνταγματικού Δικαστηρίου είναι ο θεματοφύλακας των δημοκρατικών θεσμών. Και επειδή το οικοδόμημα της ΕΕ συνεχίζει να έχει δημοκρατικό έλλειμμα, η επιλογή του ήταν πάντα η ενίσχυση των άμεσα εκλεγμένων εκπροσώπων του λαού, των βουλευτών του εθνικού Κοινοβουλίου. Ετσι έγινε και η Μπούντεσταγκ η ισχυρότερη εθνική Βουλή στην ΕΕ.

ΠΕΤΥΧΗΜΕΝΟΣ. Ο Αντρέας Φόσκουλε είναι σήμερα μόλις 48 ετών, αλλά πέτυχε ήδη ό,τι θα μπορούσε να ονειρευτεί ένας ακαδημαϊκός, συνταγματολόγος. Γεννήθηκε το 1963 στο Ντέτμολντ στη Βορειοδυτική Γερμανία. Τα νομικά τον ακολουθούν από τα γεννοφάσκια του, ο πατέρας του ήταν νομικός του διοικητικού δικαίου. Ο Αντρέας Φόσκουλε σπούδασε Νομικά στα Πανεπιστήμια του Μπαϊρόιτ και του Μονάχου. Εγινε διευθυντής στο Ινστιτούτο Δημοσίου Δικαίου στο Φράιμπουργκ και στη συνέχεια πρύτανης στο Πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ. Στη θέση αυτή έμεινε μόνο οκτώ εβδομάδες, γιατί ακολούθησε ο διορισμός του στο Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο. Σε ηλικία μόλις 44 ετών έγινε αντιπρόεδρος και δύο χρόνια αργότερα, στα 46 του, ο νεότερος πρόεδρος που είχε ποτέ το Δικαστήριο της Καρλσρούης.

Οπως και τα άλλα μέλη του Δικαστηρίου, έχει και αυτός μία πρόταση για την απόφαση. Αλλά είναι εκείνος που θα τη συνθέσει και στη συνέχεια θα την παρουσιάσει. Οι αποφάσεις είναι συνήθως πάνω από 100 σελίδες. Για κάθε πρόταση, κάθε διατύπωση, κάθε κόμμα πρέπει να εξαντληθούν όλα τα περιθώρια, γιατί στις αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου υπόκεινται πλέον άπαντες: δικαστήρια, θεσμοί, πολίτες. Και τέτοιου είδους αποφάσεις προϋποθέτουν μια ιδιαίτερα συνθετική ικανότητα του προέδρου. Θα πρέπει να συγκεράσει τις επιστημονικές απόψεις των υπόλοιπων μελών του Δικαστηρίου, που είναι επίσης κορυφές στο συνταγματικό και ευρωπαϊκό δίκαιο, με ξεχωριστές ιδιοσυγκρασίες και φιλοδοξίες.

ΤΟ ΜΥΣΤΙΚΟ ΤΟΥ. Εκείνοι που γνωρίζουν και προσωπικά τον Αντρέας Φόσκουλε λένε ότι το μυστικό του είναι η… κουζίνα. Ζει με τη γυναίκα του, επίσης νομικό, δεν έχουν παιδιά. Οι καλεσμένοι στο σπίτι τους δεν θα καθήσουν στο στρωμένο τραπέζι, αλλά θα περάσουν πρώτα από την κουζίνα. Θα βάλουν όλοι ένα χέρι στο μαγείρεμα και στην προετοιμασία, άλλος τα μακαρόνια, άλλος τα καρότα, ο Φόσκουλε θα χτυπήσει συνήθως τη σος για τη σαλάτα. Θα φροντίσει τις αναλογίες. Αυτή είναι η δική του σπεσιαλιτέ, μια ατμόσφαιρα εγγύτητας και συναίνεσης. Θα ακούσει προσεκτικά, δεν θα βιαστεί να επιβάλει τη δική του άποψη. Βεβαίως είναι φιλόδοξος, αλλά δεν θα το δείξει. Ούτε θα δείξει ποτέ στον συνομιλητή του – πολιτικό ή επιστήμονα – αν τον θεωρεί κατώτερο του δικού του επιπέδου. Απλά θα είναι πιο συγκαταβατικός μαζί του. Το σχόλιο θα το κάνει αργότερα, σε κλειστό κύκλο.

Με τα ευρωπαϊκά θέματα είναι άριστα εξοικειωμένος. Ηταν αντιπρόεδρος στο δεύτερο τμήμα του Συνταγματικού Δικαστηρίου όταν έβγαλε το 2008 την απόφαση για τη συνθήκη της Λισαβώνας και τη συνταγματικότητά της. Ηταν «η ιδιοφυέστερη απόφαση που έβγαλε ποτέ η Καρλσρούη», είχε πει ο σημερινός πρόεδρος της Βουλής, επίσης νομικός, Νόρμπερτ Λάμερτ.