Εκεί όπου μετακόμισε η… ανασφάλεια

«Να προσέχεις το φανάρι της Αχαρνών», τον ξεπροβόδιζε η μητέρα του τα απογεύματα όταν κατηφόριζε προς την Πλατεία του Αγ. Παντελεήμονα για να παίξει. Αλλες εποχές, άλλες έγνοιες στο Κέντρο της Αθήνας. Πέρασαν σχεδόν τέσσερις δεκαετίες. Επειτα από διάλειμμα για σπουδές και αφού η οικογένεια μετοίκησε στα προάστια με το εφάπαξ του πατέρα, ο Μιχάλης Πρέκας επέστρεψε στην παλιά του γειτονιά. Ξήλωσε το παρκέ, γκρέμισε τοίχους, στα δωμάτια των παιδικών του αναμνήσεων κρέμασε πτυχία. Το σπίτι έγινε οδοντιατρείο. Δεν είναι η μόνη αλλαγή σ’ αυτόν τον δρόμο. Στις πολυκατοικίες των δικαστικών και των δημοσίων υπαλλήλων έχουν απομείνει κυρίως συνταξιούχοι ή οικογένειες που τα εισοδήματά τους δεν τους επέτρεψαν να φύγουν. Μαγαζιά που βαστούσαν εκεί για χρόνια έβαλαν λουκέτο. Οι ιδιοκτήτες τους από αφεντικά έγιναν υπάλληλοι. Στη γειτονιά όπου τράφηκε και αναδείχτηκε η μεσοαστική τάξη, όπου αφομοιώθηκαν σε μεγάλο βαθμό – έστω και δύσκολα – δύο κύματα μετανάστευσης στις αρχές του ’90, σήμερα ωριμάζει η ανασφάλεια μιας νέας συνύπαρξης.

Οι αλλαγές δεν προέκυψαν σε μια νύχτα. Το χρονικό της απαξίωσης μετράει δεκαετίες στον Αγ. Παντελεήμονα. Ωστόσο τώρα, ενόψει εκλογών και δημοσκοπικής ανόδου της Χρυσής Αυγής, η πλατεία μπαίνει στον χάρτη και την ατζέντα της πολιτικής συζήτησης. Η κλούβα των ΜΑΤ που σταθμεύει εδώ και μήνες στη γωνία Πιπίνου και Αχαρνών έχει ενισχυθεί με πεζές περιπολίες αστυνομικών. Στα παγκάκια πλάι στην εκκλησία ξαποσταίνουν άλλοι συνάδελφοί τους. Και ένα περιπολικό φυλάσσει όλο το 24ωρο κάποιον χώρο προσευχής σ’ ένα υπόγειο – για να αποτρέψει ρατσιστική επίθεση. Στις συζητήσεις των ντόπιων θα ακούσεις ότι οι νέοι μετανάστες από χώρες της Ασίας δεν αφήνουν χρήματα στην αγορά, ότι προτιμούν δικά τους μαγαζιά, ότι συναθροίζονται σε στενά, ότι τις Παρασκευές προσεύχονται όλοι μαζί σε υπόγεια, ισόγεια, διαμερίσματα τα οποία τις νύχτες πνίγονται σε έντονες μυρωδιές ξένης κουζίνας. Οι περισσότερες διηγήσεις σταματούν εκεί, σε όσα δοκιμάζουν τις αισθήσεις.

ΕΦΤΙΑΞΑΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Οταν άνοιξε το λογιστικό γραφείο του στην περιοχή ο Πέτρος Γρηγοράκος, είχε στο πελατολόγιό του μόνο έναν μετανάστη. Σήμερα εξυπηρετεί 26 αλλοδαπούς. Οι περισσότεροι είναι εργάτες σε οικοδομές, ένας έχει συνεργείο καθαρισμού, άλλος μαγαζί με λουλούδια. «Στις υποχρεώσεις τους είναι κύριοι. Δεν έχω κάποιον που να χρωστάει στην Εφορία», λέει. «Είχαν όμως αφεντικά, Ελληνες, που τους έφαγαν χρήματα. Συμφωνούσαν για το σοβάτισμα 15 ευρώ το μέτρο και όταν τελείωναν τη δουλειά τούς έδιναν 10». Οι ξένοι πελάτες του στέριωσαν στην Ελλάδα. Μαζί με επιχειρήσεις έφτιαξαν και οικογένειες. Τα παιδιά τους φοιτούν στα σχολεία της περιοχής. Και οι αριθμοί τους αυξάνονται, σε ρυθμούς που η Πολιτεία αδυνατεί να παρακολουθήσει. Στο 53ο Δημοτικό Σχολείο, αν και το ποσοστό αλλοδαπών μαθητών είναι 47,5%, δεν λειτουργεί Τμήμα Ενταξης. Στο 20ό Δημοτικό οι αλλοδαποί μαθητές φτάνουν το 94%. Η παράδοση των μαθημάτων γίνεται με δυσκολία. Παρά τη μη λειτουργία Τμήματος Ενταξης οι καθηγητές εφευρίσκουν ώρες σε κενά και διαλείμματα.

