[Διαστάσεις] Ενα πανευρωπαϊκό κοινωνικό κράτος

Είναι χωρίς αμφιβολία η λέξη των ημερών. Και από οικονομική άποψη ξέρουμε τι σημαίνει: τα ευρωομόλογα αποτελούν ουσιαστικά την από κοινού ανάληψη της ευθύνης απ’ όλες τις χώρες της ευρωζώνης για το χρέος της καθεμιάς. Για τους Γερμανούς είναι το τέλος της διαδρομής, αφού πρέπει προηγουμένως όλες οι χώρες να δεσμευτούν ότι θα τηρήσουν μια αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία. Για τους Γάλλους είναι ακριβώς το αντίθετο, η αρχή της διαδρομής για την επίλυση της κρίσης. Η σύγκρουση των δύο χωρών για το θέμα αυτό ξεκίνησε προχθές στις Βρυξέλλες και θα συνεχιστεί. Σύμφωνα πάντως με τον Ματιέ Πιγκάς, τον γνωστό «κόκκινο τραπεζίτη» της Λαζάρ, ευρωομόλογα υπάρχουν ήδη, αφού με τη λογική αυτή λειτουργεί το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (το ανέφερε ο Δημήτρης Μητρόπουλος, στην εκπομπή του στο ραδιόφωνο).

Ο Πιερ Ροζανβαλόν το βλέπει λίγο διαφορετικά. Για τον 64χρονο καθηγητή και συγγραφέα της «Κοινωνίας των Ισων», που προσφέρει την ιδεολογική βάση στη νέα γαλλική προεδρία του Φρανσουά Ολάντ, τα ευρωομόλογα συνιστούν ένα είδος ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους. Αυτό που λείπει σήμερα από την Ευρώπη – λέει σε συνέντευξή του στην «Κοριέρε ντέλα Σέρα» – είναι η διάσταση της αλληλεγγύης και της ανακατανομής των πόρων. Και η κοινωνική πρόνοια, μαζί με τη φορολογία του εισοδήματος, υπήρξε στις δυτικές οικονομίες ο κεντρικός φορέας αυτής της ανακατανομής.

Υποστηρίζει δηλαδή ο γάλλος καθηγητής ότι πρέπει να δημιουργηθεί ένα πανευρωπαϊκό κοινωνικό κράτος την ώρα ακριβώς που το κράτος πρόνοιας σε εθνικό επίπεδο διέρχεται κρίση και επικρίνεται τόσο από τεχνική όσο και από φιλοσοφική άποψη; «Αυτό είναι το παράδοξο, και η δυσκολία. Οταν στην Ιταλία οι κάτοικοι του Βορρά δεν θέλουν πια να πληρώνουν για το κοινωνικό κράτος του Νότου, όταν συμβαίνει το ίδιο με τους Καταλανούς ή τους Φλαμανδούς, πώς περιμένουμε οι άνθρωποι αυτοί να δείξουν αλληλεγγύη προς την ακραία προσωποποίηση του Νότου που λέγεται Ελλάδα; Οι Γερμανοί αρνούνται τόσο επίμονα τα ευρωομόλογα επειδή γνωρίζουν ότι κάτι τέτοιο θα σήμαινε μεταφορά πόρων από τον εργάτη του Ρουρ στον δημόσιο υπάλληλο της Ελλάδας. Κατά την άποψή μου, όμως, δεν υπάρχει εναλλακτική λύση».

Η Ευρώπη, επισημαίνει ο Ροζανβαλόν, έχει ξορκίσει τα φαντάσματα του παρελθόντος, από τους παγκοσμίους πολέμους μέχρι τον κομμουνισμό, αλλά τώρα πρέπει να προχωρήσει μπροστά. Ο Πρόεδρος Ολάντ πρέπει να εξηγήσει στους πολίτες ότι η Ευρώπη είναι χρήσιμη και παραγωγική, πρέπει να μιλήσει για την πολιτική κουλτούρα της ισότητας, για την ανοικοδόμηση μιας κοινωνίας της αυτοπεποίθησης, για τον σεβασμό των ιδιαιτεροτήτων. Η Ευρώπη πρέπει να γίνει ένα κοινωνικό και θεσμικό εργαστήρι, που δεν θα βλέπει τη δημοκρατία μόνο ως πεδίο εκλογικών αναμετρήσεων. Οι Ευρωπαίοι πρέπει να αισθανθούν και πάλι ότι ανήκουν σε μια οικογένεια. Σε αντίθετη περίπτωση, θα κερδίσουν το παιχνίδι οι λαϊκιστές και οι φασίστες.