Ο πρωθυπουργός που δεν ήθελε (;) να γίνει πολιτικός

Το βραδάκι της Δευτέρας 30 Οκτωβρίου 2011 ένα μικρό κυβερνητικό αεροσκάφος προσγειώθηκε στις Κάννες. Ηταν το κλιμάκιο – προπομπός της γαλλικής Προεδρίας που θα προετοίμαζε τη Σύνοδο του G-20, η οποία θα άρχιζε την Τετάρτη. Επικεφαλής της ομάδας ήταν ο Ζαβιέ Μουσκά, δεξί χέρι του Νικολά Σαρκοζί στο Μέγαρο των Ηλυσίων και βασικός χειριστής των θεμάτων της ευρωζώνης.

Οι Γάλλοι – ως Γάλλοι! – είχαν κανονίσει ένα ωραίο χαλαρωτικό δείπνο, ενόψει μιας εβδομάδας εντατικής εργασίας. Οταν όμως κατέβηκαν από το αεροπλάνο, διαπίστωσαν με έκπληξη ότι τα Blackberry τους ήταν κατακόκκινα από τα emails. Τι είχε συμβεί; Ο Γιώργος Παπανδρέου είχε αποφασίσει στην Αθήνα να θέσει σε δημοψήφισμα τη συμφωνία – πακέτο της 27ης Οκτωβρίου για τη διάσωση της Ελλάδας. Παρότι σκληρός Κορσικανός και έμπειρος στα διεθνή οικονομικά, ο Μουσκά τα χρειάστηκε. Οταν συνήλθε, έκανε το πρώτο τηλεφώνημα. Και βρήκε τον Λουκά Παπαδήμο στην Αμερική.

Δέκα μέρες αργότερα ο Παπαδήμος ήταν πρωθυπουργός. Με εξαίρεση τον Γιώργο Παπανδρέου – που έκαψε όλες τους τις επαφές τραβώντας το χαρτί του δημοψηφίσματος -, ο πρώην αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ήταν ο Ελληνας με τις καλύτερες επαφές στο εξωτερικό. Ηταν επίσης το μόνο μέλος της ελληνικής ελίτ που είχε την εκτίμηση των ισχυρών της υφηλίου. Δεν είναι κάτι που έχει αλλάξει. Αντιθέτως, αυτό που έχει αλλάξει είναι ότι, έπειτα από έξι μήνες, ο Παπαδήμος δεν είναι πλέον στο Μαξίμου. Την Παρασκευή τον περίμεναν στο γραφείο που έχει μόνιμα στην Τράπεζα της Ελλάδος. Τι παρακαταθήκη αφήνει η πρωθυπουργία του για τη χώρα αλλά και για τον ίδιο;

«ΔΕΝ ΕΠΑΙΖΕ». Πρόσωπο που δούλεψε κοντά στον Λουκά Παπαδήμο υπενθυμίζει ότι «υπάρχουν δύο κατηγορίες ανθρώπων που εμπλέκονται στη διαχείριση των δημόσιων πραγμάτων. Η πρώτη και πολυπληθέστερη κατηγορία είναι αυτοί που απολαμβάνουν την εξουσία, αποζητώντας την αδρεναλίνη της. Η δεύτερη, ολιγομελής, κατηγορία είναι αυτοί που αναλαμβάνουν τέτοιους ρόλους από καθήκον». Σε αυτήν θεωρείται ότι ανήκει ο Παπαδήμος. Δεν ήταν, δεν ήθελε να γίνει και δεν έγινε πολιτικός. Αλλη πηγή, πάλι από το Πρωθυπουργικό Γραφείο, επισημαίνει ότι «τα κόμματα που στήριζαν την κυβέρνηση Παπαδήμου ηρέμησαν όταν έπειτα από ένα ορισμένο διάστημα κατάλαβαν ότι δεν έκανε δικό του παιχνίδι».