Σε σχολείο της περιοχής πηγαίνει και η κόρη του Πακιστανού Χαλίντ Μαχμούντ. Κάτοχος άδειας διαμονής αορίστου χρόνου, ο Μαχμούντ έχει συμπληρώσει 20 χρόνια στην Ελλάδα και διατηρεί κατάστημα με λευκά είδη. «Είναι πρόβλημα να μένουν δεκάδες ξένοι σε ένα δωμάτιο, συμφωνώ», λέει. «Εμένα πάντως δεν μου χαρίστηκε κανείς. Δούλεψα σκληρά. Βοηθός σιδερά, σε εργοστάσιο που έφτιαχνε αεραγωγούς, σε μαγαζί με τέντες. Πληρώνω ΤΕΒΕ, νοίκι. Και ένα παντελόνι να αγοράσω, το κράτος κερδίζει από εμένα», προσθέτει, σαν να του ζήτησε κάποιος να δικαιολογήσει το δικαίωμά του να ζει νόμιμα εδώ. Εξω από το μαγαζί του κάποιος είχε αφήσει προεκλογικό φυλλάδιο του ΛΑΟΣ. Είναι ακόμα εκεί, πεταμένο στο πεζοδρόμιο. «Λαθρομετανάστες ληστεύουν, σκοτώνουν, βιάζουν», «Τέσσερις λαθρομετανάστες βίασαν ανήλικο κορίτσι στην Αρτα», «AIDS, ελονοσία, φυματίωση και ηπατίτιδα κουβαλάνε οι λαθρομετανάστες», γράφει και φέρει την προτροπή: «Μαζί θα τους διώξουμε». Μαζί με τους Ελληνες όμως εγκαταλείπουν τελευταία τον Αγ. Παντελεήμονα και μετανάστες που είχαν συμπληρώσει πολλά χρόνια εκεί. Ο ηλεκτρολόγος Βασίλης Πάγιος, μετανάστης από την Αλβανία, μετακόμισε το 2009 στη Νέα Σμύρνη. «Εφυγα γιατί έχω μικρά παιδιά και δεν αισθανόμουν ασφαλής. Η ζωή εδώ δεν ήταν ευχάριστη», λέει και προσθέτει ότι οι Ελληνες του «άνοιξαν την αγκαλιά τους» όταν ρωτάμε πώς τον υποδέχτηκαν το ’90. Ωστόσο, οι διηγήσεις αρκετών ντόπιων διαφέρουν. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που σε συζητήσεις μας στον Αγ. Παντελεήμονα μιλούν άσχημα για τους Αλβανούς, σε μια περιοχή όπου οι γηγενείς είχαν μειωθεί κατά 27% τη δεκαετία 1991-2001, σύμφωνα με το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών.

Ο Μιχάλης Πρέκας παραδέχεται ότι είδε τους μετανάστες του ’90 «κάπως καχύποπτα». «Ηταν και οι συζητήσεις τότε για την εγκληματικότητα», λέει. «Ωστόσο προσαρμόστηκαν γρήγορα. Η εικόνα μεταστράφηκε. Τους εκτιμώ. Δεν δέχομαι να μας λένε ρατσιστές. Ο μέσος κάτοικος έχει χάσει την υπομονή του. Εχουμε υποφέρει πολύ». Αγνωστοι έσπασαν την κλειδαριά του αυτοκινήτου του τέσσερις φορές. Πλέον δεν μπαίνει στον κόπο να το κλειδώσει. Πελάτες του στο οδοντιατρείο αραίωσαν τις επισκέψεις ή πήγαν σε άλλες γειτονιές. Στον δρόμο του, πέντε μαγαζιά πρόκειται να κλείσουν μέσα στον επόμενο μήνα και ο φούρνος απ’ όπου ψώνιζε το ’80 κατέβασε ρολά. Οι ιδιοκτήτες του δουλεύουν τώρα υπάλληλοι σε αρτοποιείο στον Πύργο Ηλείας.

Οσοι επιχειρηματίες έχουν απομείνει στον Αγ. Παντελεήμονα προσδοκούν ότι η κρίση μπορεί να προσελκύσει οικογένειες σε κενά διαμερίσματα με χαμηλότερα ενοίκια. Ελπίζουν ότι το κλίμα θα αντιστραφεί. Ο Αποστόλης Γιαννόπουλος δεν ήθελε να περιμένει την ανάκαμψη. Εχει μια εβδομάδα που μετέφερε το κατάστημά του με είδη ένδυσης από την Καλλιθέα στην οδό Αχαρνών. «Είπα να το δοκιμάσω. Στην προηγούμενη γειτονιά δεν είχαμε κίνηση», λέει. «Ξέρω για την περιοχή, έχω ακούσει αρκετά. Αλλά αν δεν πας κόντρα στο ρεύμα, αν δεν ρισκάρεις, μπορεί να μην πετύχεις ποτέ».