Εκστρατείες σε γκρίζο φόντο

Στις προκριματικές εκλογές του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, κανένας υποψήφιος δεν βγαίνει αλώβητος από τη χωρίς προηγούμενο χιονοστιβάδα των αρνητικών διαφημίσεων, τις οποίες επεξεργάζονται επιτροπές στην υπηρεσία των υποψηφίων για να καταστρέψουν τον αντίπαλο. Και δεν είναι παρά η αρχή.

Η πολιτική ζωή των ΗΠΑ μοιάζει να έχει εκτροχιαστεί περισσότερο παρά ποτέ στο παρελθόν. Από την ημέρα που ξεκίνησαν οι προκριματικές εκλογές του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, στις αρχές Ιανουαρίου, ουδείς υποψήφιος εμφανίζεται σε προεκλογική διαφήμιση χωρίς η εικόνα του να γίνει ασπρόμαυρη, γεμάτη παράσιτα αντάξια των καθοδικών σωλήνων της δεκαετίας του 1950. Εχει παρέλθει η εποχή που ένας υποψήφιος για την προεδρία μπορούσε να προσελκύει ψηφοφόρους αφηγούμενος τη ζωή του σε παραμυθένια σποτ, όλο χαμογελαστά παιδάκια, αστερόεσσες και υποδειγματικούς βετεράνους. Το 2012, έχει έρθει η ώρα του negative advertising, της τέχνης να παρουσιάζεις τον αντίπαλο όσο χειρότερα είναι δυνατόν να παρουσιαστεί. Σ’ αυτό το φεστιβάλ της κακοπιστίας, η χυδαιότητα αποτελεί στρατηγικό ατού.

Στα μεγάλα κανάλια όπως και στο Ιντερνετ, οι ακραίες διαφημίσεις έχουν γίνει ο κανόνας. Σε πολλές, εναλλάσσονται επεξεργασμένα βίντεο αρχείου και γκροτέσκα γκρο πλαν: πότε ο Νιουτ Γκίνγκριτς στραβώνει το στόμα του, πότε ο Μιτ Ρόμνεϊ, με ψηλά το πιγούνι, ακινητοποιείται σε μια πόζα αλαζονικού και αναίσθητου επιχειρηματία. Τα λόγια τους συχνά διακόπτονται από σχόλια με φωνή «οφ» που έχουν στόχο να προκαλέσουν αισθήματα άπωσης στον τηλεθεατή: «υποκριτής», «όρνεο», «υπερβολικά επικίνδυνος για την Αμερική»… Σ’ ένα τελικό πυροτέχνημα, κραυγαλέες επιγραφές γεμίζουν την οθόνη, ώστε να σφυροκοπηθεί καλύτερα το πρόγραμμα ή τα διαπιστευτήρια του αντιπάλου.

Από τον Ιούνιο του 2011, 19 τηλεμαχίες δεν κατάφεραν να δημιουργήσουν συναίνεση μεταξύ των Ρεπουμπλικανών ψηφοφόρων. Οι τέσσερις επιζώντες της κούρσας, άνισοι αλλά αποφασισμένοι, αποδύονται πλέον σε έναν πόλεμο χαρακωμάτων, διανθισμένο με καθημερινές επιθέσεις. Οι βομβαρδισμοί με διαφημίσεις είναι μια βία πρωτοφανούς σφοδρότητας και, κυρίως, αποτελεσματικότητας.

Ο Νιουτ Γκίνγκριτς κατάφερε να κερδίσει τις προκριματικές εκλογές στη Νότια Καρολίνα επειδή ο αντίπαλός του, ο Μιτ Ρόμνεϊ, το φαβορί του κατεστημένου, υπέστη ένα πραγματικό σφυροκόπημα με αρνητικές διαφημίσεις, στις οποίες παρουσιαζόταν ως ένας αρπακτικός εργοδότης που καταργεί θέσεις εργασίας. Ο Ρόμνεϊ, από την πλευρά του, μπόρεσε να πάρει τη ρεβάνς δέκα ημέρες αργότερα στη Φλόριδα, χάρη σε μια μαζική αντεπίθεση: από τις 23 ώς τις 29 Ιανουαρίου, ένα από τα σποτ κατά του Γκίνγκριτς αναμεταδόθηκε 1.600 φορές σε πέντε διαφορετικά τηλεοπτικά δίκτυα αυτής της Πολιτείας. Μέσα σε διάστημα μιας εβδομάδας, οι 11 εκατομμύρια κάτοικοι της Φλόριδας κατακλύσθηκαν από περίπου 15.000 πολιτικά σποτ που μεταδίδονταν κάθε ώρα της ημέρας ή της νύκτας. Ηταν αδύνατο να τα αποφύγει κανείς. Το αποτέλεσμα: σύμφωνα με μια έρευνα, τέσσερις ψηφοφόροι του Γκίνγκριτς στους δέκα επέλεξαν τον υποψήφιό τους βάσει των αρνητικών τηλεοπτικών σποτ που ήταν αφιερωμένα στους αντιπάλους του.

Παρά την έλλειψη μέσων, ο υπερχριστιανός Ρικ Σαντόρουμ, ώς τότε τελευταίος στην κούρσα, εξέπληξε κερδίζοντας στις 7 Φεβρουαρίου τρεις Πολιτείες: το Μιζούρι, τη Μινεσότα και το Κολοράντο. Ομως το άστρο του θα μπορούσε σύντομα να χλωμιάσει. Ο ευσεβής γερουσιαστής της Πενσιλβάνιας, που για καιρό θεωρούνταν υπερβολικά αβλαβής για να αξίζει μια… μιντιακή θεραπεία-σοκ, βρίσκεται πλέον υπό τα διασταυρούμενα πυρά τριών αντιπάλων. Το πρωί της 8ης Φεβρουαρίου, μια σωρεία διαφημιστικών σποτ, τα οποία είχαν διαμορφωθεί την προηγούμενη νύκτα, τον εμφάνιζαν ήδη – σε ασπρόμαυρη εικόνα, ασφαλώς – ως κάποιον που σπαταλάει δημόσια κεφάλαια και έναν μηχανορράφο του Κογκρέσου μεταμφιεσμένο σε υπόδειγμα αρετής χάρη στην περιουσία του των 4 εκατομμυρίων δολαρίων που συγκέντρωσε στη διάρκεια της καριέρας του ως λομπίστα. Το 2010, με δύο αποφάσεις του, το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ ανέτρεψε πάνω από έναν αιώνα εκλογικών ρυθμίσεων επιτρέποντας σε ιδιώτες, επιχειρήσεις και συνδικάτα να χρηματοδοτούν κατά βούληση την πολιτική υπόθεση της αρεσκείας τους. Υπό δύο προϋποθέσεις: αυτά τα εκατομμύρια των δολαρίων δεν μπορούν να διατίθενται απευθείας σ’ έναν υποψήφιο, αλλά σε επιτροπές πολιτικής δράσης ενός νέου είδους, τις περίφημες «super-Pacs». Αυτές οι τελευταίες δεν έχουν παρά μόνο μία υποχρέωση, εντελώς απατηλή: να μη συντονίζουν τις δράσεις τους με την επίσημη εκστρατεία του υποψηφίου που υποστηρίζουν. Ετσι ήταν που γεννήθηκε στις ΗΠΑ, πριν από δύο χρόνια, η χρυσή εποχή των εκλογικών χρηματοδοτήσεων.