Ο ίδιος ο Παπαδήμος είχε σαφή αντίληψη για την αποστολή του στην πρωθυπουργία. Εκτη δόση, διάσωση της χώρας από τη χρεοκοπία, PSI, νέα δανειακή σύμβαση, ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών, εκλογές. Η ατζέντα – όπως αποτυπώθηκε στην προχθεσινή ανοιχτή επιστολή Παπαδήμου στον ελληνικό λαό – βγήκε. Και βγήκε με σκληρή δουλειά. Τα ξενύχτια του εργασιομανούς, σχεδόν προτεστάντη, Παπαδήμου – που δεν καταλάβαινε από αργίες και Κυριακές – εξάντλησαν ακόμη και τους νεότερους συνεργάτες του. Αυτοί θεωρούν ότι έχει εντυπωσιακές για την ηλικία του αντοχές. Στη διαδικασία χαλάρωσε, πάντως, τουλάχιστον στις εσωτερικές συσκέψεις ενώ στην αρχή ήταν σφιγμένος και προσεκτικός.

ΜΕΤΑΞΥ ΔΥΟ ΑΡΧΗΓΩΝ. Με ποιον από τους πολιτικούς αρχηγούς βρέθηκε πιο κοντά ο Παπαδήμος; Με τον Βαγγέλη Βενιζέλο. Τους έφερε εκ των πραγμάτων δίπλα δίπλα το PSI. O Παπαδήμος είχε επίσης μια πολύ καλή προσωπική επαφή με τον Αντώνη Σαμαρά – ελέω και κοινής φοίτησης στο Κολλέγιο Αθηνών. Βεβαίως, ήταν η ΝΔ που έβαζε κυρίως όρια στην κυβέρνηση Παπαδήμου, εμποδίζοντάς την να αναπτύξει ουσιαστικές πολιτικές πρωτοβουλίες πέρα από το φύλλο πορείας της νέας δανειακής σύμβασης και των υποχρεώσεων της χώρας. Για τη Συγγρού η κυβέρνηση Παπαδήμου ήταν και έμεινε ειδικού σκοπού. Παρ’ όλα αυτά, ο Παπαδήμος κατάφερε να μετακινήσει τον Σαμαρά πολιτικά. «Θα του μιλάς τρεις φορές την ημέρα τουλάχιστον» του είχε πει κατ’ ιδίαν κυβερνητικός που προέρχεται από τη ΝΔ. Πράγματι, ο απερχόμενος πρωθυπουργός πέτυχε μετάθεση των εκλογών από τον Μάρτιο στον Μάιο αλλά και, πιο σημαντικό, το να ψηφίσει η ΝΔ τη νέα δανειακή σύμβαση – κάτι που προκάλεσε διάσπαση στο κόμμα του Σαμαρά. Ο Παπαδήμος φαίνεται επίσης να βοήθησε στο να έρθει σε επαφή ο πρόεδρος της ΝΔ με τους Γερμανούς, ιδίως δε με την Ανγκελα Μέρκελ.

Δεν χρειάζεται να αναφέρει κανείς ότι η επικοινωνία του Παπαδήμου με τη Μέρκελ – αλλά και με την Κριστίν Λαγκάρντ του ΔΝΤ και τον Μάριο Ντράγκι της ΕΚΤ – ήταν διαρκής. Με τον Νικολά Σαρκοζί η επαφή δεν ήταν στενή. Ο γάλλος πρόεδρος δεν ξεπέρασε, άλλωστε, ποτέ το σοκ του δημοψηφίσματος και πήρε αποστάσεις από την Ελλάδα. Αλλά ο Παπαδήμος μιλούσε με τον Μουσκά. Οπως και στους άλλους οργανισμούς, είχε τη δυνατότητα να απευθύνεται και στους «από κάτω», ώστε να ξεμπλοκάρει ένα θέμα που κολλούσε γραφειοκρατικά. Μπορούσε να μιλήσει απευθείας και με τον αμερικανό υπουργό Οικονομικών Τιμ Γκάιτνερ, όταν αυτό ήταν απαραίτητο. Πρόκειται για ένα διεθνές κεκτημένο που δεν θα περάσει δυστυχώς στον επόμενο ή τον μεθεπόμενο Πρωθυπουργό.

