Το χρέος και ο ρόλος των δαπανών για εξοπλισμούς

Στο συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στο κεντρικό κτίριο του Simon Fraser University, μόλις δύο τετράγωνα από το παραλιακό μέτωπο του Βανκούβερ και το λιμάνι που παρέπεμπε σε έργο τέχνης, το ελληνικό χρέος συνδέθηκε με τους πολέμους όχι μία αλλά δύο φορές.

Ο καθηγητής Γιώργος Δερτιλής, από την École des Hautes Études en Sciences Sociales στο Παρίσι, μίλησε στα «ΝΕΑ» για τον ρόλο που έπαιξαν στη συσσώρευση του υπέρογκου χρέους οι πόλεμοι και οι δαπάνες για εξοπλισμούς από το 1824 έως σήμερα: «Στα πρώτα 110 χρόνια της ανεξαρτησίας έως το 1940, το ελληνικό κράτος θα χρειαζόταν ελάχιστα δανειακά κεφάλαια αν δεν υπήρχαν οι πόλεμοι. Από το 1824 έως το 1833 το κεφάλαιο όλων των δανείων που είχε συνάψει η χώρα ήταν μόλις 186 εκατομμύρια και έως την επίσημη πτώχευση του 1844 το είχαν απορροφήσει σχεδόν ολόκληρο οι στρατιωτικές δαπάνες – οι οποίες μάλιστα συνεχίστηκαν και έφτασαν τα 384 εκατ. δραχμές έως τον συμβιβασμό του 1878. Από τότε και έως την πτώχευση του 1893 και τον Διεθνή Οικονομικό Ελεγχο του 1898, οι δαπάνες αυτές πλησίασαν τα 800 εκατ. και το συνολικό κεφάλαιο των δανείων τα 900 εκατ. μαζί με τα ανεξόφλητα τοκοχρεολύσια από το προηγούμενο χρέος. Τα ποσά εκτροχιάστηκαν εντελώς στη δεκαετία των πολέμων, μεταξύ 1912 και 1921, και οδήγησαν στην πτώχευση του 1932-1935, την οποία η Ελλάδα θα είχε ίσως αποφύγει χωρίς το χρέος που είχαν επιβάλει οι πόλεμοι».

«Η σημερινή κρίση διαφέρει», συνέχισε ο κ. Δερτιλής. «Οφείλεται στον υπερδανεισμό όχι μόνο για στρατιωτικές αλλά κυρίως για μεταβιβαστικές δαπάνες: μισθοδοσία του Δημοσίου, απρογραμμάτιστες συντάξεις, δημαγωγικές και πελατειακές παροχές, ατομικές και συλλογικές. Οι βαθύτερες ρίζες της κρίσης φτάνουν στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, στον Εμφύλιο, και στα όσα ακολούθησαν. Το πρώτο και βαρύτερο παράδειγμα δημαγωγικής και μαζικής παροχής ήταν η σεισάχθεια των αγροτικών χρεών επί χούντας».

Στην εναρκτήρια ομιλία του συνεδρίου, ο κ. Δερτιλής έδειξε ότι από το 1835 έως το 1921 οι στρατιωτικές δαπάνες σε σχέση με το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν κυμαίνονταν από 6% έως 18%. Μολονότι τα ποσοστά μειώθηκαν μετά τον Β’ Παγκόσμιο, ήταν διαρκώς από τα υψηλότερα στον κόσμο. Το 2000 οι στρατιωτικές δαπάνες ήταν στο 4,9% του ΑΕΠ. Μόνο η Τουρκία είχε αντίστοιχο ποσοστό, ενώ ο μέσος όρος ήταν 2,2% στις άλλες χώρες του ΝΑΤΟ και 1,8% στην Ευρώπη των 15. Ενα από τα συμπεράσματα του καθηγητή Δερτιλή ήταν ότι αυτού του είδους οι οικονομικές κρίσεις αποσαθρώνουν τον κοινωνικό και πολιτικό ιστό και μπορεί να οδηγήσουν σε χειρότερες καταστάσεις από τη φτώχεια. Ως σχετικό παράδειγμα αναφέρθηκε ο Ελληνοτουρκικός Πόλεμος του 1897.