Ο ΦΟΒΟΣ. Αυτή είναι και η βασική ανησυχία του Παπαδήμου για το εκλογικό αποτέλεσμα της 6ης Μαΐου. Εκεί που, με την αναδιάρθρωση του χρέους και το συμμάζεμα, η χώρα είχε αρχίσει να ξαναχτίζει αξιοπιστία, η άνοδος των αντι-ευρωπαϊκών δυνάμεων δυναμιτίζει το κλίμα και επαναφέρει τα σενάρια χρεοκοπίας και επιστροφής στη δραχμή. Πηγές από το Μέγαρο Μαξίμου επισημαίνουν ότι «έχουμε ξαναγυρίσει στην ατμόσφαιρα του Νοεμβρίου του 2011». Η ανοιχτή επιστολή Παπαδήμου προς την ελληνική κοινή γνώμη έχει και έναν χαρακτήρα δημόσιας προειδοποίησης αλλά και αυτοπροστασίας – με την έννοια ότι θα τα έχει πει.

Το προφίλ και οι προτεραιότητες ιχνογραφούν έναν διστακτικό Μεσσία. Και δίνουν απαντήσεις σε όσους προβληματίζονται για το τι θα κάνει ή τι θέλει να κάνει ο Παπαδήμος μετά τις 17 Ιουνίου. Κάποια μεγαλοστελέχη κομμάτων – εντός ή εκτός Βουλής – θα τον έβλεπαν ως αρχηγό ενός νέου κόμματος και ορισμένοι επιμένουν ότι μέσα του θα το ήθελε. Και ότι θα λειτουργήσει παθητικά, περιμένοντας τις εξελίξεις. Οσοι όμως συνεργάστηκαν μαζί του δεν διαβλέπουν πολιτική φιλοδοξία. Και επιμένουν ότι εκείνος δεν έχει την προσέγγιση που είχαν οι πολιτικοί συνομιλητές του οι οποίοι, αντί να θέλουν να αντιμετωπίσουν ένα πρόβλημα, κοιτούσαν να δουν τι σήμαινε γι’ αυτούς η λύση ή η μη λύση του. Επισημαίνουν ακόμη την πλήρη αδιαφορία του Παπαδήμου για τη δημόσια πλευρά του πρωθυπουργικού αξιώματος, με εξαίρεση τα απολύτως αναγκαία.

Το μέλλον – με δεδομένη και τη ρευστότητα των εξελίξεων – θα δείξει αν θα δικαιωθούν οι μεν ή οι δε. Αν δηλαδή ο Παπαδήμος θα επανέλθει από καθήκον καθήκοντος και για να καλύψει το κενό ενός νέου γύρου ακυβερνησίας. Ή αν θα πάει – ή θα τον πάνε – ένα βήμα παραπέρα όσοι ψάχνουν νέο αρχηγό. Πάντως, σε πολιτικό επίπεδο, η πρωθυπουργία του δεν κατάφερε να συγκρατήσει – πόσω μάλλον να αναστρέψει – τις φυγόκεντρες τάσεις της ελληνικής κοινωνίας. Με απλά λόγια, το στυλ Παπαδήμου δεν είχε κοινωνικό αντίκτυπο. Εστω και αν στο Μαξίμου θεωρούν ότι, όχι το ΠΑΣΟΚ, η ΝΔ πλήρωσε τη διγλωσσία της και το πέρασμα από το «Οχι» στο «Ναι» για την οικονομική πολιτική και ευθύνεται για το ναυάγιο του δικομματισμού στις εκλογές.

Στην πραγματικότητα, η ιστορία τελειώνει ακριβώς όπως άρχισε πριν από επτά μήνες. Ο Παπαδήμος έφυγε. Αλλά στις μεγάλες ξένες πρωτεύουσες, στο Βερολίνο και το Παρίσι, εξακολουθούν να τον έχουν στο μυαλό τους και να τον αντιλαμβάνονται ως εγγύηση ότι η Ελλάδα δεν θα πέσει σε αστάθεια.